POLITIEK EN BELEID
INHOUD
Inleiding ............................................................................................................. 5
1. Definitie politiek ............................................................................................. 5
2. Politiek als interactieproces ................................................................................ 5
3. Een dynamische en statische definitie van politiek ..................................................... 6
4. Betekenis van conflict in de politiek ...................................................................... 6
5. De positieve betekenis van politiek ....................................................................... 6
6. Sociaal werk heeft een politieke opdracht ............................................................... 7
7. Verschil politiek en beleid .................................................................................. 8
H1 – Politieke interactieproces – ................................................................................. 8
1. Meervoudige context politiek en beleid: ................................................................. 9
1.1 Geografische context ....................................................................................... 9
1.2 Demografische context .................................................................................... 9
1.3 Sociale-culturele context .................................................................................. 9
1.4 Technologische context .................................................................................... 9
1.5 Economische context ......................................................................................10
1.6 Juridische context .........................................................................................10
1.7 Situationele context .......................................................................................10
1.8 Historische context ........................................................................................10
1.9 Politieke context ...........................................................................................10
2. Beleidscyclus .................................................................................................11
1. Van uitgangsfase naar agendavorming ...................................................................11
1.1 niet één maar verschillende agenda’s ..................................................................12
Selectiemechanismen bij agendavorming ...................................................................12
Een overladen agenda .........................................................................................13
Agenda als probleemformulering .............................................................................13
Analyse van de beleidsomgeving .............................................................................13
Beleidsvoorbereiding ...........................................................................................13
Beleidsbeslissing ................................................................................................14
Beleidsuitvoering ...............................................................................................14
Beleidsevaluatie ................................................................................................15
Politieke en analytische visie .................................................................................15
H2 - Macht als motor in de politiek – ...........................................................................16
1. Macht als bedoelde invloed ................................................................................16
2. indirecte en structurele macht ............................................................................16
, 2.1 directe en indirecte macht ..........................................................................16
2.2 directe macht, indirecte macht: de invloed van de structurele context ...................16
3. machtsbronnen en machtsmiddelen ......................................................................17
3.1 individuele en collectieve machtsbronnen .......................................................17
3.2 overzicht van machtsmiddelen ......................................................................17
4. reële en latente macht .....................................................................................18
H3 – Democratie – .................................................................................................19
1. Democratie ...................................................................................................19
1.1 Democratie als bestuur van, door en voor het volk ................................................19
1.2 Autoritaire en totalitaire regimes ....................................................................20
1.3 Kenmerken van de moderne liberale democratie ..................................................20
1.4 Autoritaire en totalitaire regimes ....................................................................21
1.5 oligarchische democratie ..............................................................................22
2. De Belgische pacificatiedemocratie ......................................................................22
2.1 Meerderheids- en consensusdemocratie .............................................................22
2.2 Gewapende vrede: de Belgische pacificatiedemocratie ...........................................23
3. Representatie en verkiezingen ............................................................................24
3.1 Representatie ............................................................................................24
3.2 Verkiezingen .............................................................................................25
H5- Politieke stromingen – .......................................................................................27
1. Breuklijnen en politieke stromingen .....................................................................27
1.1 Transformaties en breuklijnen in de westerse wereld .............................................27
1.2 Breuklijnen en politieke stromingen in België ......................................................28
1.3 Breuklijnen vervagen ...................................................................................30
2. Politieke ideologieën .......................................................................................31
2.1 Ideologie..................................................................................................31
2.2 Liberalisme ...............................................................................................31
2.3 Socialisme ................................................................................................32
2.4 Conservatisme ...........................................................................................32
2.5 Nationalisme .............................................................................................32
2.6 Christendemocratie .....................................................................................33
2.7 Ecologisme ...............................................................................................34
2.8 De toekomst van ideologieën ..........................................................................35
H6 – Het openbaar bestuur – .....................................................................................35
1. Overzicht van het openbaar bestuur .....................................................................35
1.1 Overheid en semioverheid .............................................................................35
1.2 Bestuursniveau ..........................................................................................36
2. Organisatievormen van het openbaar bestuur ..........................................................37
