Les 1 – Nieuwsgebruik 5 grote verschuivingen in nieuwsgebruik (+/- laatste 10 j.) Perskaart:
1. Nieuwsconsumptie is gebaseerd op vertrouwen - Verleent toegang tot bepaalde settings
Kranten blijven bestaan, hoewel er vele nieuwe invloeden ➔ Lager op sociale media, hoger bij kranten en - Bescherming (bv. oorlogzones)
zijn van andere platformen, algoritmen etc. omroepdiensten - Gratis vervoer (trein, vliegtuig)
- Belang van ‘nieuwsbundel’ blijft belangrijk 2. Nieuwsconsumptie is crossmediaal - Korting bij telecom-abonnementen
- Meestal 9 hoofdtopics per dag 3. Nieuwsconsumptie is mobiel ➔ Moet verlengt en gecontroleerd worden
4. Nieuwsconsumptie is persoonsgebonden
Nieuws is ook geografisch: bv. stroompanne in Wetteren is ➔ Ieder zijn nieuwsbubbel VVJ = Vlaamse vereniging van journalisten
niet relevant in Brugge 5. Nieuwsconsumptie is vaak incidenteel - Meeste leden = beroepsjournalist
➔ Leidt tot snellere nieuwsmoeheid/mijding - Draagt bij tot de professionele, sociale en
Nieuws bereikt ons… intellectuele belangen van Vlaamse journalisten
- Overal Nieuwsmijding en moeheid: ➔ Bv. bronnengeheim
- Overvloedig - Belang van te cureren ➔ Oa. Via journalistenloket, biedt diensten en
- Onophoudelijk - Bv. positief effect van nieuwsmijding tijdens Corona ondersteuning
- Ongeordend - ‘Happy news’ als tegenbeweging ➔ Ledenblad: ‘De Journalist’
- Ontbundeld - Rolf Dobelli: het nieuwsdieet
- Ongevraagd VVJ-jaarrapport:
Les 2 – Wat is (de rol van) journalistiek? - 2417 erkende beroepsjournalisten
3 belangrijke bronnen voor cijfermateriaal: Groeiend wantrouwen van burgers = belangrijke indicatie voor persvrijheid en
- Imec Digimeter → gevaar voor democratie = dus zorgwekkend! (Donsbach) mediakwaliteit in een land
- Reuters Institute Digital Newsreport → leidt tot desinteresse in publieke sfeer
- Nieuwsgebruik.be Beroepsjournalist <-> Journalist van Beroep
Journalistiek als professie - Andere kleur perskaart
3 lagen van nieuwsconsumptie: Beroepsjournalist = beschermde titel - Werkt voor gespecialiseerde media
1. Laag 1 = klassieke media → beschikken over een perskaart - Aparte bond en erkenning
2. Laag 2 = online nieuws → maar iedereen kan ‘journalist’ zijn/worden
3. Laag 3 = sociale media Profiel van de Belgische journalist (2023)
o Steeds vaker het vertrekpunt, de gateway Geen beschermd beroep maar de facto professie - Weinig divers (<5% migratieachtergrond)
o 3 lagen vaak gecombineerd, synergetisch - Geen training nodig - Loonkloof (groter bij oudere generatie)
Onderzoek apestaartjaren 2022: Podcast als nieuwe Beroepsjournalistiek is wel beschermd, maar zonder Onderzoek mediapunt: tendensen van de journalist
stijgende bron voorwaarden (bv. dokter mag niet zomaar opereren) - Man tussen 45-50
- Visie Donsbach: ‘We moeten de journalistiek - Eerder centrum-links (vaak onterecht als verwijt
heropwaarderen’, kijkt wat neer op ‘bloggers’ gebruikt)
- ¾ in loondienst voor een redactie
Wet van 1963: erkenning ven bescherming van de titel - Generalisten > specialisten
‘beroepsjournalist’ - Journalist in loondienst verdient 1/3 meer dan
- 21+ jaar oud zijn freelancer
- Werken voor een publiek medium - Journalisten over het algemeen vrij tevreden
- Geen enkele vorm van handel drijven - Vaak geconfronteerd met grensoverschrijdend
- Erkenning door erkenningscommissie gedrag
, Bijkomende tendensen: 5 competenties voor geloofwaardige journalistiek: Journalistieke rollen
- Horizontale gendersegregatie 1. Brede kritische competentie en analytisch Hanitzsch en Vos
➔ Vrouwen zachte topics, mannen ‘harder’ vermogen - Bewust zijn van Westers perspectief
- Schijnzelfstandigen: bedrijven die vaak 2. Gespecialiseerde kennis over onderwerpen
samenwerken met bepaalde journalist maar hem 3. Kennis over communicatieprocessen (framing, 6 functies van journalistiek:
niet in loondienst nemen gatekeeping, bronselectie, …) - Informeren
4. Vaardigheden van nieuwsgaring en -presentatie - Duiden
Pers als onafhankelijke ‘vierde macht’ 5. Kennis van deontologie en ethiek - Controleren
- Persvrijheid niet absoluut, gaat gepaard met - Representeren en participeren
wettelijke en ethische grenzen (zie les 7-8) Journalistiek en de publieke sfeer – Jurgen Habermas - Emanciperen – peace journalism
