Samenvatting Tentamen
201300178: Kind en Omgeving: Pedagogische Verkenningen
Week 1: Paradigmata, theorieën en risicofactoren
Voorwoord
Kernvraag | De kernvraag waar het in de pedagogiek naar onze mening om draait is de
wetenschappelijk verantwoorde wijze waarop opvoeding, onderwijs en hulpverlening voor
kinderen en jeugdigen kunnen worden verbeterd.
Paradigma | Een geheel van waarden, opvattingen en technieken, gedeeld door leden van
een bepaalde wetenschappelijke gemeenschap
Pavlov & klassieke conditionering (respondent leren)
Afbeelding 1. Klassieke conditionering
Andere principes
Extinctie (uitdoving) | Als soms alleen de CS wordt vertoond, verliest de CS langzaamaan zijn
effect. Wel kan er zo nu en dan sprake zijn van een spontaneous recovery (spontaan herstel).
Stimulusgeneralisatie | Als zoals in bovenstaand voorbeeld de bel de CS is, zal de hond niet
alleen reageren op die bel, maar ook op bellen die daarop lijken. Deze generalisatie vindt
volgens Pavlov plaats door een onderliggend fysiologisch proces genaamd irradiation.
Stimulusdiscriminatie | Langzaamaan kan de hond de verschillende bellen gaan filteren, en
alleen reageren op bellen die heel erg lijken op het origineel.
Higher-Order Conditioning | Zodra de hond geconditioneerd was kon Pavlov de CS gebruiken
om een connectie te vormen tussen de hond en een andere neutrale stimulus.
Watson
Watson was een behaviorist en environmentalist.
Study of Emotions | Er zijn drie ongeleerde emoties bij een baby: woede, angst en liefde.
Het afleren van bepaalde angsten o.i.d. (deconditionering) kan worden gedaan door
systematische desensitisatie.
,Skinner & operante conditionering
Operante conditionering | Leren door consequenties die op gedrag volgen
Afbeelding 2. Skinner Box
Principes
Onmiddellijke consequenties
Shaping
Continue en partiële bekrachtiging
Er gaat kritiek rond op Skinner dat hij de innerlijke staten van de mens negeert in zijn theorie en
alleen focust op externe gedragingen. Skinner ontkende niet dat die innerlijke wereld bestaat, maar
zei dat gedachtes privé zijn en uiteindelijk ook voortkomen uit bekrachtigingen.
Bandura’s sociale leertheorie
Observational learning | learning that results from observing the behavior of others
Environmental determinism | the notion that children are passive creatures who are molded by their
environments (idee van Watson)
Bandura is het hier niet mee eens, hij vindt kinderen actieve figuren die leren door middel
van observatie (modeling).
Reciprocal determinism | the notion that the flow of influence between children and their
environments is a two-way street; the environment may affect the child, but the child’s behavior also
influences the environment
Bobo-doll experiment: performance vs. acquisition
In dit experiment waren er drie condities bij het kijken van de short-film: 1) agressief gedrag werd
beloond, 2) agressief gedrag werd bestraft en 3) geen consequentie. De kinderen werden na het
kijken van de film alleen gezet in een kamer met een pop en de tools waarmee de pop in de film
werd mishandeld. Het is belangrijk om te onderscheiden wat een kind leert d.m.v. observatie en de
wil om die acties zelf ook uit te voeren.
, Social Information Processing (SIP) theorie van Crick en Dodge (1994)
Afbeelding 3. SIP-model
Deze theorie beschrijft opeenvolgende stappen in het denkproces die gedrag in sociale situaties
sturen. Dit model is oorspronkelijk gemaakt om agressie te verklaren. Er werden twee patronen
gevonden:
Reactieve agressie
o Agressieve reactie op frustratie en provocatie die vaak gepaard gaat met kwaadheid.
In het SIP model hebben kinderen binnen dit patroon minder aandacht voor sociale
signalen, interpreteren ze gedrag sneller als vijandig en noemden meer agressieve
strategieën als reactie. Denkstap vijf wordt vaak overgeslagen.
Proactieve agressie
o Berekende agressie, bedoeld om voordeel op te leveren voor de agressor. Proactief
agressieve kinderen vertoonden een voorkeur voor instrumentele doelen, in plaats
van relationele doelen (speelgoed afpakken i.p.v. vrienden blijven).
Individuele verschillen in:
Positieve emotionaliteit | de neiging om plezier te ervaren en te uiten
Negatieve emotionaliteit | de neiging om op prikkels in de omgeving te reageren met angst
of boosheid
Emotieregulatie | controle hebben over de emoties en het gedrag dat daarmee samenhangt
Deze individuele verschillen hebben invloed op elke stap in het SIP-model. Vooral bij kinderen die
hoog scoren op negatieve emotionaliteit en problemen hebben met emotieregulatie.
