INTERNATIONALE EN EUROPESE
CRIMINELE POLITIEK
Inhoud
DEEL I. EUROPESE INTEGRATIE BUITEN DE EUROPESE UNIE................................................................................1
1.1. De Raad van Europa...................................................................................................................................1
1.1.1. De historische achtergronden en ontwikkeling..................................................................................1
1.1.2. Het actieterrein...................................................................................................................................2
1.1.3. De institutionele structuur..................................................................................................................2
1.1.4. De juridische instrumenten.................................................................................................................4
1.1.5. De belangrijkste verwezenlijkingen (voor criminologisch domein)....................................................4
1.2. De Benelux..................................................................................................................................................5
1.2.1. De historische achtergronden en ontwikkeling..................................................................................5
1.2.2. Het actieterrein...................................................................................................................................6
1.2.3. De institutionele structuur..................................................................................................................7
1.2.4. De juridische instrumenten.................................................................................................................9
1.2.5. De belangrijkste verwezenlijkingen (voor criminologisch domein)..................................................10
DEEL II. EUROPESE INTEGRATIE IN DE EUROPESE UNIE......................................................................................12
2.1. De uitgangspunten...................................................................................................................................12
2.2. De verdere ontwikkeling van het integratiespoor...................................................................................13
2.2.1. De Europese Akte..............................................................................................................................13
2.2.2. Schengen...........................................................................................................................................14
2.2.3. Het Verdrag van Maastricht..............................................................................................................16
1
, 2.2.4. Het Verdrag van Amsterdam.............................................................................................................18
2.2.5. Het Verdrag van Nice........................................................................................................................19
2.2.6. Van de Europese Grondwet naar het Verdrag van Lissabon............................................................20
DEEL III. DE INSTITUTIONELE STRUCTUUR VAN DE EUROPESE UNIE..................................................................25
3.1. De Europese Raad....................................................................................................................................25
3.2. De Commissie...........................................................................................................................................27
3.3. De Raad....................................................................................................................................................31
3.4. Het Europees Parlement..........................................................................................................................33
3.5. Het Hof van Justitie van de Europese Unie..............................................................................................34
DEEL IV. HET UNIERECHT: KENMERKEN EN BRONNEN.......................................................................................36
4.1. Het supranationaal karakter van het Unierecht......................................................................................36
4.1.1. Supranationaliteit: begrip en 4 kenmerken......................................................................................36
4.1.2. De voorrang van het Unierecht.........................................................................................................38
4.1.3. De rechtstreekse werking van het Unierecht (gaat samen met voorrang)......................................39
4.2. De bronnen van het Unierecht.................................................................................................................40
4.2.1. Het primair Unierecht.......................................................................................................................40
4.2.2. Het afgeleid Unierecht......................................................................................................................41
4.2.3. Hiërarchie van de rechtsnormen......................................................................................................44
DEEL V. UNIERECHT EN STRAFRECHT..................................................................................................................46
5.1. Gemeenschapsrecht en strafrecht vóór het Verdrag van Lissabon.........................................................46
5.1.1. Het uitgangspunt...............................................................................................................................46
5.1.2. De negatieve werking van het Gemeenschapsrecht.........................................................................46
5.1.3. De positieve werking van het Gemeenschapsrecht..........................................................................48
5.1.4. De Gemeenschapstrouw...................................................................................................................48
2
, 5.1.5. De rechtspraak van het Hof van Justitie...........................................................................................49
5.2. Unierecht en strafrecht sedert het Verdrag van Lissabon.......................................................................52
DEEL VI. DE STRAFRECHTELIJKE SAMENWERKING IN HET KADER VAN DE RUIMTE VAN VRIJHEID, VEILIGHEID
EN RECHT...................................................................................................................................................56
6.1. De Europese Unie als ruimte van vrijheid, veiligheid en recht................................................................56
6.2. De institutionele structuur en het besluitvormingsproces......................................................................58
6.2.1. Het uitgangspunt...............................................................................................................................58
6.2.2. De Europese Raad.............................................................................................................................59
6.2.3. De Europese Commissie....................................................................................................................59
6.2.4. De JBZ-Raad.......................................................................................................................................61
6.2.5. Het Europees Parlement...................................................................................................................69
6.2.6. De nauwere samenwerking als mechanisme van flexibele integratie..............................................72
6.3. De juridische instrumenten......................................................................................................................75
6.3.1. De juridische instrumenten in de vroegere Derde Pijler..................................................................75
6.3.2. De huidige juridische instrumenten..................................................................................................80
6.4. Het gevoerde beleid.................................................................................................................................80
6.4.1. De wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken binnen de
Europese Unie....................................................................................................................................80
6.4.2. De krachtlijnen van het gevoerde beleid..........................................................................................81
6.4.3. Prioriteitenstelling bij de Europese strafrechtelijke samenwerking.................................................85
6.4.4. Het toezicht door het Commissie en het Hof van Justitie op de uitvoering van het beleid door de
lidstaten.............................................................................................................................................88
6.5. De rechtsbescherming..............................................................................................................................91
6.5.1. De beginselen....................................................................................................................................91
6.5.2. De rechtsbescherming tegenover (optreden) instellingen en organen van de Unie.......................92
3
, 6.5.3. Het Handvest van de grondrechten..................................................................................................95
DEEL VII: Examen...............................................................................................................................................101
