Literatuur Vaders
Inhoudsopgave
Week 1: Geschiedenis en aandacht voor vaders in onderzoek............................................................................4
Lamb (2000) - The History of Research on Father Involvement.........................................................................4
Joseph H. Pleck (2012) Integrating Father Involvement in Parenting Research................................................5
Het concept vaderlijke betrokkenheid.............................................................................................................6
Sterke en zwakke punten van het model..........................................................................................................6
Een nieuw perspectief op vaderlijke betrokkenheid........................................................................................6
Factoren die vaderlijke betrokkenheid beïnvloeden........................................................................................7
Effecten van vaderlijke betrokkenheid............................................................................................................7
Wat kunnen we leren van vaderlijkheidsstudies voor ouderschap in het algemeen?......................................8
Implicaties voor beleid en interventies............................................................................................................8
Conclusie.........................................................................................................................................................8
Week 2: Gehechtheid aan vaders...........................................................................................................................9
Bretherton (2010): Fathers in Attachment Theory and Research: A Review......................................................9
Inleiding...........................................................................................................................................................9
1. Historische achtergrond van hechtingstheorie en vaders.............................................................................9
2. Vier fasen in onderzoek naar vaderlijke hechting.......................................................................................9
3. Unieke bijdragen van vaders aan hechting................................................................................................10
4. Toekomstig onderzoek en gezinsgerichte benadering...............................................................................11
Conclusie.......................................................................................................................................................11
Olsavsky, A. L., Berrigan, M. N., Schoppe-Sullivan, S., Brown, G. L., Kamp Dush, C. M. (2020). Paternal
stimulation and father-infant attachment...........................................................................................................11
Inleiding.........................................................................................................................................................11
Achtergrond en theorie..................................................................................................................................12
Onderzoeksvraag en hypothesen...................................................................................................................12
Methode.........................................................................................................................................................12
Resultaten......................................................................................................................................................13
Discussie en implicaties.................................................................................................................................13
Beperkingen en toekomstig onderzoek..........................................................................................................13
Conclusie.......................................................................................................................................................13
Pinquart, M. (2021) Attachment security to mothers and fathers: A meta-analysis on mean-level differences
and correlations of behavioural measures.........................................................................................................14
Inleiding.........................................................................................................................................................14
Achtergrond...................................................................................................................................................14
Methodologie.................................................................................................................................................14
Resultaten......................................................................................................................................................14
Factoren die hechtingsverschillen beïnvloeden.............................................................................................15
Discussie en Conclusie..................................................................................................................................15
Aanbevelingen voor toekomstig onderzoek..................................................................................................15
Week 3: Inleiding hersenen en hormonen van vaderschap...............................................................................15
Feldman, R. (2015). The adaptive human parental brain: implications for children's social development.....15
Het evolutionaire fundament van het ouderlijke brein..................................................................................16
De menselijke ouder-kind band.....................................................................................................................16
Het hersennetwerk van ouderschap...............................................................................................................16
Verschillen tussen moeders en vaders...........................................................................................................17
Effecten van ouderschap op het kind.............................................................................................................18
Culturele en sociale factoren.........................................................................................................................18
Conclusie.......................................................................................................................................................18
1
, Storey, A. E., Alloway, H., & Walsh, C. J. (2020). Dads: Progress in understanding the neuroendocrine basis
of human fathering behavior..............................................................................................................................19
Inleiding.........................................................................................................................................................19
Evolutie van vaderlijke zorg..........................................................................................................................19
Testosteron (T)...............................................................................................................................................19
Prolactine (PRL)............................................................................................................................................20
