Samenvatting IPO2B
Leerproblemen: college 1, 2, 7 en 8
College 1: dyslexie
Geschiedenis geletterdheid
1. Tot 15e eeuw: alle boeken werden door monnik met de hand overgeschreven
- Alleen geestelijken konden lezen en schrijven
- Einde 15e eeuw: hogere adel en rijke kooplieden konden lezen/schrijven
2. Eind 15e eeuw: boekdrukkunst (gedrukte kunst op grote schaal verspreiden)
- Hierdoor toename aan geletterden
3. 17e eeuw: 50% van mensen kon lezen en schrijven
4. Einde 19e eeuw: meer dan 95% van NL bevolking was geletterd
5. 20e eeuw: eerste wetenschappelijke studie uitgevoerd (Wundt)
- Vanuit ooggeneeskunde: 1e rapporten over leesproblemen (bv bij afasie)
- 1897: woordblindheid gehanteerd bij gem./bovengem. kind die problemen
vertoont met verwerven van lees- en spellingsvaardigheid (niet correct)
- Relatie tussen intelligentie en lees- en spellingsprestaties niet erg groot
- Kwaliteit van onderwijs = voorspeller van lees- en spellingsprestaties
- Alfabetisch schrift: meest efficiënt voor lezen en spellen
6. 20e eeuw: leesprobleem officieel erkende leerstoornis = dyslexie
- Hoe ‘slecht’ moet leerling lezen voor diagnose dyslexie
7. Jaren ’50: onderzoek invloed voorlezen op leesontwikkeling
- Door voorlezen raken kinderen vertrouwd met vorm van letters →
nieuwsgierigheid naar betekenis → naam letter onthouden
- Voorlezen kind 8 mnd = loopt met 15 mnd voorop in woordenschat
8. 2009: leerling die bij 10% zwakte lezers of 10% zwakte spellers en 16%
zwakste lezers horen = diagnose (mits bewezen niet door inadequaat onderwijs)
- Brein laat niet zien of kind dyslectisch is of niet
Modellen
Twee-routemodel (leesmodel): veronderstelt 2 manieren om woord te lezen
1. Indirecte/fonologische route: elk letter van woord wordt omgezet in de daarbij
behorende klank (foneem) → klankreeks wordt aan elkaar geregen =
geschreven woord → betekenis ligt opgeslagen in mentaal lexicon
(woordenboek). [Lijkt op hoe kinderen in Nederland leren lezen]
Bv. woord ZES: uiteengelegd in Z, E, S → Z omgezet in klank /z/, E in /ε/ en S
in /s/ = vormen de uitspraak /zεs/.
2. Directe/lexicale route: omzeilt gebruik van fonologische omzetting door directe
match te maken tussen geschreven woord en spelling in mentale lexicon
= denkt dat in mentale lexicon klank en spelling van woord is opgeslagen
Bv. Engels woord HAVE = niet zelfde uitgesproken als CAVE/SAVE
Ockhams scheermes: eenvoudigste verklaring meestal beste, de rest ‘wegscheren’
Netwerk of connectionistische model: groep neuronen
(zenuwcellen) zijn gespecialiseerd in herkennen van letters, groep
voor klanken en betekeniselementen die met elkaar verbonden zijn
- Verbinding tussen klanken en letters: sterke, consistente relatie
P bijna altijd uitgesproken als /p/ en klank /p/ gespeld met P
- Verbinding tussen klanken en betekenis: relatie minder sterk
Klank /p/ is duidelijk geen fiets, maar zijn meer mogelijkheden (Pad, Parel)
Leerproblemen: college 1, 2, 7 en 8
College 1: dyslexie
Geschiedenis geletterdheid
1. Tot 15e eeuw: alle boeken werden door monnik met de hand overgeschreven
- Alleen geestelijken konden lezen en schrijven
- Einde 15e eeuw: hogere adel en rijke kooplieden konden lezen/schrijven
2. Eind 15e eeuw: boekdrukkunst (gedrukte kunst op grote schaal verspreiden)
- Hierdoor toename aan geletterden
3. 17e eeuw: 50% van mensen kon lezen en schrijven
4. Einde 19e eeuw: meer dan 95% van NL bevolking was geletterd
5. 20e eeuw: eerste wetenschappelijke studie uitgevoerd (Wundt)
- Vanuit ooggeneeskunde: 1e rapporten over leesproblemen (bv bij afasie)
- 1897: woordblindheid gehanteerd bij gem./bovengem. kind die problemen
vertoont met verwerven van lees- en spellingsvaardigheid (niet correct)
- Relatie tussen intelligentie en lees- en spellingsprestaties niet erg groot
- Kwaliteit van onderwijs = voorspeller van lees- en spellingsprestaties
- Alfabetisch schrift: meest efficiënt voor lezen en spellen
6. 20e eeuw: leesprobleem officieel erkende leerstoornis = dyslexie
- Hoe ‘slecht’ moet leerling lezen voor diagnose dyslexie
7. Jaren ’50: onderzoek invloed voorlezen op leesontwikkeling
- Door voorlezen raken kinderen vertrouwd met vorm van letters →
nieuwsgierigheid naar betekenis → naam letter onthouden
- Voorlezen kind 8 mnd = loopt met 15 mnd voorop in woordenschat
8. 2009: leerling die bij 10% zwakte lezers of 10% zwakte spellers en 16%
zwakste lezers horen = diagnose (mits bewezen niet door inadequaat onderwijs)
- Brein laat niet zien of kind dyslectisch is of niet
Modellen
Twee-routemodel (leesmodel): veronderstelt 2 manieren om woord te lezen
1. Indirecte/fonologische route: elk letter van woord wordt omgezet in de daarbij
behorende klank (foneem) → klankreeks wordt aan elkaar geregen =
geschreven woord → betekenis ligt opgeslagen in mentaal lexicon
(woordenboek). [Lijkt op hoe kinderen in Nederland leren lezen]
Bv. woord ZES: uiteengelegd in Z, E, S → Z omgezet in klank /z/, E in /ε/ en S
in /s/ = vormen de uitspraak /zεs/.
2. Directe/lexicale route: omzeilt gebruik van fonologische omzetting door directe
match te maken tussen geschreven woord en spelling in mentale lexicon
= denkt dat in mentale lexicon klank en spelling van woord is opgeslagen
Bv. Engels woord HAVE = niet zelfde uitgesproken als CAVE/SAVE
Ockhams scheermes: eenvoudigste verklaring meestal beste, de rest ‘wegscheren’
Netwerk of connectionistische model: groep neuronen
(zenuwcellen) zijn gespecialiseerd in herkennen van letters, groep
voor klanken en betekeniselementen die met elkaar verbonden zijn
- Verbinding tussen klanken en letters: sterke, consistente relatie
P bijna altijd uitgesproken als /p/ en klank /p/ gespeld met P
- Verbinding tussen klanken en betekenis: relatie minder sterk
Klank /p/ is duidelijk geen fiets, maar zijn meer mogelijkheden (Pad, Parel)
