Samenvatting Biologie Nectar VWO 4 H5

BIOLOGIE HOOFDSTUK 5
PARAGRAAF 1: VERSCHILLEN TUSSEN MENSEN
UNIEK
 Hoe je eruit ziet:
- DNA op chromosomen
- Leefstijl
- Milieu

FENOTYPE: DOOR OMSTANDIGHEDEN EN GENOTYPE
 Fenotype: waarneembare eigenschappen & eigenschappen die te maken hebben
met het functioneren van het lichaam.
 Genotype: erfelijke informatie in de genen op DNA: handleidingen voor het vormen
van eigenschappen
 Sommige eigenschappen genotype, andere ook leefstijl en milieu.
 Genen: code voor eiwit
 Genoom: al het erfelijke materiaal (celkern, mitochondriën en chloroplasten)

CHOLESTEROL
 Cholesterol: LDL: slecht, HDL: goed
 80% zelf maken, 20% door vet voedsel
 Receptoren: binden LDL aan; maken endocytose mogelijk

VARIATIE
 Mutaties door bepaalde stoffen, straling en lichaamswarmte  veranderingen in
DNA en varianten van genotype
 Allelen: varianten van een gen
 Haplotype: combinatie waarin allelen op een chromosoom voorkomen

PARAGRAAF 2: CHROMOSOMEN BEKIJKEN
CHROMOSOMEN BEKIJKEN
 Mensen kernen: 23 paren chromosomen: 22 paren gelijk (homologe chromosomen:
gelijke vorm en grootte; bevatten informatie over zelfde onderwerpen), 1 paar
ongelijk (geslachtschromosomen X en Y)
 Onderlinge paren chromosomen verschillen in: grootte en plaats centromeer.

,  Aan karyogram (chromosomenportret gemaakt door kleurstoffen bijvoegen 
bandenpatroon ontstaan, langste chromosomenpaar vooraan (1)
geslachtchromosomen achteraan) is karyotype (aantal chromosomen in kern) te zien
 1-22 chromosomen: autosomen, 23e paar: geslachtschromosomen (man: XY &
vrouw: XX)
 Y-chromosoom: ca. 50 genen: 1 = SRY-gen: stuurt embryo in mannelijke richting
 Man: 46,XY. Vrouw: 46,XX

WAT KARYOGRAMMEN NIET LATEN ZIEN

 Genen laten zien door chemische technieken
 Genen onregelmatig verspreid over chromosomen
 Grootte chromosomen bepalen niet aantal genen
 Genmutaties passen genen aan (een aantal basenparen vallen weg)

TE VEEL OF TE WEINIG CHROMOSOME
 Te zien in karyogram: monosomie (1 chromosoom van chromosomenpaar te weinig),
trisomie (1 chromosoom van chromosomenpaar te veel)
 Genoommutatie: Wijziging in aantal chromosomen (monosomie & trisomie)
 Genoommutatie door fout meiose: 1 chromosomenpaar niet gesplitst.
 Fout meiose  meestal ontwikkelt embryo niet.
 Syndroom van Turner: syndroom waardoor meisje enkel 1 X-chromosoom heeft
(monosomie, karyotype 45,X)  meisje klein en hartafwijking
 Trisomie 21 = Syndroom van Down ( 46, XY/XX +21)  langzamer ontwikkelen en
kortere levensverwachting.

CHROMOSOMALE VERANDERINGEN
 Chromosoommutatie: verandering in erfelijk materiaal; door translocatie
 Translocatie: delen van 2 niet homologe chromosomen uitgewisseld of
chromosoomdeel verplaatst naar een ander chromosoom; geen effect op drager,
maar eventueel wel op nakomelingen
 Crossing-over: tijdens meiose; uitwisselen delen tussen homologe chromosomen
(met zelfde informatie); geen invloed op lengte, maar wel haplotype.

VARIATIE DOOR VERANDERINGEN IN HET DNA
 Mutatie in het DNA: vaak door omgevingsfactoren verandert haplotype
 Putmutatie: mutatie van 1 basenpaar (A-T  C-G)  ander aminozuur  eiwit
werkt verandert; cellen herstellen putmutaties vaak zelf



VARIATIE DOOR GESLACHTELIJKE VOORTPLANTING