Psychologie van arbeid en gezondheid PB0214
Deel
Schaufeli, W., & Bakker, A. (Eds.) (2020). Psychologie van arbeid en gezondheid
(vierde geheel herziene druk). Bohn Stafleu van Loghum.
, Psychologie van arbeid en gezondheid
Psychologie van arbeid en gezondheid PB0214
Thema 1: Introductie in de Psychologie van arbeid en gezondheid 3
De psychologie van arbeid en gezondheid (hoofdstuk 1, pp. 3-24). 4
Thema 2 – Gezondheidsindicatoren in relatie tot arbeid 6
Gezondheid en prestaties (hoofdstuk 20, pp. 369-380) 7
Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid (hoofdstuk 21, pp. 381-399) 10
De epidemiologie van werkgerelateerde psychische aandoeningen en klachten (hoofdstuk 13,
pp. 259-277) 15
Thema 3 Van werkstress tot burn-out, werkverslaving en assessment 19
Theoretische modellen over werkstress (hoofdstuk 2, pp. 27-47) 21
Arbeid en mentale inspanning (hoofdstuk 3, pp. 50-65). 28
De psychofysiologie van werkstress (hoofdstuk 4, pp. 68-87). 32
Burn-out en bevlogenheid (hoofdstuk 18, pp. 335-353). 37
Werkverslaving (hoofdstuk 19, pp. 355-367). 41
PDF van Dam, A., Keijsers, G., Kriens, S., Boelaars, V., & Vissers, C. (2017). 44
Individueel assessment (hoofdstuk 5, pp. 91-109). 47
Assessment op organisatieniveau (hoofdstuk 6, pp. 111-132). 51
Thema 4 – Factoren die samenhangen met stress en gezondheid op het werk 55
Emotionele arbeid (hoofdstuk 14, pp. 279-288) 56
De interactie tussen werk en privé (hoofdstuk 15, pp. 289-307). 58
PDF Derks, D., van Duin, D., Tims, M., & Bakker, A. B. (2015). 63
Persoonlijkheid, werkstress en gezondheid (hoofdstuk 16, pp. 309-322). 66
PDF Smith, C. E., Barratt, C. L. & Hirvo, A. (2020). 69
2
, Psychologie van arbeid en gezondheid
Thema 1: Introductie in de Psychologie van arbeid en gezondheid
1.1: Introductie werkveld
Leerdoelen
Na het bestuderen van deze studietaak kun je
- benoemen wat arbeids- en gezondheidspsychologie inhoudt, waaruit deze is ontstaan
en wat actuele thema's zijn
- een schets geven van het werk van praktijkprofessionals en wetenschappers op het
terrein van de psychologie van arbeid en gezondheid.
Leerstof
- Schaufeli, W. (2020). De psychologie van arbeid en gezondheid. In W. Schaufeli, & A.
Bakker (Eds.), De psychologie van arbeid en gezondheid (hoofdstuk 1, pp. 3-24). Bohn
Stafleu Van Loghum.
1.2 Interventiecyclus
Leerdoelen
Na het bestuderen van deze studietaak kun je
- aan de hand van een voorbeeld beschrijven welke rol een psycholoog kan hebben in het
onderkennen van arbeidsgerelateerde problemen en de aanpak daarvan – mede
uitgaande van de interventiecyclus
- op basis van de interventiecyclus in een concreet voorbeeld arbeidsgerelateerde
problemen onderkennen en advies geven over de aanpak daarvan.
3
, Psychologie van arbeid en gezondheid
De psychologie van arbeid en gezondheid (hoofdstuk 1, pp. 3-24).
1.1 Inleiding
A&G psychologie is een samensmelting van klinische psychologie, gezondheidspsychologie en de
A&O-Psychologie (houdt zich van origine bezig met het disfunctioneren van mensen in
arbeidsorganisaties).
Filosoof Achterhuis (1984) noemde arbeid een eigenaardig medicijn. Latijnse benaming van arbeid
Labor Opus: letterlijk werk als inspanning en belasting en resultaat, uitdaging en zelfverwerkelijking
betekend.
A&G bestaat sinds 1990, door benoeming engelse variabnt: Occupational Health Psychology. In USA
ontstonden de eerste Postdoctorale A&G cursussen. In NL in 1987 Commissie Klinische Arbeid en
Organisatiepsychologie, nu Sectie A&G Psychologie.
1.2 Wat is A&G psychologie
A&G-psychologie is een psychologische discipline die zich bezighoudt met het bestuderen en bevorderen
van welzijn en gezondheid op het werk vanuit de gedachte van een optimale afstemming tussen persoon
en organisatie.