- Overheidsinmenging of gerechtelijke controle moet = belangrijke Westerse democratie-filosoof - Communiceren
minimaal zijn - Voorwaarde democratie = betrokken burgers
- Bv. belang van te stemmen, protesteren, … Development journalism = extra belangrijke rol van
Zet van journalistiek bronnengeheim ➔ Om (tijdelijke) consensus te bereiken, journalisten in ontwikkelende democratieën
- Sinds 2005 wet rond bronnengeheim gebaseerd op feiten en rationaliteit ➔ Kennen we niet in het Westen
- Belang van klokkenluiders (!) = ideaalmodel, belang om na te streven en
➔ Julian Assange – Wikileaks gevaar van bv. fake nieuws Carey: “Journalism and democracy are names for the same
thing” – waakhond van de democratie
Strafrechterlijke bescherming van journalisten Voorwaarden voor democratische publieke sfeer:
- Enkel racisme-wetgeving en neonazisme wordt 1. Gelijke toegang voor alle burgers 18 rollen van de journalistiek:
strafrechtelijk behandeld 2. Vrije meningsuiting
- Bij inbreuk: Hof van assisen (drukpersmisdrijf) 3. Streven naar consensus
➔ Geen vervolging, journalist is sterk beschermd 4. Feiten en rationaliteit als basis voor debat
➔ Klachten kunnen ingediend worden bij de RvdJ 5. Geïnformeerd burgerschap
➔ Journalisten moeten dit bewaken en
Anti-SLAPP wetgeving promoten
- Strategic lawsuit against public participation
- Bedrijven die journalisten willen ontmoedigen/het Habermas stelt dat afname van professional journalism niet
zwijgen opleggen 100% negatief is (<-> Donsbach!):
- Kleinere bedrijven erg vatbaar - Meerdere bronnen, minder grote bedrijven op #1
- Produser = stem van het volk
Meldpunt agressie tegen journalisten – persveilig.be (2021)
Maar ook nadelen:
Journalistiek als kennisberoep - Jongere generatie duidelijk minder news aware
2 sociale functies van journalistiek – Donsbach - Weinig kennis over (hoofd)nieuws van de dag
- Validatie: kennis van burgers relevant en - Mensen willen nieuws minder bijhouden (link
waarheidsgetrouw verhogen nieuwsmoeheid?)
- Gedeelde werkelijkheid: democratische debatten
mogelijk maken
➔ Vereist vertrouwen in kwaliteitsvolle,
onafhankelijke en competente journalistiek
1. Nieuwsconsumptie is gebaseerd op vertrouwen - Verleent toegang tot bepaalde settings
Kranten blijven bestaan, hoewel er vele nieuwe invloeden ➔ Lager op sociale media, hoger bij kranten en - Bescherming (bv. oorlogzones)
zijn van andere platformen, algoritmen etc. omroepdiensten - Gratis vervoer (trein, vliegtuig)
- Belang van ‘nieuwsbundel’ blijft belangrijk 2. Nieuwsconsumptie is crossmediaal - Korting bij telecom-abonnementen
- Meestal 9 hoofdtopics per dag 3. Nieuwsconsumptie is mobiel ➔ Moet verlengt en gecontroleerd worden
4. Nieuwsconsumptie is persoonsgebonden
Nieuws is ook geografisch: bv. stroompanne in Wetteren is ➔ Ieder zijn nieuwsbubbel VVJ = Vlaamse vereniging van journalisten
niet relevant in Brugge 5. Nieuwsconsumptie is vaak incidenteel - Meeste leden = beroepsjournalist
➔ Leidt tot snellere nieuwsmoeheid/mijding - Draagt bij tot de professionele, sociale en
Nieuws bereikt ons… intellectuele belangen van Vlaamse journalisten
- Overal Nieuwsmijding en moeheid: ➔ Bv. bronnengeheim
- Overvloedig - Belang van te cureren ➔ Oa. Via journalistenloket, biedt diensten en
- Onophoudelijk - Bv. positief effect van nieuwsmijding tijdens Corona ondersteuning
- Ongeordend - ‘Happy news’ als tegenbeweging ➔ Ledenblad: ‘De Journalist’
- Ontbundeld - Rolf Dobelli: het nieuwsdieet
- Ongevraagd VVJ-jaarrapport:
Les 2 – Wat is (de rol van) journalistiek? - 2417 erkende beroepsjournalisten
3 belangrijke bronnen voor cijfermateriaal: Groeiend wantrouwen van burgers = belangrijke indicatie voor persvrijheid en
- Imec Digimeter → gevaar voor democratie = dus zorgwekkend! (Donsbach) mediakwaliteit in een land
- Reuters Institute Digital Newsreport → leidt tot desinteresse in publieke sfeer
- Nieuwsgebruik.be Beroepsjournalist <-> Journalist van Beroep
Journalistiek als professie - Andere kleur perskaart
3 lagen van nieuwsconsumptie: Beroepsjournalist = beschermde titel - Werkt voor gespecialiseerde media
1. Laag 1 = klassieke media → beschikken over een perskaart - Aparte bond en erkenning