Oxytocine (OT) en Vasopressine (AVP).......................................................................................................20
Hormonale interacties....................................................................................................................................20
Het vaderschapsbrein.....................................................................................................................................21
Culturele en sociale factoren.........................................................................................................................21
Toekomstig onderzoek en implicaties...........................................................................................................22
Conclusie.......................................................................................................................................................22
Witte, A.M., Riem, M.M.E., van der Knaap, N., de Moor, M.H.M., van IJzendoorn, M.H., & Bakermans-
Kranenburg, M.J. (2022). The effects of oxytocin and vasopressin administration on fathers’ neural
responses to infant crying: A randomized controlled within-subject study.......................................................22
Inleiding.........................................................................................................................................................22
Achtergrond en theoretische basis.................................................................................................................22
Methode.........................................................................................................................................................23
Belangrijkste bevindingen.............................................................................................................................23
Discussie en conclusie...................................................................................................................................24
Toekomstig onderzoek en implicaties...........................................................................................................25
Conclusie.......................................................................................................................................................25
Week 4: De biologie van vaders: hormonen en rolpatronen.............................................................................25
Abraham, E., & Feldman, R. (2018). The neurobiology of human allomaternal care; implications for
fathering, coparenting, and children's social development...............................................................................25
Inleiding.........................................................................................................................................................25
De evolutie van allomaternale zorg...............................................................................................................26
De rol van vaders in de ontwikkeling van kinderen......................................................................................26
Hormonale basis van vaderlijke zorg............................................................................................................26
Het vaderlijke brein.......................................................................................................................................27
Coparenting en de rol van samenwerking.....................................................................................................27
Cross-generationele transmissie van sociale vaardigheden...........................................................................27
Conclusie.......................................................................................................................................................28
Bos, P. A., Lesemann, F. H. P., Spencer, H., Stein, D. J., van Honk, J., & Montoya, E. R. (2021). Preliminary
data on increased reactivity towards children in distress after testosterone administration in women: A
matter of protection?..........................................................................................................................................28
Inleiding.........................................................................................................................................................28
Achtergrond en Theorie.................................................................................................................................28
Methode.........................................................................................................................................................29
Resultaten......................................................................................................................................................29
Discussie........................................................................................................................................................30
Conclusie.......................................................................................................................................................30
Week 5: Vaders en psychopathologie..................................................................................................................30
Alyousefi‐van Dijk, K., van Der Knaap, N., Buisman, R. S., Horstman, L. I., Lotz, A. M., Riem, M. M., ... &
Bakermans‐Kranenburg, M. J. (2021). White matter integrity moderates the relation between experienced
childhood maltreatment and fathers’ behavioral response to infant crying......................................................30
Inleiding.........................................................................................................................................................31
Doel van de studie.........................................................................................................................................31
Methode.........................................................................................................................................................31
Resultaten......................................................................................................................................................31
Interpretatie en discussie................................................................................................................................32
Beperkingen en toekomstig onderzoek..........................................................................................................32
Conclusie.......................................................................................................................................................33
Implicaties......................................................................................................................................................33
2
, Granner, J. R., Lee, S. J., Burns, J., Herrenkohl, T. I., Miller, A. L., & Seng, J. S. (2023). Childhood
maltreatment history and trauma‐specific predictors of parenting stress in new fathers. .............................33
Inleiding.........................................................................................................................................................33
Doel van de studie.........................................................................................................................................34
Methode.........................................................................................................................................................34
