Samenvatting Persoonlijkheidsleer Colleges en Literatuur

Persoonlijkheidsleer 2019-2020

College 1
o Inleiding in de persoonlijkheidsleer en het intrapsychische
domein
o PP H1 blz 1- 17
PP H2 blz 18 t/m 29 (tot Issues in personality assessment)
PP H9 blz 209-235
College 2
o Het dispositionele domein
o PP H3 blz. 49-52 (tot act frequency formulation) en blz.
55-77
PP H4 blz. 79-88 (tot measurement issues).
College 3
o Persoonlijkheidsontwikkeling en het biologische domein
o PP H5 blz 99-119
PP H7 blz 150-154, blz. 158- 172 (tot morningness-
eveningness) en tabel 7.5
College 4
o Erikson en het motivationele domein
o HF 4 Erikson and psychosocial theory
Artikel Rogers
College 5
o Sekse en culturele verschillen in persoonlijkheid
o PP H16 blz 404-417 (tot Basic emotions: freq & intensity),
blz 421(vanaf Jealousy)-430
PP H17
Artikel (Putnam Garstein)
College 6
o Het cognitieve domein
o PP H11 blz 263-283
Begrippenlijst

,College 1 – Inleiding in de persoonlijkheidsleer en het
intrapsychische domein

Persoonlijkheid = totaal eigenschappen, karaktertrekken, overtuigingen,
gedragingen dat een mens tot uniek individu maakt (Hollander, 1971)

Persoonlijkheid definitie = Een verzameling psychologische kenmerken
en mechanismen in het individu die georganiseerd zijn en relatief stabiel
zijn en die zijn/haar interacties met en aanpassing aan de buitenwereld
beïnvloeden.

 Psychologische kenmerken = eigenschappen, attituden etc …
 Psychologische mechanismen = cognitieve processen (bv. aandacht,
motivatie, geheugen)
 Georganiseerd zijn = samenhangen en dynamisch gestuurd
 Relatief stabiel zijn = over situaties – consistentie over tijd –
continuïteit
 Interacties met buitenwereld =
o Perceptie = hoe je interacteert met de buitenwereld
o Selectie = je selecteert bepaalde omgeving op basis van je
persoonlijkheid
o Evocatie = reacties uit de omgeving omroepen
o Manipulatie = actief je omgeving beïnvloeden
 Aanpassing aan de omgeving = coping, aanpassingsvermogen

Persoonlijkheid kan op 3 niveaus worden bestudeerd
1. Menselijke aard  kenmerkend voor de soort ‘mens’ – sociale
gerichtheid
2. Individuele en groepsverschillen  tussen mensen in mate van
sociale gerichtheid, tussen groepen in mate van sociale gerichtheid
3. Individuele uniekheid  bijv. iemands persoonlijke manier uiten
genegenheid

Persoonlijkheid kan bestudeerd worden op 6 domeinen
1. Dispositionele  verschillen in basale eigenschappen tussen
personen – biologische basis
2. Biologische  genetisch, psychofysiologisch, evolutionair
3. Intrapsychische  mentale processen
4. Cognitief-experientiële  cognities en subjectieve ervaringen
5. Sociale en culturele  wederzijdse beïnvloeding
6. Aanpassings-  gezondheid en psychopathologie

,2 t/m 5 wordt behandeld en het dispositionele domein komt in elke terug

Standaarden beoordelen persoonlijkheidstheorieën
 Volledigheid  hoeveelheid fenomenen en observaties mbt
persoonlijkheid verklaren (theorie zelfwaardering versus 5 factor
model)
 Heuristische waarde  kader voor nieuwe bevindingen
(biologische trait-theorie Eysenck)
 Toetsbaarheid  voorspellingen voor empirische toetsing (delen
van Freuds theorie)
 Zuinigheid  compactheid, weinig aannamen (Skinners
persoonlijkheidstheorie)
 Verenigbaarheid en integratie met andere kennis  bijvoorbeeld
uit hersenonderzoek

Bronnen gegevens
 Observaties
 Gestandaardiseerde testen
 Levenskenmerken – publieke beschikbaar

Concentric ring theorie – Hollander, 1967
Persoonlijkheid bestaat uit 3 lagen
-Kern van persoonlijkheid  gevormd door vroege levenservaringen,
percepties van zelf en buitenwereld, basale attitudes, waarden, interesses
en motieven
-Kenmerkende responsen  tamelijk voorspelbaar gedrag
-Rolgerelateerd gedrag

, 1. Dispositionele  o.a. vijf-factor model
2. Biologische  o.a. biologische trait-theorie
3. Intrapsychische  psychodynamische theorieën
4. Cognitief-experientiële  cognities en subjectieve ervaringen
5. Sociale en culturele  o.a. sekseverschillen, gender, culturele
verschillen



Het intrapsychische domein
Belangrijkste persoon/theorie is die van Sigmund Freud (1856-1939)
Psychoanalyse
-Verklaren medisch onverklaarbare klachten patiënten
-Onredelijk/irrationeel gedrag – onbewuste invloeden
Psychoseksuele ontwikkeling
Ontwikkeling door oplossen conflicten

Structurele opbouw persoonlijkheid (zijn allemaal energieën)
 Id 
primitieve, biologische impulsen (seks & agressie)
levensenergie: libido
impulsief, directe bevrediging
‘pleasure principle’
 Ego 
realistisch, reguleert Id en
Superego
‘reality principle’
 Superego 
geïnternaliseerde normen en
ideale-ik
gewetensfunctie
‘perfectionistisch’

 Ego lost conflict op tussen Id en Superego

Evidentie aanname: ego, id, superego gesloten systeem
Ego – regulatie, zelfcontrole

Hypothese: energie gebruikt voor zelfcontrole is
beperkt, raakt op (ego-depletie)
 tentamenvraag 2018-2019

Topografie van de geest