4
CRIMINELE POLITIEK
Inhoud
DEEL I. EUROPESE INTEGRATIE BUITEN DE EUROPESE UNIE................................................................................1
1.1. De Raad van Europa...................................................................................................................................1
1.1.1. De historische achtergronden en ontwikkeling..................................................................................1
1.1.2. Het actieterrein...................................................................................................................................2
1.1.3. De institutionele structuur..................................................................................................................2
1.1.4. De juridische instrumenten.................................................................................................................4
1.1.5. De belangrijkste verwezenlijkingen (voor criminologisch domein)....................................................4
1.2. De Benelux..................................................................................................................................................5
1.2.1. De historische achtergronden en ontwikkeling..................................................................................5
1.2.2. Het actieterrein...................................................................................................................................6
1.2.3. De institutionele structuur..................................................................................................................7
1.2.4. De juridische instrumenten.................................................................................................................9
1.2.5. De belangrijkste verwezenlijkingen (voor criminologisch domein)..................................................10
DEEL II. EUROPESE INTEGRATIE IN DE EUROPESE UNIE......................................................................................12
2.1. De uitgangspunten...................................................................................................................................12
2.2. De verdere ontwikkeling van het integratiespoor...................................................................................13
2.2.1. De Europese Akte..............................................................................................................................13
2.2.2. Schengen...........................................................................................................................................14
2.2.3. Het Verdrag van Maastricht..............................................................................................................16
1
, 2.2.4. Het Verdrag van Amsterdam.............................................................................................................18
2.2.5. Het Verdrag van Nice........................................................................................................................19
2.2.6. Van de Europese Grondwet naar het Verdrag van Lissabon............................................................20
DEEL III. DE INSTITUTIONELE STRUCTUUR VAN DE EUROPESE UNIE..................................................................25
3.1. De Europese Raad....................................................................................................................................25
3.2. De Commissie...........................................................................................................................................27
3.3. De Raad....................................................................................................................................................31
3.4. Het Europees Parlement..........................................................................................................................33
3.5. Het Hof van Justitie van de Europese Unie..............................................................................................34
DEEL IV. HET UNIERECHT: KENMERKEN EN BRONNEN.......................................................................................36
4.1. Het supranationaal karakter van het Unierecht......................................................................................36
4.1.1. Supranationaliteit: begrip en 4 kenmerken......................................................................................36
4.1.2. De voorrang van het Unierecht.........................................................................................................38
4.1.3. De rechtstreekse werking van het Unierecht (gaat samen met voorrang)......................................39
4.2. De bronnen van het Unierecht.................................................................................................................40
4.2.1. Het primair Unierecht.......................................................................................................................40
4.2.2. Het afgeleid Unierecht......................................................................................................................41
4.2.3. Hiërarchie van de rechtsnormen......................................................................................................44
DEEL V. UNIERECHT EN STRAFRECHT..................................................................................................................46
5.1. Gemeenschapsrecht en strafrecht vóór het Verdrag van Lissabon.........................................................46
5.1.1. Het uitgangspunt...............................................................................................................................46
5.1.2. De negatieve werking van het Gemeenschapsrecht.........................................................................46
5.1.3. De positieve werking van het Gemeenschapsrecht..........................................................................48
5.1.4. De Gemeenschapstrouw...................................................................................................................48
2
, 5.1.5. De rechtspraak van het Hof van Justitie...........................................................................................49
5.2. Unierecht en strafrecht sedert het Verdrag van Lissabon.......................................................................52
DEEL VI. DE STRAFRECHTELIJKE SAMENWERKING IN HET KADER VAN DE RUIMTE VAN VRIJHEID, VEILIGHEID
EN RECHT...................................................................................................................................................56
6.1. De Europese Unie als ruimte van vrijheid, veiligheid en recht................................................................56
6.2. De institutionele structuur en het besluitvormingsproces......................................................................58
6.2.1. Het uitgangspunt...............................................................................................................................58
6.2.2. De Europese Raad.............................................................................................................................59
6.2.3. De Europese Commissie....................................................................................................................59
6.2.4. De JBZ-Raad.......................................................................................................................................61
6.2.5. Het Europees Parlement...................................................................................................................69
6.2.6. De nauwere samenwerking als mechanisme van flexibele integratie..............................................72
6.3. De juridische instrumenten......................................................................................................................75
6.3.1. De juridische instrumenten in de vroegere Derde Pijler..................................................................75
6.3.2. De huidige juridische instrumenten..................................................................................................80
6.4. Het gevoerde beleid.................................................................................................................................80
6.4.1. De wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken binnen de
Europese Unie....................................................................................................................................80
6.4.2. De krachtlijnen van het gevoerde beleid..........................................................................................81
6.4.3. Prioriteitenstelling bij de Europese strafrechtelijke samenwerking.................................................85
6.4.4. Het toezicht door het Commissie en het Hof van Justitie op de uitvoering van het beleid door de
lidstaten.............................................................................................................................................88
6.5. De rechtsbescherming..............................................................................................................................91
6.5.1. De beginselen....................................................................................................................................91
6.5.2. De rechtsbescherming tegenover (optreden) instellingen en organen van de Unie.......................92
3
, 6.5.3. Het Handvest van de grondrechten..................................................................................................95
DEEL VII: Examen...............................................................................................................................................101
4
