Samenvatting Interpreteren deel 1 SV

INTERPRETEREN DEEL 1




Joren Noels
2024-2025

,Beste pedagoogjes, schakelstudenten en eender wie die dit vak heeft,
Deze samenvatting is gemaakt door mij (dat is vrij duidelijk). Daar wil ik even bij
benadrukken dat ik geen expert ben op vlak van groepsdynamica en teamleren.
Ik ben ook maar een student, ik maak nog fouten. Hoewel ik mijn absolute best
doe en deze samenvatting duizend keer heb nagelezen, kunnen er inhoudelijke
fouten instaan. Spellingsfouten staan er sowieso in, daar ben ik alles behalve
goed in. Maar inhoudelijk denk ik dat dit een vrij goede samenvatting van het vak
Interpreteren deel 1.
Anyway, deze samenvatting is gebaseerd op: mijn lesnotities, lesnotities van een
hele hoop andere studenten (waarvoor dank) , de verplichte literatuur en info uit
de werkcolleges. (Ik leg hierbij meer de nadruk op de lessen dan op de teksten)
Dit allemaal in de hoop om een duidelijke en uitgebreide samenvatting te geven
van dit vak. Weet dus dat, aangezien ik in deze samenvatting niet werk met APA
en best wel veel gebruik maak van andere bronnen, deze samenvatting geen
geldige referentie vormt voor papers of andere zaken. Voor referenties raad ik u
aan te gaan kijken bij de teksten die bij dit vak horen of te refereren naar de
hoorcolleges.
De kleine legende;
- Begrippen gevolgd door een definitie
- Tussenhoofding: en nu gaat alles wat hieronder staat over dit
- Ik wil de nadruk leggen op
- Nog meer de nadruk leggen op
- Belangrijke persoon
- Nog belangrijker persoon
-  (dus, hierdoor, gevolgtrekking)
-  alles wat hierboven staat zorgt voor dit/ conclusie
Ik weet dat ik in deze samenvatting vrij veel inspringt, maar dat is mijn manier
om een overzichtelijke samenvatting te creëren. Tijdens het nakijken van deze
samenvatting door andere, was dat een werkpuntje. In deze samenvatting is het
meer dan in andere, grotendeels omdat er veel conclusies en gevolgtrekkingen
worden gemaakt. Ik kan niet zo goed leren met grote lappen tekst, voor mij moet
er een ‘duidelijke’ structuur zichtbaar zijn, daarom dat ik met veel puntjes werk.
Elk puntje (-) is hierbij een onderwerp en alles wat daar onder inspringt hoort bij
dat onderwerp. Hou hier natuurlijk wel rekening mee, dat bepaalde onderwerpen
bij meer puntjes kunnen horen.
Om af te sluiten, heel veel succes met het examen! Ik hoop dat je iets gehad
hebt aan mijn samenvatting. *Bij deze wil ik even benadrukken dat ik in geen enkel geval verantwoordelijk ben
voor het behaalde punt, al haal je een twintig of een nul, ik heb er niets mee te maken. Ik kan niet voor iemand anders leren 😉.
VEEL SUCCES!!