Resultaten......................................................................................................................................................34
Discussie........................................................................................................................................................35
Conclusie.......................................................................................................................................................35
Ramchandani, P., Stein, A., Evans, J., O'Connor, T. G., & ALSPAC Study Team. (2005). Paternal depression
in the postnatal period and child development: a prospective population study...............................................36
Inleiding.........................................................................................................................................................36
Doel van de studie.........................................................................................................................................36
Methode.........................................................................................................................................................36
Resultaten......................................................................................................................................................37
Discussie........................................................................................................................................................37
Beperkingen van de studie.............................................................................................................................38
Conclusie en implicaties................................................................................................................................38
Week 6: Vaders betrokkenheid: voorspellers en uitkomsten............................................................................38
Diniz, E., Brandão, T., Monteiro, L., & Veríssimo, M. (2021). Father involvement during early childhood: A
systematic review of the literature.....................................................................................................................38
Inleiding.........................................................................................................................................................39
Methode.........................................................................................................................................................39
Determinanten van vaderbetrokkenheid........................................................................................................39
Gevolgen van vaderbetrokkenheid................................................................................................................40
Beperkingen en richtingen voor toekomstig onderzoek................................................................................40
Conclusie.......................................................................................................................................................41
Kochanska, G., & Kim, S. (2013). Early attachment organization with both parents and future behavior
problems: From infancy to middle childhood. .................................................................................................41
Inleiding.........................................................................................................................................................41
Methode.........................................................................................................................................................41
Resultaten......................................................................................................................................................42
Discussie en Conclusie..................................................................................................................................42
Meuwissen, A. S., & Carlson, S. M. (2015)........................................................................................................43
Inleiding.........................................................................................................................................................43
Methode.........................................................................................................................................................43
Resultaten......................................................................................................................................................44
Discussie........................................................................................................................................................45
Conclusie.......................................................................................................................................................45
Week 7: Onderzoek naar Vaders: de koppeling naar de praktijk...................................................................45
de Waal, N., van den Heuvel, M. I., Nyklíček, I., Pop, V. J., & Boekhorst, M. G. (2023). Paternal bonding in
pregnancy and early parenthood: a qualitative study in first-time fathers. .....................................................46
3
, Week 1: Geschiedenis en aandacht voor vaders in onderzoek
Lamb (2000) - The History of Research on Father Involvement
Inleiding
Het concept vaderschap en vaderlijke betrokkenheid is door de tijd heen sterk veranderd.
Waar vaderschap vroeger vooral werd gezien als morele begeleiding en kostwinnerschap, is
de nadruk de laatste decennia verschoven naar het belang van vaders als actieve verzorgers.
Onderzoek naar vaderlijke betrokkenheid is pas echt toegenomen sinds de late jaren 1960,
toen zorgen over vaderloosheid in de samenleving toenamen.
Historische ontwikkelingen in vaderschap
Lamb beschrijft vier dominante fasen in hoe vaderschap werd gezien door de tijd heen:
1. De vader als morele gids (pre-industriële periode - 19e eeuw)
Vaders waren primair verantwoordelijk voor de morele en religieuze opvoeding van
hun kinderen. Dit werd gezien als cruciaal voor het opvoeden van goede christelijke
burgers.
2. De vader als kostwinner (19e eeuw - begin 20e eeuw)
Met de industrialisatie verhuisde het werk naar buiten het huis, waardoor vaders
minder direct betrokken waren bij de opvoeding. Succesvol vaderschap werd vooral
gemeten aan het vermogen om financieel voor het gezin te zorgen.
3. De vader als sekserolmodel (jaren 1940-1960)
Tijdens en na de Tweede Wereldoorlog werd vaderschap vooral bekeken als een
voorbeeldfunctie voor zonen. Het was belangrijk dat vaders een sterke mannelijke
identiteit uitstraalden.
4. De verzorgende vader (jaren 1970 - heden)
Feministische bewegingen en veranderende sociale normen hebben geleid tot een
nieuw beeld van de vader als actieve verzorger, betrokken bij de dagelijkse zorg voor
kinderen.
De rol van sociale wetenschappers
Het onderzoek naar vaderschap werd beïnvloed door maatschappelijke trends en
methodologische ontwikkelingen. In de eerste helft van de 20e eeuw richtten studies zich op
de psychologische invloed van vaders, bijvoorbeeld in psychoanalyse en
identificatieprocessen bij jongens.
Vanaf de jaren 1970 kwam de focus steeds meer op kwantitatieve metingen van vaderlijke
betrokkenheid te liggen, zoals de hoeveelheid tijd die vaders met hun kinderen doorbrachten.
Dit had als nadeel dat het bredere begrip van vaderschap – zoals emotionele steun en
financiële verantwoordelijkheid – minder aandacht kreeg.
