Begrippen Sociolinguïstiek
Inleiding
Taalvarianten Verschillende manieren om iets uit te drukken
Taalvariëteit Een combinatie van taalvarianten bv jongerentaal, standaardtaal, dialect…
Intersprekersvariatie Variatie tussen (groepen) sprekers
Intrasprekersvariatie Variatie binnen taalgebruik van één spreker
Socio Sociale context georganiseerd in een netwerk van overlappende sociale groepen
Linguïstiek Taal is een joint action die ontstaat door productie en interactie
Prenormatief Er is nog geen norm
Postnormatief Gebruikers kiezen voor of afzetten tegen de norm
Nurture We worden geboren met een ‘clean sheet’
Nature We worden geboren met dezelfde taalstructuur
Pointing Kinderen kunnen patronen herkennen en zelf produceren
Landmarks Labov
Diftong Tweeklank / glijklank waarbij je in een glijbeweging van de ene naar de andere klank glijdt
Gemiddelde centralisatiegraad Som van de gemiddeldes per spreker gedeeld door het aantal sprekers
per groep
Ongoing change Jongere mensen creëren een nieuwe variant en blijven deze gebruiken
Age grading Jongere mensen gedragen zich anders dan ouderen, maar gaan zich twintig jaar later ook
als ouderen gedragen
Real time onderzoek Eenzelfde leeftijdsgroep op verschillende punten in tijd observeren
LANE The Linguistic Atlas of New England; Labov toetste zijn MV resultaten hieraan af
Observer’s paradox Als je weet dat je geobserveerd wordt ga je ander gedrag stellen
Preconsonantisch Na een medeklinker
Woord-finaal Aan het einde van een woord
Careful speech Tweede keer dat respondent antwoordt indien eerste keer niet werd verstaan gaat hij
opletten met hoe hij praat
Attention paid to speech Als je meer zelfbewust bent, ben je meer gewend om prestigieuze vorm te volgen
Linguistic security Hogere klassen zijn meer overtuigd van zichzelf en dat zij zich niet moeten aanpassen
, Evolutie in variationeel onderzoek
Vernacular Algemene, spontane, alledaagse taal; eerder gesproken taal
New vernacular Plaats waar combinatie is van gesproken en geschreven taal bv online communicatie
Prestige De positieve sociale evaluatie die men toeschrijft aan een variëteit of aan en specifieke
taalvariant (niet de vorm op zich)
Factoren die prestige bepalen zijn sociale klasse van de spreker, beroepscategorie en
grootte van de groep
Overt prestige Meestal de standaardvariëteit, symbool van status in de mainstream maatschappij die je
bewuster gebruikt en makkelijker herkenbaar zijn
Covert prestige Meestal niet-standaardvariëteiten (jongerentaal, dialectvormen) die symbool zijn van
solidariteit met lokale subgroep. Het vindt vooral plaats in informele context
Stratificatie Indeling van de bevolking (steekproef) in sociale lagen
Working class pride Fenomeen dat zich voordoet in een sociale structuur waar er minder sociale mobiliteit
mogelijk is
Hypercorrectie Vorm van overheersing – meer doen dan eigenlijk nodig is
Hypocorrectie Mensen die nog weinig te winnen hebben met talige middelen gaan dit niet meer doen
Taalgemeenschap Groep mensen die dezelfde talige features of normen deelt
Participant observation Je probeert door te dringen tot het proefpersoon zijn gemeenschap, je probeert er zelf
deel van uit te maken om hen te onderzoeken en van binnenuit te kunnen analyseren
Taalkundige variabele Het taalverschijnsel dat je bestudeert, de afhankelijke variabele
Sociale variabele De factor die de variatie kan verklaren, de onafhankelijke variabele
leeftijd, sociale klasse, geslacht…
Regressiemodel Meerdere sociologische factoren tegelijkertijd in beeld brengen: grammaticale categorie,
aantal lettergrepen & sociale klasse van de spreker
The variable rule Samenbrengen van meerdere factoren in één model; structuur van de variatie in een regel
uitdrukken; statistisch pakker voor variatieonderzoek
First order indexialiteit Gebruik van een bepaald woord of klank verwijst direct naar groep waartoe je behoort
Second order indexialiteit Gebruik van woorden en klanken verwijst niet rechtstreeks naar groep waartoe je behoort,
maar indirect (want er zit nog een stukje identiteit of karaktereigenschap tussen)