Aanvulling: A&G-psychologie zowel wetenschapsgebied waarin welzijn en gezondheid op het werk
bestudeerd wordt en als praktijkveld waarin dit praktisch wordt bevorderd.
Welzijn: 1) individueel welbevinden, 2) objectiveerbare kenmerken van arbeid.
Arbowet gaat van laatste betekenis uit, vooral de werk kenmerken zoals regelmogelijkheden, feedback,
afwisseling, sociale contacten.
De verbetering van het welvebinden en ojectieve kenmerken van de arbeid noemt men de Humanisering
van arbeid. Veiligheid is hier geen onderdel van, dat is voor de veiligheiskunde. SAmenwerking komt er wel
in voor. Gezondheid: zowel lichamelijke als geestelijke gezondheid, inclusief gezondheidsgedrag.
Warr(2007) gaf een multidimensionaal (4) begrip van geestelijke gezondheid:
1. Affectief welbevinden
2. Competentie
3. Autonomie
4. Aspiratie
A&G streeft naar de optimale afstemming van werknemers hun belangen en die van de organisatie. Werk is
niet alleen betaald werk, maar in dit boek focussen we daar wel op. Organisaties zijn niet alleen grote
bedrijven maar ook familiebedrijven. A&G onderzoekt ook de wederzijdse beïnvloeding van privé en werk.
Andere psychologische disciplines die van belang zijn: psychofysiologie, functieleer, sociale psych,
persoonlijkheidsleer, en ontwikkelingpsych.
Andere academische disciplines: epidemiologie, methodologie, sociologie en recht.
A&G hanteert verschillende perspectieven:
- zowel subjectieve als objectieve indicatoren
- zowel hier en nu als de toekomst.
Gericht op verschillende doelen:
- Signalerende functie
- Preventie: primair, secundair en tertiair.
- Arbeidsintegratie
1.3 Waarom psychologie van arbeid en gezondheid?
1.3.1 Veranderingen in en rondom de arbeid
- Intensivering van de arbeid
- Verandering van de arbeidsinhoud
- Organisatieveranderingen
- Modernere productie- en managementconcepten
- Aantasting van het psychologische contract
1.3.2 Sociaal-culturele veranderingen
- Arbeidsparticipatie
4
Deel
Schaufeli, W., & Bakker, A. (Eds.) (2020). Psychologie van arbeid en gezondheid
(vierde geheel herziene druk). Bohn Stafleu van Loghum.
, Psychologie van arbeid en gezondheid
Psychologie van arbeid en gezondheid PB0214
Thema 1: Introductie in de Psychologie van arbeid en gezondheid 3
De psychologie van arbeid en gezondheid (hoofdstuk 1, pp. 3-24). 4
Thema 2 – Gezondheidsindicatoren in relatie tot arbeid 6
Gezondheid en prestaties (hoofdstuk 20, pp. 369-380) 7
Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid (hoofdstuk 21, pp. 381-399) 10
De epidemiologie van werkgerelateerde psychische aandoeningen en klachten (hoofdstuk 13,
pp. 259-277) 15
Thema 3 Van werkstress tot burn-out, werkverslaving en assessment 19
Theoretische modellen over werkstress (hoofdstuk 2, pp. 27-47) 21
Arbeid en mentale inspanning (hoofdstuk 3, pp. 50-65). 28
De psychofysiologie van werkstress (hoofdstuk 4, pp. 68-87). 32
Burn-out en bevlogenheid (hoofdstuk 18, pp. 335-353). 37
Werkverslaving (hoofdstuk 19, pp. 355-367). 41
PDF van Dam, A., Keijsers, G., Kriens, S., Boelaars, V., & Vissers, C. (2017). 44
Individueel assessment (hoofdstuk 5, pp. 91-109). 47
Assessment op organisatieniveau (hoofdstuk 6, pp. 111-132). 51
Thema 4 – Factoren die samenhangen met stress en gezondheid op het werk 55
Emotionele arbeid (hoofdstuk 14, pp. 279-288) 56
De interactie tussen werk en privé (hoofdstuk 15, pp. 289-307). 58
PDF Derks, D., van Duin, D., Tims, M., & Bakker, A. B. (2015). 63
Persoonlijkheid, werkstress en gezondheid (hoofdstuk 16, pp. 309-322). 66
PDF Smith, C. E., Barratt, C. L. & Hirvo, A. (2020). 69
2
, Psychologie van arbeid en gezondheid
Thema 1: Introductie in de Psychologie van arbeid en gezondheid
1.1: Introductie werkveld
Leerdoelen
Na het bestuderen van deze studietaak kun je
- benoemen wat arbeids- en gezondheidspsychologie inhoudt, waaruit deze is ontstaan
en wat actuele thema's zijn
- een schets geven van het werk van praktijkprofessionals en wetenschappers op het
terrein van de psychologie van arbeid en gezondheid.