Drie dimensies van vaderlijke betrokkenheid
4
Inhoudsopgave
Week 1: Geschiedenis en aandacht voor vaders in onderzoek............................................................................4
Lamb (2000) - The History of Research on Father Involvement.........................................................................4
Joseph H. Pleck (2012) Integrating Father Involvement in Parenting Research................................................5
Het concept vaderlijke betrokkenheid.............................................................................................................6
Sterke en zwakke punten van het model..........................................................................................................6
Een nieuw perspectief op vaderlijke betrokkenheid........................................................................................6
Factoren die vaderlijke betrokkenheid beïnvloeden........................................................................................7
Effecten van vaderlijke betrokkenheid............................................................................................................7
Wat kunnen we leren van vaderlijkheidsstudies voor ouderschap in het algemeen?......................................8
Implicaties voor beleid en interventies............................................................................................................8
Conclusie.........................................................................................................................................................8
Week 2: Gehechtheid aan vaders...........................................................................................................................9
Bretherton (2010): Fathers in Attachment Theory and Research: A Review......................................................9
Inleiding...........................................................................................................................................................9
1. Historische achtergrond van hechtingstheorie en vaders.............................................................................9
2. Vier fasen in onderzoek naar vaderlijke hechting.......................................................................................9
3. Unieke bijdragen van vaders aan hechting................................................................................................10
4. Toekomstig onderzoek en gezinsgerichte benadering...............................................................................11
Conclusie.......................................................................................................................................................11
Olsavsky, A. L., Berrigan, M. N., Schoppe-Sullivan, S., Brown, G. L., Kamp Dush, C. M. (2020). Paternal
stimulation and father-infant attachment...........................................................................................................11
Inleiding.........................................................................................................................................................11
Achtergrond en theorie..................................................................................................................................12
Onderzoeksvraag en hypothesen...................................................................................................................12
Methode.........................................................................................................................................................12
Resultaten......................................................................................................................................................13
Discussie en implicaties.................................................................................................................................13
Beperkingen en toekomstig onderzoek..........................................................................................................13
Conclusie.......................................................................................................................................................13
Pinquart, M. (2021) Attachment security to mothers and fathers: A meta-analysis on mean-level differences
and correlations of behavioural measures.........................................................................................................14
Inleiding.........................................................................................................................................................14
Achtergrond...................................................................................................................................................14
Methodologie.................................................................................................................................................14
Resultaten......................................................................................................................................................14
Factoren die hechtingsverschillen beïnvloeden.............................................................................................15
Discussie en Conclusie..................................................................................................................................15
Aanbevelingen voor toekomstig onderzoek..................................................................................................15
Week 3: Inleiding hersenen en hormonen van vaderschap...............................................................................15
Feldman, R. (2015). The adaptive human parental brain: implications for children's social development.....15
Het evolutionaire fundament van het ouderlijke brein..................................................................................16
De menselijke ouder-kind band.....................................................................................................................16
Het hersennetwerk van ouderschap...............................................................................................................16
Verschillen tussen moeders en vaders...........................................................................................................17
Effecten van ouderschap op het kind.............................................................................................................18
Culturele en sociale factoren.........................................................................................................................18
Conclusie.......................................................................................................................................................18
1
, Storey, A. E., Alloway, H., & Walsh, C. J. (2020). Dads: Progress in understanding the neuroendocrine basis
of human fathering behavior..............................................................................................................................19
Inleiding.........................................................................................................................................................19
Evolutie van vaderlijke zorg..........................................................................................................................19
Testosteron (T)...............................................................................................................................................19
Prolactine (PRL)............................................................................................................................................20