, 2.1 Principes ..................................................................................................37
2.2 Klassieke bureaucratie .................................................................................37
2.3 New public management ...............................................................................37
2.4 New public governance .................................................................................38
3. Ambtenaren in het openbaar bestuur ....................................................................38
3.1 Ambtenaren ..............................................................................................38
3.2 Street leven bureaucrat ................................................................................39
3.3 spanningen politici – ambtenaren .....................................................................39
3.4 Ombudsdiensten .........................................................................................39
4. Beleidsinstrumenten ........................................................................................39
4.1 Soorten ...................................................................................................39
4.2 Instrumenten ............................................................................................40
H7 – Politieke partijen – ..........................................................................................40
1. Omschrijving .................................................................................................40
2. Functies van partijen .......................................................................................41
3. Partijorganisatie.............................................................................................42
4. Partijfinanciering............................................................................................42
5. Participatie in de Belgische politiek ......................................................................42
6. Electoraal Professionele partijen in crisis ...............................................................43
H8 – Media en politiek – ..........................................................................................43
1. Relatie tussen media en politiek ..........................................................................43
2. Media in de publieke sfeer .................................................................................44
3. Politieke macht van de media .............................................................................44
4. Media-politieke systemen ..................................................................................46
5. De relatie tussen journalist en politicus in Vlaanderen ................................................46
H9 – Participatie, burger en middenveld ......................................................................46
1. Politieke vervreemding: de ‘kloof’ tussen burger en politiek ........................................46
1.1 Wantrouwen en onmacht ..............................................................................46
1.2 Een verklaringsmodel voor de politieke vervreemding ............................................46
2. Burgerparticipatie ...........................................................................................47
2.1 Burgerschap en democratie............................................................................47
2.2 Burgerparticipatie en verdieping van de democratie ..............................................47
2.3 De participatieladder ...................................................................................47
2.4 Ongelijke politieke participatie van burgers ........................................................47
2.5 Instrumenten voor burgerparticipatie op lokaal niveau ...........................................48
3. Middenveld en politiek .....................................................................................48
3.1 Omschrijving .............................................................................................48
3.2 Overzicht .................................................................................................49
, 3.3 Ontstaan en ontwikkeling ..............................................................................49
3.4 Opdrachten ..............................................................................................49
3.5 Succesfactoren ..........................................................................................50
4. Naar een nieuw samenspel tussen burger en politiek? .................................................50
H11 – Lokale politiek – ............................................................................................51
1. Situering van het lokale bestuur ..........................................................................51
1.1. Het lokaal bestuur: overheid & semi-overheid .................................................51
1.2. Het lokaal bestuur: cijfers ........................................................................51
1.3. Het lokaal bestuur: meerwaarde .................................................................51
2. Wettelijke context voor het lokale bestuur ..........................................................51
3. Het gemeentebestuur ...................................................................................52
3.1. Opdrachten ..........................................................................................52
3.2. Inhoudelijke terreinen, ondersteunende diensten ............................................52
3.3. Autonomie & toezicht .............................................................................52
3.4. Rollen van lokaal bestuur .........................................................................52
3.5. De politieke organen ...............................................................................53
3.6. Vertegenwoordigende organen ...................................................................53
3.7. De uitvoerende organen ...........................................................................53
3.8. De burgemeester ...................................................................................54
3.9. Het sociaal comité voor de sociale dienst ......................................................54
3.10. Administratieve organisatie .......................................................................54
3.11. Verzelfstandigde diensten – semi overheid .....................................................55
3.12. Financiën ............................................................................................56
3.13. De beleids- en beheer cyclus (BBC) ..............................................................56
4. Samenwerking tussen gemeenten ......................................................................57
5. Lokaal sociaal beleid ....................................................................................57
6. Actualiteit gemeenten ...................................................................................58
7. Stadspolitiek ..............................................................................................58
7.1. Economische groei, sociale neergang ...........................................................58
7.2. Antistedenbeleid ...................................................................................58
7.3. Tweesporenbeleid van de steden ................................................................58
7.4. Alternatief: politiek gericht van sociale stijging ...............................................59
8. De provincie ...............................................................................................59
8.1. Situering en wettelijke context ..................................................................59
8.2. Bevoegdheden ......................................................................................59
8.3. Bestuurlijke organisatie ...........................................................................59
