Hoofdstuk 7 Koningen, heren en denkers
De machtspositie van de Franse koning in 1648 was niet sterk: om bijvoorbeeld de
belasting te heffen had de koning toestemming nodig van de Staten-Generaal. Hierin
waren de 3 standen vertegenwoordigd: adel, geestelijkheid en stedelijke burgerij.
Begin 17e eeuw wouden de Franse koningen meer macht (centralisatie). Vanaf 1614
waren er geen vergaderingen van de Staten-Generaal meer wat ze vol hielden tot
1789. De koninklijke adviseurs probeerden de macht van de adel nog wel op andere
manieren in te brengen door bijvoorbeeld het ambtenarenapparaat uit te bereiden.
Toen Lodewijk XIV na de door van zijn adviseur, Mazarin, zelf de macht kreeg zette
hij centralisatie voort.
Absolutisme: een regeringsvorm waarin de koning alle macht heeft en zelf boven de
wet staat.
Politiek
Lodewijk nam zelf alle beslissingen en accepteerde geen tegenspraak.
Militair
Lodewijk XIV besteedde veel aandacht aan de opbouw van een leger (goede training
en salaris). Dit kan de macht van de adel beperken.
Economisch
Ze hadden mercantilisme: de economische leer volgens welke de staat de eigen
economie kan stimuleren door de export te bevorderen en de import te beperken.
Religieus
Lodewijk streefde naar eenvormigheid. Zelf was hij katholiek. De protestanten
hadden volgens het Edict van Nantes geloofsvrijheid. Maar in 1685 besloot Lodewijk
dit edict ongeldig te verklaren. De protestanten moesten toen vluchten naar andere
gebieden (zoals de NL Republiek).
Bisschop Jacques Bossuet stelde vast dat de koning een plaatsvervanger van God
op aarde was. Volgends deze leer van het droit divin (goddelijk recht) was de
koning aan niemand anders verantwoording schuldig dan aan God.
Rusland ontwikkelde zich in de 17e eeuw tot een absolute monarchie. Na de 30 jarige
oorlog ontwikkelde ook Pruissen zich tot een belangrijke grootmacht.
Maar aan de andere kant: de Republiek had niet eens een vorst aan het hoofd. En in
Engeland slaagde de burgerij en adel er in hun macht in de 17 e eeuw te vergroten.
De hoge adel voelde zich bedreigd en steunde de koning, maar werd verslagen in
een burgeroorlog. Die strijd eindigde met de onthoofding van Karel I.
Een kwart eeuw later liepen de conflicten tussen parlement en koning opnieuw op en
riep het parlement de hulp in van de Nederlandse stadhouder Willem III. Hij verjoeg
de koning en nam zelf plaats op de troon = Glorious Revolution
Deze ‘GloriousRevolution’ van 1688 betekende dat het Engelse parlement de strijd
met de vorst definitief gewonnen had.
De machtspositie van de Franse koning in 1648 was niet sterk: om bijvoorbeeld de
belasting te heffen had de koning toestemming nodig van de Staten-Generaal. Hierin
waren de 3 standen vertegenwoordigd: adel, geestelijkheid en stedelijke burgerij.
Begin 17e eeuw wouden de Franse koningen meer macht (centralisatie). Vanaf 1614
waren er geen vergaderingen van de Staten-Generaal meer wat ze vol hielden tot
1789. De koninklijke adviseurs probeerden de macht van de adel nog wel op andere
manieren in te brengen door bijvoorbeeld het ambtenarenapparaat uit te bereiden.
Toen Lodewijk XIV na de door van zijn adviseur, Mazarin, zelf de macht kreeg zette
hij centralisatie voort.
Absolutisme: een regeringsvorm waarin de koning alle macht heeft en zelf boven de
wet staat.
Politiek
Lodewijk nam zelf alle beslissingen en accepteerde geen tegenspraak.
Militair
Lodewijk XIV besteedde veel aandacht aan de opbouw van een leger (goede training
en salaris). Dit kan de macht van de adel beperken.
Economisch
Ze hadden mercantilisme: de economische leer volgens welke de staat de eigen
economie kan stimuleren door de export te bevorderen en de import te beperken.
Religieus
Lodewijk streefde naar eenvormigheid. Zelf was hij katholiek. De protestanten
hadden volgens het Edict van Nantes geloofsvrijheid. Maar in 1685 besloot Lodewijk
dit edict ongeldig te verklaren. De protestanten moesten toen vluchten naar andere
gebieden (zoals de NL Republiek).
Bisschop Jacques Bossuet stelde vast dat de koning een plaatsvervanger van God
op aarde was. Volgends deze leer van het droit divin (goddelijk recht) was de
koning aan niemand anders verantwoording schuldig dan aan God.
Rusland ontwikkelde zich in de 17e eeuw tot een absolute monarchie. Na de 30 jarige
oorlog ontwikkelde ook Pruissen zich tot een belangrijke grootmacht.
Maar aan de andere kant: de Republiek had niet eens een vorst aan het hoofd. En in
Engeland slaagde de burgerij en adel er in hun macht in de 17 e eeuw te vergroten.
De hoge adel voelde zich bedreigd en steunde de koning, maar werd verslagen in
een burgeroorlog. Die strijd eindigde met de onthoofding van Karel I.
Een kwart eeuw later liepen de conflicten tussen parlement en koning opnieuw op en
riep het parlement de hulp in van de Nederlandse stadhouder Willem III. Hij verjoeg
de koning en nam zelf plaats op de troon = Glorious Revolution
Deze ‘GloriousRevolution’ van 1688 betekende dat het Engelse parlement de strijd
met de vorst definitief gewonnen had.