Oxytocine (OT) en Vasopressine (AVP).......................................................................................................20
Hormonale interacties....................................................................................................................................20
Het vaderschapsbrein.....................................................................................................................................21
Culturele en sociale factoren.........................................................................................................................21
Toekomstig onderzoek en implicaties...........................................................................................................22
Conclusie.......................................................................................................................................................22
Witte, A.M., Riem, M.M.E., van der Knaap, N., de Moor, M.H.M., van IJzendoorn, M.H., & Bakermans-
Kranenburg, M.J. (2022). The effects of oxytocin and vasopressin administration on fathers’ neural
responses to infant crying: A randomized controlled within-subject study.......................................................22
Inleiding.........................................................................................................................................................22
Achtergrond en theoretische basis.................................................................................................................22
Methode.........................................................................................................................................................23
Belangrijkste bevindingen.............................................................................................................................23
Discussie en conclusie...................................................................................................................................24
Toekomstig onderzoek en implicaties...........................................................................................................25
Conclusie.......................................................................................................................................................25
Week 4: De biologie van vaders: hormonen en rolpatronen.............................................................................25
Abraham, E., & Feldman, R. (2018). The neurobiology of human allomaternal care; implications for
fathering, coparenting, and children's social development...............................................................................25
Inleiding.........................................................................................................................................................25
De evolutie van allomaternale zorg...............................................................................................................26
De rol van vaders in de ontwikkeling van kinderen......................................................................................26
Hormonale basis van vaderlijke zorg............................................................................................................26
Het vaderlijke brein.......................................................................................................................................27
Coparenting en de rol van samenwerking.....................................................................................................27
Cross-generationele transmissie van sociale vaardigheden...........................................................................27
Conclusie.......................................................................................................................................................28
Bos, P. A., Lesemann, F. H. P., Spencer, H., Stein, D. J., van Honk, J., & Montoya, E. R. (2021). Preliminary
data on increased reactivity towards children in distress after testosterone administration in women: A
matter of protection?..........................................................................................................................................28
Inleiding.........................................................................................................................................................28
Achtergrond en Theorie.................................................................................................................................28
Methode.........................................................................................................................................................29
Resultaten......................................................................................................................................................29
Discussie........................................................................................................................................................30
Conclusie.......................................................................................................................................................30
Week 5: Vaders en psychopathologie..................................................................................................................30
Alyousefi‐van Dijk, K., van Der Knaap, N., Buisman, R. S., Horstman, L. I., Lotz, A. M., Riem, M. M., ... &
Bakermans‐Kranenburg, M. J. (2021). White matter integrity moderates the relation between experienced
childhood maltreatment and fathers’ behavioral response to infant crying......................................................30
Inleiding.........................................................................................................................................................31
Doel van de studie.........................................................................................................................................31
Methode.........................................................................................................................................................31
Resultaten......................................................................................................................................................31
Interpretatie en discussie................................................................................................................................32
Beperkingen en toekomstig onderzoek..........................................................................................................32
Conclusie.......................................................................................................................................................33
Implicaties......................................................................................................................................................33
2
, Granner, J. R., Lee, S. J., Burns, J., Herrenkohl, T. I., Miller, A. L., & Seng, J. S. (2023). Childhood
maltreatment history and trauma‐specific predictors of parenting stress in new fathers. .............................33
Inleiding.........................................................................................................................................................33
Doel van de studie.........................................................................................................................................34
Methode.........................................................................................................................................................34