INHOUD
Inleiding ............................................................................................................. 5
1. Definitie politiek ............................................................................................. 5
2. Politiek als interactieproces ................................................................................ 5
3. Een dynamische en statische definitie van politiek ..................................................... 6
4. Betekenis van conflict in de politiek ...................................................................... 6
5. De positieve betekenis van politiek ....................................................................... 6
6. Sociaal werk heeft een politieke opdracht ............................................................... 7
7. Verschil politiek en beleid .................................................................................. 8
H1 – Politieke interactieproces – ................................................................................. 8
1. Meervoudige context politiek en beleid: ................................................................. 9
1.1 Geografische context ....................................................................................... 9
1.2 Demografische context .................................................................................... 9
1.3 Sociale-culturele context .................................................................................. 9
1.4 Technologische context .................................................................................... 9
1.5 Economische context ......................................................................................10
1.6 Juridische context .........................................................................................10
1.7 Situationele context .......................................................................................10
1.8 Historische context ........................................................................................10
1.9 Politieke context ...........................................................................................10
2. Beleidscyclus .................................................................................................11
1. Van uitgangsfase naar agendavorming ...................................................................11
1.1 niet één maar verschillende agenda’s ..................................................................12
Selectiemechanismen bij agendavorming ...................................................................12
Een overladen agenda .........................................................................................13
Agenda als probleemformulering .............................................................................13
Analyse van de beleidsomgeving .............................................................................13
Beleidsvoorbereiding ...........................................................................................13
Beleidsbeslissing ................................................................................................14
Beleidsuitvoering ...............................................................................................14
Beleidsevaluatie ................................................................................................15
Politieke en analytische visie .................................................................................15
H2 - Macht als motor in de politiek – ...........................................................................16
1. Macht als bedoelde invloed ................................................................................16
2. indirecte en structurele macht ............................................................................16
, 2.1 directe en indirecte macht ..........................................................................16
2.2 directe macht, indirecte macht: de invloed van de structurele context ...................16
3. machtsbronnen en machtsmiddelen ......................................................................17
3.1 individuele en collectieve machtsbronnen .......................................................17
3.2 overzicht van machtsmiddelen ......................................................................17
4. reële en latente macht .....................................................................................18
H3 – Democratie – .................................................................................................19
1. Democratie ...................................................................................................19
1.1 Democratie als bestuur van, door en voor het volk ................................................19
1.2 Autoritaire en totalitaire regimes ....................................................................20
1.3 Kenmerken van de moderne liberale democratie ..................................................20
1.4 Autoritaire en totalitaire regimes ....................................................................21
1.5 oligarchische democratie ..............................................................................22
2. De Belgische pacificatiedemocratie ......................................................................22
2.1 Meerderheids- en consensusdemocratie .............................................................22
2.2 Gewapende vrede: de Belgische pacificatiedemocratie ...........................................23
3. Representatie en verkiezingen ............................................................................24
3.1 Representatie ............................................................................................24
3.2 Verkiezingen .............................................................................................25
H5- Politieke stromingen – .......................................................................................27
1. Breuklijnen en politieke stromingen .....................................................................27
1.1 Transformaties en breuklijnen in de westerse wereld .............................................27
1.2 Breuklijnen en politieke stromingen in België ......................................................28
1.3 Breuklijnen vervagen ...................................................................................30
2. Politieke ideologieën .......................................................................................31
2.1 Ideologie..................................................................................................31
2.2 Liberalisme ...............................................................................................31
2.3 Socialisme ................................................................................................32
2.4 Conservatisme ...........................................................................................32
2.5 Nationalisme .............................................................................................32
2.6 Christendemocratie .....................................................................................33
2.7 Ecologisme ...............................................................................................34
2.8 De toekomst van ideologieën ..........................................................................35
H6 – Het openbaar bestuur – .....................................................................................35
1. Overzicht van het openbaar bestuur .....................................................................35
1.1 Overheid en semioverheid .............................................................................35
1.2 Bestuursniveau ..........................................................................................36
2. Organisatievormen van het openbaar bestuur ..........................................................37