Inleiding
Taalvarianten Verschillende manieren om iets uit te drukken
Taalvariëteit Een combinatie van taalvarianten bv jongerentaal, standaardtaal, dialect…
Intersprekersvariatie Variatie tussen (groepen) sprekers
Intrasprekersvariatie Variatie binnen taalgebruik van één spreker
Socio Sociale context georganiseerd in een netwerk van overlappende sociale groepen
Linguïstiek Taal is een joint action die ontstaat door productie en interactie
Prenormatief Er is nog geen norm
Postnormatief Gebruikers kiezen voor of afzetten tegen de norm
Nurture We worden geboren met een ‘clean sheet’
Nature We worden geboren met dezelfde taalstructuur
Pointing Kinderen kunnen patronen herkennen en zelf produceren
Landmarks Labov
Diftong Tweeklank / glijklank waarbij je in een glijbeweging van de ene naar de andere klank glijdt
Gemiddelde centralisatiegraad Som van de gemiddeldes per spreker gedeeld door het aantal sprekers
per groep
Ongoing change Jongere mensen creëren een nieuwe variant en blijven deze gebruiken
Age grading Jongere mensen gedragen zich anders dan ouderen, maar gaan zich twintig jaar later ook
als ouderen gedragen
Real time onderzoek Eenzelfde leeftijdsgroep op verschillende punten in tijd observeren
LANE The Linguistic Atlas of New England; Labov toetste zijn MV resultaten hieraan af
Observer’s paradox Als je weet dat je geobserveerd wordt ga je ander gedrag stellen
Preconsonantisch Na een medeklinker
Woord-finaal Aan het einde van een woord
Careful speech Tweede keer dat respondent antwoordt indien eerste keer niet werd verstaan gaat hij
opletten met hoe hij praat
Attention paid to speech Als je meer zelfbewust bent, ben je meer gewend om prestigieuze vorm te volgen
Linguistic security Hogere klassen zijn meer overtuigd van zichzelf en dat zij zich niet moeten aanpassen
, Evolutie in variationeel onderzoek
Vernacular Algemene, spontane, alledaagse taal; eerder gesproken taal
New vernacular Plaats waar combinatie is van gesproken en geschreven taal bv online communicatie
Prestige De positieve sociale evaluatie die men toeschrijft aan een variëteit of aan en specifieke
taalvariant (niet de vorm op zich)
Factoren die prestige bepalen zijn sociale klasse van de spreker, beroepscategorie en
grootte van de groep
Overt prestige Meestal de standaardvariëteit, symbool van status in de mainstream maatschappij die je
bewuster gebruikt en makkelijker herkenbaar zijn
Covert prestige Meestal niet-standaardvariëteiten (jongerentaal, dialectvormen) die symbool zijn van
solidariteit met lokale subgroep. Het vindt vooral plaats in informele context
Stratificatie Indeling van de bevolking (steekproef) in sociale lagen
Working class pride Fenomeen dat zich voordoet in een sociale structuur waar er minder sociale mobiliteit
mogelijk is
Hypercorrectie Vorm van overheersing – meer doen dan eigenlijk nodig is
Hypocorrectie Mensen die nog weinig te winnen hebben met talige middelen gaan dit niet meer doen
Taalgemeenschap Groep mensen die dezelfde talige features of normen deelt
Participant observation Je probeert door te dringen tot het proefpersoon zijn gemeenschap, je probeert er zelf
deel van uit te maken om hen te onderzoeken en van binnenuit te kunnen analyseren
Taalkundige variabele Het taalverschijnsel dat je bestudeert, de afhankelijke variabele
Sociale variabele De factor die de variatie kan verklaren, de onafhankelijke variabele
leeftijd, sociale klasse, geslacht…
Regressiemodel Meerdere sociologische factoren tegelijkertijd in beeld brengen: grammaticale categorie,
aantal lettergrepen & sociale klasse van de spreker
The variable rule Samenbrengen van meerdere factoren in één model; structuur van de variatie in een regel
uitdrukken; statistisch pakker voor variatieonderzoek
First order indexialiteit Gebruik van een bepaald woord of klank verwijst direct naar groep waartoe je behoort
Second order indexialiteit Gebruik van woorden en klanken verwijst niet rechtstreeks naar groep waartoe je behoort,
maar indirect (want er zit nog een stukje identiteit of karaktereigenschap tussen)