Resultaten......................................................................................................................................................34
Discussie........................................................................................................................................................35
Conclusie.......................................................................................................................................................35
Ramchandani, P., Stein, A., Evans, J., O'Connor, T. G., & ALSPAC Study Team. (2005). Paternal depression
in the postnatal period and child development: a prospective population study...............................................36
Inleiding.........................................................................................................................................................36
Doel van de studie.........................................................................................................................................36
Methode.........................................................................................................................................................36
Resultaten......................................................................................................................................................37
Discussie........................................................................................................................................................37
Beperkingen van de studie.............................................................................................................................38
Conclusie en implicaties................................................................................................................................38
Week 6: Vaders betrokkenheid: voorspellers en uitkomsten............................................................................38
Diniz, E., Brandão, T., Monteiro, L., & Veríssimo, M. (2021). Father involvement during early childhood: A
systematic review of the literature.....................................................................................................................38
Inleiding.........................................................................................................................................................39
Methode.........................................................................................................................................................39
Determinanten van vaderbetrokkenheid........................................................................................................39
Gevolgen van vaderbetrokkenheid................................................................................................................40
Beperkingen en richtingen voor toekomstig onderzoek................................................................................40
Conclusie.......................................................................................................................................................41
Kochanska, G., & Kim, S. (2013). Early attachment organization with both parents and future behavior
problems: From infancy to middle childhood. .................................................................................................41
Inleiding.........................................................................................................................................................41
Methode.........................................................................................................................................................41
Resultaten......................................................................................................................................................42
Discussie en Conclusie..................................................................................................................................42
Meuwissen, A. S., & Carlson, S. M. (2015)........................................................................................................43
Inleiding.........................................................................................................................................................43
Methode.........................................................................................................................................................43
Resultaten......................................................................................................................................................44
Discussie........................................................................................................................................................45
Conclusie.......................................................................................................................................................45
Week 7: Onderzoek naar Vaders: de koppeling naar de praktijk...................................................................45
de Waal, N., van den Heuvel, M. I., Nyklíček, I., Pop, V. J., & Boekhorst, M. G. (2023). Paternal bonding in
pregnancy and early parenthood: a qualitative study in first-time fathers. .....................................................46
3
, Week 1: Geschiedenis en aandacht voor vaders in onderzoek
Lamb (2000) - The History of Research on Father Involvement
Inleiding
Het concept vaderschap en vaderlijke betrokkenheid is door de tijd heen sterk veranderd.
Waar vaderschap vroeger vooral werd gezien als morele begeleiding en kostwinnerschap, is
de nadruk de laatste decennia verschoven naar het belang van vaders als actieve verzorgers.
Onderzoek naar vaderlijke betrokkenheid is pas echt toegenomen sinds de late jaren 1960,
toen zorgen over vaderloosheid in de samenleving toenamen.
Historische ontwikkelingen in vaderschap
Lamb beschrijft vier dominante fasen in hoe vaderschap werd gezien door de tijd heen:
1. De vader als morele gids (pre-industriële periode - 19e eeuw)
Vaders waren primair verantwoordelijk voor de morele en religieuze opvoeding van
hun kinderen. Dit werd gezien als cruciaal voor het opvoeden van goede christelijke
burgers.
2. De vader als kostwinner (19e eeuw - begin 20e eeuw)
Met de industrialisatie verhuisde het werk naar buiten het huis, waardoor vaders
minder direct betrokken waren bij de opvoeding. Succesvol vaderschap werd vooral
gemeten aan het vermogen om financieel voor het gezin te zorgen.
3. De vader als sekserolmodel (jaren 1940-1960)
Tijdens en na de Tweede Wereldoorlog werd vaderschap vooral bekeken als een
voorbeeldfunctie voor zonen. Het was belangrijk dat vaders een sterke mannelijke
identiteit uitstraalden.
4. De verzorgende vader (jaren 1970 - heden)
Feministische bewegingen en veranderende sociale normen hebben geleid tot een
nieuw beeld van de vader als actieve verzorger, betrokken bij de dagelijkse zorg voor
kinderen.
De rol van sociale wetenschappers
Het onderzoek naar vaderschap werd beïnvloed door maatschappelijke trends en
methodologische ontwikkelingen. In de eerste helft van de 20e eeuw richtten studies zich op
de psychologische invloed van vaders, bijvoorbeeld in psychoanalyse en
identificatieprocessen bij jongens.
Vanaf de jaren 1970 kwam de focus steeds meer op kwantitatieve metingen van vaderlijke
betrokkenheid te liggen, zoals de hoeveelheid tijd die vaders met hun kinderen doorbrachten.
Dit had als nadeel dat het bredere begrip van vaderschap – zoals emotionele steun en
financiële verantwoordelijkheid – minder aandacht kreeg.
Drie dimensies van vaderlijke betrokkenheid
4