Disfunctionele SIP:
Stap 1: Attentional bias
Stap 2: Interpretatiefouten (zoals hostile attribution bias)
Stap 3: Sterkere emoties van woede bij sociale problemen en minder vaardigheid en
emotieregulatie
Stap 4: Een beperkter repertoire aan mogelijke reacties op sociale situaties
Stap 5: Positieve evaluatie van wraak
201300178: Kind en Omgeving: Pedagogische Verkenningen
Week 1: Paradigmata, theorieën en risicofactoren
Voorwoord
Kernvraag | De kernvraag waar het in de pedagogiek naar onze mening om draait is de
wetenschappelijk verantwoorde wijze waarop opvoeding, onderwijs en hulpverlening voor
kinderen en jeugdigen kunnen worden verbeterd.
Paradigma | Een geheel van waarden, opvattingen en technieken, gedeeld door leden van
een bepaalde wetenschappelijke gemeenschap
Pavlov & klassieke conditionering (respondent leren)
Afbeelding 1. Klassieke conditionering
Andere principes
Extinctie (uitdoving) | Als soms alleen de CS wordt vertoond, verliest de CS langzaamaan zijn
effect. Wel kan er zo nu en dan sprake zijn van een spontaneous recovery (spontaan herstel).
Stimulusgeneralisatie | Als zoals in bovenstaand voorbeeld de bel de CS is, zal de hond niet
alleen reageren op die bel, maar ook op bellen die daarop lijken. Deze generalisatie vindt
volgens Pavlov plaats door een onderliggend fysiologisch proces genaamd irradiation.
Stimulusdiscriminatie | Langzaamaan kan de hond de verschillende bellen gaan filteren, en
alleen reageren op bellen die heel erg lijken op het origineel.
Higher-Order Conditioning | Zodra de hond geconditioneerd was kon Pavlov de CS gebruiken
om een connectie te vormen tussen de hond en een andere neutrale stimulus.
Watson
Watson was een behaviorist en environmentalist.
Study of Emotions | Er zijn drie ongeleerde emoties bij een baby: woede, angst en liefde.
Het afleren van bepaalde angsten o.i.d. (deconditionering) kan worden gedaan door
systematische desensitisatie.
,Skinner & operante conditionering
Operante conditionering | Leren door consequenties die op gedrag volgen
Afbeelding 2. Skinner Box
Principes
Onmiddellijke consequenties
Shaping
Continue en partiële bekrachtiging
Er gaat kritiek rond op Skinner dat hij de innerlijke staten van de mens negeert in zijn theorie en
alleen focust op externe gedragingen. Skinner ontkende niet dat die innerlijke wereld bestaat, maar
zei dat gedachtes privé zijn en uiteindelijk ook voortkomen uit bekrachtigingen.
Bandura’s sociale leertheorie
Observational learning | learning that results from observing the behavior of others
Environmental determinism | the notion that children are passive creatures who are molded by their
environments (idee van Watson)
Bandura is het hier niet mee eens, hij vindt kinderen actieve figuren die leren door middel
van observatie (modeling).
Reciprocal determinism | the notion that the flow of influence between children and their
environments is a two-way street; the environment may affect the child, but the child’s behavior also
influences the environment
Bobo-doll experiment: performance vs. acquisition
In dit experiment waren er drie condities bij het kijken van de short-film: 1) agressief gedrag werd
beloond, 2) agressief gedrag werd bestraft en 3) geen consequentie. De kinderen werden na het
kijken van de film alleen gezet in een kamer met een pop en de tools waarmee de pop in de film
werd mishandeld. Het is belangrijk om te onderscheiden wat een kind leert d.m.v. observatie en de
wil om die acties zelf ook uit te voeren.
, Social Information Processing (SIP) theorie van Crick en Dodge (1994)
Afbeelding 3. SIP-model
Deze theorie beschrijft opeenvolgende stappen in het denkproces die gedrag in sociale situaties
sturen. Dit model is oorspronkelijk gemaakt om agressie te verklaren. Er werden twee patronen
gevonden:
Reactieve agressie
o Agressieve reactie op frustratie en provocatie die vaak gepaard gaat met kwaadheid.
In het SIP model hebben kinderen binnen dit patroon minder aandacht voor sociale
signalen, interpreteren ze gedrag sneller als vijandig en noemden meer agressieve
strategieën als reactie. Denkstap vijf wordt vaak overgeslagen.
Proactieve agressie
o Berekende agressie, bedoeld om voordeel op te leveren voor de agressor. Proactief
agressieve kinderen vertoonden een voorkeur voor instrumentele doelen, in plaats
van relationele doelen (speelgoed afpakken i.p.v. vrienden blijven).
Individuele verschillen in:
Positieve emotionaliteit | de neiging om plezier te ervaren en te uiten
Negatieve emotionaliteit | de neiging om op prikkels in de omgeving te reageren met angst
of boosheid
Emotieregulatie | controle hebben over de emoties en het gedrag dat daarmee samenhangt
Deze individuele verschillen hebben invloed op elke stap in het SIP-model. Vooral bij kinderen die
hoog scoren op negatieve emotionaliteit en problemen hebben met emotieregulatie.
Disfunctionele SIP:
Stap 1: Attentional bias
Stap 2: Interpretatiefouten (zoals hostile attribution bias)
Stap 3: Sterkere emoties van woede bij sociale problemen en minder vaardigheid en
emotieregulatie
Stap 4: Een beperkter repertoire aan mogelijke reacties op sociale situaties
Stap 5: Positieve evaluatie van wraak