Leerstof
- Schaufeli, W. (2020). De psychologie van arbeid en gezondheid. In W. Schaufeli, & A.
Bakker (Eds.), De psychologie van arbeid en gezondheid (hoofdstuk 1, pp. 3-24). Bohn
Stafleu Van Loghum.
1.2 Interventiecyclus
Leerdoelen
Na het bestuderen van deze studietaak kun je
- aan de hand van een voorbeeld beschrijven welke rol een psycholoog kan hebben in het
onderkennen van arbeidsgerelateerde problemen en de aanpak daarvan – mede
uitgaande van de interventiecyclus
- op basis van de interventiecyclus in een concreet voorbeeld arbeidsgerelateerde
problemen onderkennen en advies geven over de aanpak daarvan.
3
, Psychologie van arbeid en gezondheid
De psychologie van arbeid en gezondheid (hoofdstuk 1, pp. 3-24).
1.1 Inleiding
A&G psychologie is een samensmelting van klinische psychologie, gezondheidspsychologie en de
A&O-Psychologie (houdt zich van origine bezig met het disfunctioneren van mensen in
arbeidsorganisaties).
Filosoof Achterhuis (1984) noemde arbeid een eigenaardig medicijn. Latijnse benaming van arbeid
Labor Opus: letterlijk werk als inspanning en belasting en resultaat, uitdaging en zelfverwerkelijking
betekend.
A&G bestaat sinds 1990, door benoeming engelse variabnt: Occupational Health Psychology. In USA
ontstonden de eerste Postdoctorale A&G cursussen. In NL in 1987 Commissie Klinische Arbeid en
Organisatiepsychologie, nu Sectie A&G Psychologie.
1.2 Wat is A&G psychologie
A&G-psychologie is een psychologische discipline die zich bezighoudt met het bestuderen en bevorderen
van welzijn en gezondheid op het werk vanuit de gedachte van een optimale afstemming tussen persoon
en organisatie.
Aanvulling: A&G-psychologie zowel wetenschapsgebied waarin welzijn en gezondheid op het werk
bestudeerd wordt en als praktijkveld waarin dit praktisch wordt bevorderd.
Welzijn: 1) individueel welbevinden, 2) objectiveerbare kenmerken van arbeid.
Arbowet gaat van laatste betekenis uit, vooral de werk kenmerken zoals regelmogelijkheden, feedback,
afwisseling, sociale contacten.
De verbetering van het welvebinden en ojectieve kenmerken van de arbeid noemt men de Humanisering
van arbeid. Veiligheid is hier geen onderdel van, dat is voor de veiligheiskunde. SAmenwerking komt er wel
in voor. Gezondheid: zowel lichamelijke als geestelijke gezondheid, inclusief gezondheidsgedrag.
Warr(2007) gaf een multidimensionaal (4) begrip van geestelijke gezondheid:
1. Affectief welbevinden
2. Competentie
3. Autonomie
4. Aspiratie
A&G streeft naar de optimale afstemming van werknemers hun belangen en die van de organisatie. Werk is
niet alleen betaald werk, maar in dit boek focussen we daar wel op. Organisaties zijn niet alleen grote
bedrijven maar ook familiebedrijven. A&G onderzoekt ook de wederzijdse beïnvloeding van privé en werk.
Andere psychologische disciplines die van belang zijn: psychofysiologie, functieleer, sociale psych,
persoonlijkheidsleer, en ontwikkelingpsych.
Andere academische disciplines: epidemiologie, methodologie, sociologie en recht.
A&G hanteert verschillende perspectieven:
- zowel subjectieve als objectieve indicatoren
- zowel hier en nu als de toekomst.
Gericht op verschillende doelen:
- Signalerende functie
- Preventie: primair, secundair en tertiair.
- Arbeidsintegratie
1.3 Waarom psychologie van arbeid en gezondheid?
1.3.1 Veranderingen in en rondom de arbeid
- Intensivering van de arbeid
- Verandering van de arbeidsinhoud
- Organisatieveranderingen
- Modernere productie- en managementconcepten
- Aantasting van het psychologische contract
1.3.2 Sociaal-culturele veranderingen
- Arbeidsparticipatie
4