1

,Inhoudsopgave
1 Inleiding............................................................................................................... 2
2 Kwalitatief-pedagogisch onderzoek als onderzoek van de “constitutie”..............4
2.1 Positie tot kwalitatief onderzoek...................................................................4
2.2 Pedagogische wetenschappen als wetenschap (zie filosofie)........................4
2.3 Onderscheid tussen verklaren (erklären) en begrijpen (verstehen)..............4
3 Van klassieke wijsbegeerte naar moderne wijsbegeerte.....................................6
3.1 Het probleem van Dualisme..........................................................................6
3.2 Rationalisme (Descartes).............................................................................. 6
3.3 Empirisme (Hume en Locke)..........................................................................6
3.4 Kant – Kritisch Idealisme............................................................................... 7
3.5 Heidegger: Ontologische waarheid................................................................8
4 Wittgenstein(s) (1889-1951) betekenisfilosofie.................................................11
4.1 Moi, Hoofdstuk 1: Five red apples................................................................11
4.2 Moi, Hoofdstuk 2: Our Lives in language (5)................................................12
5 Kwalitatief onderzoek – interviews....................................................................18
5.1 Wat is een kwalitatief onderzoeksinterview................................................18
5.2 Packer Hoofdstuk 3: The analysis of qualitative interviews.........................23
6 Hermeneutiek.................................................................................................... 27
6.1 Grondleggers hermeneutiek: Sleiermacher, Dilthey en Gadamer...............27
6.1.1 Sleiermacher......................................................................................... 27
6.1.2 Dilthey................................................................................................... 27
6.1.3 Gadamer............................................................................................... 28
6.2 Taal en Gadamer’s hermeneutiek (Culbertson)...........................................33
6.3 Analyse van kwalitatief onderzoek (Packer)................................................34
7 Onderzoek van Petersen als voorbeeld van goed kwalitatief onderzoek...........36
8 Observaties in kwalitatief onderzoek.................................................................37
8.1 Wat is etnografie?........................................................................................ 37
8.2 Ethnographic fieldwork in 4 stappen...........................................................38
8.2.1 Participatie............................................................................................ 38
8.2.2 Het veld (field)...................................................................................... 39
8.2.3 Observatie (Fieldnotes).........................................................................40
8.2.4 Schrijven (2).......................................................................................... 41


1 Inleiding


2

,- Onderzoek van de epistemologische en ontologische vooronderstellingen
van kwalitatief onderzoek
o Epistemologie= leer van wat kennis is, wat is de aard van kennis?
o Ontologie= onderzoek van ‘wat is’
 Wat is dat wat we zeggen dat bestaat?
 Wat zijn de redenen voor dit bestaan?
 Bv. Bestaat sinterklaas, of bestaat god?
- Één (van vele) definitie voor kwalitatief onderzoek
o Kwalitatief onderzoek (QR)=
 Een gesitueerde activiteit die de waarnemer in een wereld
plaatst
 Bestaande uit een reeks interpretatieve, materiële praktijken
die de wereld zichtbaar maken
 Die praktijken transformeren de wereld in een reeks van
representaties
 Waaronder veldnotities, interviews, gesprekken, foto’s..
 Kwalitatief onderzoek bestudeert de dingen in hun natuurlijke
omgeving
 Waarbij ze proberen fenomenen te begrijpen of
interpreteren in termen van betekenissen die mensen
eraan toekennen
- Culbertson: de mens als talig wezen
o Taal als essentieel voor het menselijk bestaan:
 Taal is niet alleen een middel van communicatie, maar ook de
kern van wat het betekent om mens te zijn
 Het vormt onze gedachten, ervaringen en sociale
interacties
 Het verwerven van taal verandert de manier waarop
we de wereld zien en ermee omgaan
o Bv. Helen Keller, illustreert hoe taal ons verbindt
met de wereld en hoe het vermogen tot denken
en voelen uitbreidt
 “words were no longer just tools for
communication
o De mens als talig wezen
 Het leren van taal is een transformatief proces
 Het gaat niet alleen om het benoemen van objecten,
maar ook om het creëren van een wereld van betekenis
o Kinderen leren niet alleen woorden, maar ook
hoe deze woorden een rol spelen in sociale
praktijken
 Taal is niet slechts een instrument; het is een bron van
nieuwe betekenissen en mogelijkheden
 Onze ervaring van de wereld is direct verbonden met de taal
die we gebruiken
 Zoals Heidegger stelt, leven mensen in een wereld die
al beladen is met betekenis




3

,2 Kwalitatief-pedagogisch onderzoek als onderzoek van de
“constitutie”
2.1 Positie tot kwalitatief onderzoek
- Kwalitatief onderzoek opvatten als een reflexieve wetenschap van
constitutie (Reflexive science of constitution)
o Dus daarbij de focus leggen op een grondig onderzoek van
constitutie
 Constitutie= datgene wat ons, menselijke wezens maakt tot
wie we zijn, vandaag, hier en nu
 De wijze waarop we handelen, denken, voelen…
o Een ander begrip van wat een subject is (van wat subject-zijn
betekent)
  andere kijk op de verhouding tussen subject en de wereld