, 2.1 Principes ..................................................................................................37
2.2 Klassieke bureaucratie .................................................................................37
2.3 New public management ...............................................................................37
2.4 New public governance .................................................................................38
3. Ambtenaren in het openbaar bestuur ....................................................................38
3.1 Ambtenaren ..............................................................................................38
3.2 Street leven bureaucrat ................................................................................39
3.3 spanningen politici – ambtenaren .....................................................................39
3.4 Ombudsdiensten .........................................................................................39
4. Beleidsinstrumenten ........................................................................................39
4.1 Soorten ...................................................................................................39
4.2 Instrumenten ............................................................................................40
H7 – Politieke partijen – ..........................................................................................40
1. Omschrijving .................................................................................................40
2. Functies van partijen .......................................................................................41
3. Partijorganisatie.............................................................................................42
4. Partijfinanciering............................................................................................42
5. Participatie in de Belgische politiek ......................................................................42
6. Electoraal Professionele partijen in crisis ...............................................................43
H8 – Media en politiek – ..........................................................................................43
1. Relatie tussen media en politiek ..........................................................................43
2. Media in de publieke sfeer .................................................................................44
3. Politieke macht van de media .............................................................................44
4. Media-politieke systemen ..................................................................................46
5. De relatie tussen journalist en politicus in Vlaanderen ................................................46
H9 – Participatie, burger en middenveld ......................................................................46
1. Politieke vervreemding: de ‘kloof’ tussen burger en politiek ........................................46
1.1 Wantrouwen en onmacht ..............................................................................46
1.2 Een verklaringsmodel voor de politieke vervreemding ............................................46
2. Burgerparticipatie ...........................................................................................47
2.1 Burgerschap en democratie............................................................................47
2.2 Burgerparticipatie en verdieping van de democratie ..............................................47
2.3 De participatieladder ...................................................................................47
2.4 Ongelijke politieke participatie van burgers ........................................................47
2.5 Instrumenten voor burgerparticipatie op lokaal niveau ...........................................48
3. Middenveld en politiek .....................................................................................48
3.1 Omschrijving .............................................................................................48
3.2 Overzicht .................................................................................................49
, 3.3 Ontstaan en ontwikkeling ..............................................................................49
3.4 Opdrachten ..............................................................................................49
3.5 Succesfactoren ..........................................................................................50
4. Naar een nieuw samenspel tussen burger en politiek? .................................................50
H11 – Lokale politiek – ............................................................................................51
1. Situering van het lokale bestuur ..........................................................................51
1.1. Het lokaal bestuur: overheid & semi-overheid .................................................51
1.2. Het lokaal bestuur: cijfers ........................................................................51
1.3. Het lokaal bestuur: meerwaarde .................................................................51
2. Wettelijke context voor het lokale bestuur ..........................................................51
3. Het gemeentebestuur ...................................................................................52
3.1. Opdrachten ..........................................................................................52
3.2. Inhoudelijke terreinen, ondersteunende diensten ............................................52
3.3. Autonomie & toezicht .............................................................................52
3.4. Rollen van lokaal bestuur .........................................................................52
3.5. De politieke organen ...............................................................................53
3.6. Vertegenwoordigende organen ...................................................................53
3.7. De uitvoerende organen ...........................................................................53
3.8. De burgemeester ...................................................................................54
3.9. Het sociaal comité voor de sociale dienst ......................................................54
3.10. Administratieve organisatie .......................................................................54
3.11. Verzelfstandigde diensten – semi overheid .....................................................55
3.12. Financiën ............................................................................................56
3.13. De beleids- en beheer cyclus (BBC) ..............................................................56
4. Samenwerking tussen gemeenten ......................................................................57
5. Lokaal sociaal beleid ....................................................................................57
6. Actualiteit gemeenten ...................................................................................58
7. Stadspolitiek ..............................................................................................58
7.1. Economische groei, sociale neergang ...........................................................58
7.2. Antistedenbeleid ...................................................................................58
7.3. Tweesporenbeleid van de steden ................................................................58
7.4. Alternatief: politiek gericht van sociale stijging ...............................................59
8. De provincie ...............................................................................................59
8.1. Situering en wettelijke context ..................................................................59
8.2. Bevoegdheden ......................................................................................59
8.3. Bestuurlijke organisatie ...........................................................................59
