Samenvatting recht voor welzijnswerkers

STRAFRECHT
1 INLEIDING

 De wetgeving op vlak van strafrecht is in beweging, zowel op niveau van strafuitvoering, vooronderzoek en
straftoemeting en procedureregels
o Basiswet gevangeniswezen
o Wet strafuitvoeringsrechtbanken
o Externe rechtspositie veroordeelden vrijheidsstraf (tot max3jaar)
o Wet op internering
o Probatie als autonome straf
o Verstrenging voorwaardelijke invrijheidsstelling
o Positie slachtoffer verbeterd
o Potpourri II-wet
 Veralgemeende mogelijkheid van correctionalisering
 Aanpassing verjaringstermijnen
 Verdubbeling beroepstermijn
 Beperking van cassatiemogelijkheden
 Wijzigingen in gerechtelijk onderzoek en voorlopige hechtenis
 Mogelijkheid guilty plea

 Invloed van 6de staatshervorming
o Justitiehuizen onder bevoegdheid van de Vlaamse Gemeenschap
o Vlaams decreet houdende justitiehuizen en juridische eerstelijnsbijstand (2019)

1.1 WAAROM STRAFFEN?

 Geen regeling tussen dader en slachtoffer?
 Herstelrechtelijke benadering naar slachtoffer en samenleving?

1.2 HOE STRAFFEN?

 Wat wil men bereiken?
o Repressief of preventief
o Slachtoffer vergoeden?
o dader verbeteren?
o Verschillende sanctiemiddelen
 Gevangenisstraf
 Werkstraf
 Geldboete
 Probatie
 Internering
 Maatregel in jeughulpverlening
 Constructieve sanctie in jeugddelinquentierecht
o Individualiseren of generaliseren?
o Wat is rechtvaardig?
o Welke invloed heeft strafrecht op misdadig gedrag?


1

,2. HET MISDRIJF

2.1 DE INDELING VAN MISDRIJVEN

 Er worden drie soorten misdrijven onderscheiden, waarbij de straf verschillend is

 Overtreding
o Misdrijf bestraft met gevangenisstraf van 1-7 dagen
o Een straf onder elektronisch toezicht
o Een autonome probatiestraf van max 1 jaar
o Werkstraf
o Geldboete van 1 tot 25 euro

 Wanbedrijf
o Misdrijf bestraft met gevangenisstraf van 8 dagen tot 5 jaar
o Straf onder elektronisch toezicht
o Autonome probatiestraf van max 2 jaar
o Werkstraf en/of geldboete van 26 euro en meer

 Misdaad
o Misdrijven bestraft met een tijdelijke opsluiting van 5 jaar tot levenslang

 Straffen worden benoemd als:
o Politiestraf
o Correctionele straf
o Criminele straf

 Straffen worden uitgesproken door:
o Politierechtbank
o Correctionele rechtbank
o Hof van assisen

 Het strafwetboek
o Niet alle misdrijven staan hierin vermeld, ook in bijzondere strafwetten (verschillende takken van
recht)
o Bestaande uit 2 delen
 Algemene regels bij het bestraffen (deel1)
 Behandeling van misdrijven en toepasselijke straffen (deel2)

2.2 DE KWALIFICATIE

 Een artikel uit het strafwetboek
o Beschrijving van misdrijf
o Aanduiding van straf

 Kwalificatie van misdrijf
o Openbaar Ministerie stelt de vervolging in
o Het strafbaar feit wordt vergeleken met de omschrijving van het misdrijf in het strafwetboek


2

, o Naar gelang de kwalificatie wordt een bevoegde rechtbank gevorderd
o Wettelijke opdeling is niet soepel te hanteren:
 Correctionaliseirng
 Contraventionalisering
 hantering bij lagere rechtbank

 In principe zijn alle misdrijven die worden vastgesteld vervolgbaar
o OM bepaalt of hij al dan niet gaat vervolge
o Uitzondering: klachtmisdrijf
 Pas vervolging na een voorafgaande klacht van het slachtoffer
 Vb: vroeger overspel en belaging, vandaag vooral laster en eerroof