2.2 Pedagogische wetenschappen als wetenschap (zie filosofie)
- Natuurwetenschappen <-> menswetenschappen
o Natuurwetenschappen= karakteristieke onderzoekswijze
 Empirisch-analytisch van aard
 Vrl Causaal-analytisch
o Menswetenschappen
 Gedrags- en maatschappijwetenschappen (bv.
Sociologie, psychologie)
 Studieobject= menselijke gedrag/handelingen
o Psychologisch van aard
 Empitisch-analytische en causaal-analytische
benaderingswijze
 Interesse vooral gericht op oorzakelijkheid
 Cultuur- of geesteswetenschappen (lit. wetenschappen,
filosofie, geschiedenis…)
 Studieobject= het geheel van culturele objecten van de
mens
 Hermeneutische benaderingswijze
 Interesse richting constitutie (=datgene wat ons tot
mensen maakt)
- Waar bevind de pedagogische wetenschap zich?
o Hangt grotendeels af van de vraag: bv. Parenting apps:
 Gedragswetenschappelijk: vinden ouders dat de opvoeding
verbeterd door parenting apps?
  ouders meten die wel/niet gebruiken en hun
geluk/hoe ze zich voelen
 Cultuurwetenschappelijk: waarom zouden we parenting apps
gebruiken?

2.3 Onderscheid tussen verklaren (erklären) en begrijpen (verstehen)
- Verklaren (Erklären) =
o Oorzaak-gevolg  maakt voorspellen mogelijk
 We verklaren dat fenomeen X, fenomeen Y veroorzaakt
 Wat betekent dat Y, X kan voorspellen

4

, o Menselijk gedrag onderzoeken in termen van afhankelijke en
onafhankelijke variabelen
o Begrijpen is dan de antecedens en consequens kunnen aangeven

- Begrijpen (Verstehen)=
o Het verstaan van fenomenen in termen van
 De belevingen van de betrokkenen (=fenomologisch)
 De betekenissen die de betrokken geven aan de situatie
waarin ze zich bevinden (= hermeneutisch)
o Het handelen van mensen wordt niet gekoppeld aan oorzaak-gevolg,
maar aan de betekenissen die betrokkene eraan geven
- Mens als talig wezen (Culbertson Words underway (p. 13-21)
o “We are constantly engaging with language in some way or
another”
 Ons leven zou er zonder taal, heel anders uitzien
 Taal is niet alleen het uitwisselen van woorden, maar
het maakt dat we dingen zoals grappen kunnen
begrijpen en vertellen
o Daarnaast geven mensen zelf ook betekenissen aan zichzelf, de
wereld
 We stellen handelingen, die door bepaalde redenen gedragen
worden
 Die betekenissen komen niet uit het niets
o Als mens krijgen we ook betekenis door andere
en door de wereld
 We worden door de wereld gevormd
o Twee tegengestelde visies:
 Packer/Culbertson: we worden geconstitueerd door de taal en
wereld
 Heidegger, Wittgenstein, Gadamer + Packer: we worden
gedetermineerd door taal, want wij vormen ook de praktijken
en taal waar we inzitten
o Het menselijk bestaan word geconstitueerd door een web van
betekenissen dat er voor elk individueel bestaan is
- We groeien op in zo’n bestaand web van betekenissen
o  De S’l maakt wie of wat we zijn, wat we kunnen/mogen denken en
wat we kunnen/mogen voelen
- Goed kwalitatief onderzoek brengt de manier van zijn/leven van mensen in
beeld
o Het is dus niet samenvatten van innerlijke belevingen/ervaringen
 Object van kwalitatief onderzoek  de ‘form of life’ waar het
subject deel van uitmaakt
-  kwalitatief pedagogisch onderzoek biedt een presentatie van die
praktijken (en dus geen representatie)




5