2. Laag 2 = online nieuws → maar iedereen kan ‘journalist’ zijn/worden
3. Laag 3 = sociale media Profiel van de Belgische journalist (2023)
o Steeds vaker het vertrekpunt, de gateway Geen beschermd beroep maar de facto professie - Weinig divers (<5% migratieachtergrond)
o 3 lagen vaak gecombineerd, synergetisch - Geen training nodig - Loonkloof (groter bij oudere generatie)
Onderzoek apestaartjaren 2022: Podcast als nieuwe Beroepsjournalistiek is wel beschermd, maar zonder Onderzoek mediapunt: tendensen van de journalist
stijgende bron voorwaarden (bv. dokter mag niet zomaar opereren) - Man tussen 45-50
- Visie Donsbach: ‘We moeten de journalistiek - Eerder centrum-links (vaak onterecht als verwijt
heropwaarderen’, kijkt wat neer op ‘bloggers’ gebruikt)
- ¾ in loondienst voor een redactie
Wet van 1963: erkenning ven bescherming van de titel - Generalisten > specialisten
‘beroepsjournalist’ - Journalist in loondienst verdient 1/3 meer dan
- 21+ jaar oud zijn freelancer
- Werken voor een publiek medium - Journalisten over het algemeen vrij tevreden
- Geen enkele vorm van handel drijven - Vaak geconfronteerd met grensoverschrijdend
- Erkenning door erkenningscommissie gedrag
, Bijkomende tendensen: 5 competenties voor geloofwaardige journalistiek: Journalistieke rollen
- Horizontale gendersegregatie 1. Brede kritische competentie en analytisch Hanitzsch en Vos
➔ Vrouwen zachte topics, mannen ‘harder’ vermogen - Bewust zijn van Westers perspectief
- Schijnzelfstandigen: bedrijven die vaak 2. Gespecialiseerde kennis over onderwerpen
samenwerken met bepaalde journalist maar hem 3. Kennis over communicatieprocessen (framing, 6 functies van journalistiek:
niet in loondienst nemen gatekeeping, bronselectie, …) - Informeren
4. Vaardigheden van nieuwsgaring en -presentatie - Duiden
Pers als onafhankelijke ‘vierde macht’ 5. Kennis van deontologie en ethiek - Controleren
- Persvrijheid niet absoluut, gaat gepaard met - Representeren en participeren
wettelijke en ethische grenzen (zie les 7-8) Journalistiek en de publieke sfeer – Jurgen Habermas - Emanciperen – peace journalism
- Overheidsinmenging of gerechtelijke controle moet = belangrijke Westerse democratie-filosoof - Communiceren
minimaal zijn - Voorwaarde democratie = betrokken burgers
- Bv. belang van te stemmen, protesteren, … Development journalism = extra belangrijke rol van
Zet van journalistiek bronnengeheim ➔ Om (tijdelijke) consensus te bereiken, journalisten in ontwikkelende democratieën
- Sinds 2005 wet rond bronnengeheim gebaseerd op feiten en rationaliteit ➔ Kennen we niet in het Westen
- Belang van klokkenluiders (!) = ideaalmodel, belang om na te streven en
➔ Julian Assange – Wikileaks gevaar van bv. fake nieuws Carey: “Journalism and democracy are names for the same
thing” – waakhond van de democratie
Strafrechterlijke bescherming van journalisten Voorwaarden voor democratische publieke sfeer:
- Enkel racisme-wetgeving en neonazisme wordt 1. Gelijke toegang voor alle burgers 18 rollen van de journalistiek:
strafrechtelijk behandeld 2. Vrije meningsuiting
- Bij inbreuk: Hof van assisen (drukpersmisdrijf) 3. Streven naar consensus
➔ Geen vervolging, journalist is sterk beschermd 4. Feiten en rationaliteit als basis voor debat
➔ Klachten kunnen ingediend worden bij de RvdJ 5. Geïnformeerd burgerschap
➔ Journalisten moeten dit bewaken en
Anti-SLAPP wetgeving promoten
- Strategic lawsuit against public participation
- Bedrijven die journalisten willen ontmoedigen/het Habermas stelt dat afname van professional journalism niet
zwijgen opleggen 100% negatief is (<-> Donsbach!):
- Kleinere bedrijven erg vatbaar - Meerdere bronnen, minder grote bedrijven op #1
- Produser = stem van het volk
Meldpunt agressie tegen journalisten – persveilig.be (2021)
Maar ook nadelen:
Journalistiek als kennisberoep - Jongere generatie duidelijk minder news aware
2 sociale functies van journalistiek – Donsbach - Weinig kennis over (hoofd)nieuws van de dag
- Validatie: kennis van burgers relevant en - Mensen willen nieuws minder bijhouden (link
waarheidsgetrouw verhogen nieuwsmoeheid?)
- Gedeelde werkelijkheid: democratische debatten
mogelijk maken
➔ Vereist vertrouwen in kwaliteitsvolle,
onafhankelijke en competente journalistiek