2.3 DE BESTANDDELEN VAN HET MISDRIJF

 Er is pas sprake van een misdrijf in aanwezigheid van volgende elementen:
o Materieel bestanddeel
 Uitwendige, waarneembare menselijke gedragingen
 Oorzaak van het wederrechtelijke gevolg
o Gedraging wederrechtelijk
 In strijd met de wet
o Zedelijk bestanddeel
 De dader moet het misdrijf gewild hebben
 De dader moet schuld hebben
 Het misdrijf moet toegerekend kunnen worden
o Misdrijf strafwaardig
 Wetgever moet misdrijf strafbaar willen stellen

 Belangrijk!
o Rechtvaardigheidsgronden  wederrechtelijkheid vervalt
o Ontoerekenbaarheidsgronden  zedelijk bestanddeel vervalt (geen schuld)


1. RECHTVAARDIGHEIDSGRONDEN

Wettelijk voorschrift of bevel van de overheid

 = er is geen misdrijf wanneer het feit door de wet voorgeschreven en door de overheid bevolen is
o bepaalde handelingen zijn geen misdrijf indien ze gesteld zijn in de uitvoering van een wettelijke
bepaling
o overheidsbevel beperkt zich tot de ondergeschikte uitvoerders die een bevel krijgen van een wettige
overheid
o een onrechtmatig bevel zou moeten worden geweigerd

 voorbeelden:
o bij een heelkundige ingreep worden slagen en verwondingen toegebracht, maar deze worden
gerechtvaardigd door de wet die dergelijke ingrepen toelaat
o bij sportbeoefening kunnen letsels worden veroorzaakt, maar de speler wordt niet vervolgd, zolang hij
de spelregels niet overtreedt



3

, wetti ge zelfverdediging

 = er is noch misdaad, noch wanbedrijf wanneer de doodslag, de verwonding en de slagen geboden zijn
door de ogenblikkelijke noodzaak van de wettige verdediging van zichzelf of van een ander
o het gaat om de verdediging van een persoon tegen een wederrechtelijke aanranding
o de verdediging moet onmiddellijke noodzaak zijn
o de verdediging moet in verhouding staan tot de aanval

 voorbeeld:
o juweliers mogen geen gewapende overvallers neerschieten


noodtoestand

 = een toestand, die zich vooral voordoet bij rampen, waar ieder redt wat er te redden valt
o werkelijke nood
o beschermende belang heeft een grotere waarde dan het opgeofferde belang
o opofferen van het ene is noodzakelijk voor het beschermen van het andere

 voorbeeld:
o schending van beroepsgeheim bij zware feiten, zoals kindermishandeling of seksueel misbruik


toestemming van het slachtoffer

 = de burger kan niet vrij beschikken over zijn eigen fysieke integriteit
o strikt gezien dus niet mogelijk om in te roepen

 voorbeelden
o het gebruik van geweld in seksualiteitsbeleving
 lichamelijke integriteit is een ongeclausuleerd grondrecht, waarin alleen de wetgever kan optreden
o euthanasie is wettelijk slechts onder zeer strikte voorwaarden toelaatbaar


2. ONTOEREKENBAARHEIDSGRONDEN

geestesstoornis

 er is geen misdrijf, wanneer de beschuldigde of de beklaagde op het tijdstip van de feiten leed aan een
geestesstoornis die zijn oordeelsvermogen of de controle over zijn daden heeft tenietgedaan
o de wil om een misdrijf te plegen is afwezig
o geen misdrijf = geen straf
o een maatregel ter bescherming van de samenleving  internering


overmacht

 wanneer hij gedwongen werd door een macht die hij niet heeft kunnen weerstaan
o moeilijk in te roepen
o dwang, die vreemd is aan de persoon van de dader
o dwang die van buitenaf op de dader inwerkt

4