Hoofdstuk 5: Wetenschap en pseudowetenschap
Demarcatie
Wat maakt de wetenschap de wetenschap?
Aflijnen
Aflijnen is een synoniem van definiëren. De demarcatie problematiek gaat over het definiëren van
de wetenschap door deze wetenschap af te lijnen van iets anders. Met andere woorden: Door de
wetenschap te plaatsen tegenover iets anders.
Het demarcatieprobleem
Waarin verschilt de wetenschap van de pseudowetenschap? Het gaat dit hoofdstuk over de centrale
thematiek: “Wat is wetenschap?”. Wetenschap is een geheel van overtuigingen en methodes die we
beschouwen als betrouwbaar, met andere woorden: Wetenschap is een methode die betrouwbare
kennis opgeeft. De pseudowetenschap probeert hierop te lijken. Het is een geheel van stellingen,
overtuigingen en methodes die op de wetenschap wilt lijken om op die manier een prestige te
krijgen, een prestige dat wij in onze samenleving toekennen of meegeven aan de wetenschap. De
pseudowetenschap is datgene wat de wetenschap nadoet, maar die niet dezelfde betrouwbaarheid
heeft als de wetenschap.
Enkele voorbeelden
Astronomie is wetenschappelijk, maar de horoscopen die we kennen is niet echt wetenschappelijk.
De astrologie is dus pseudowetenschap. Astronomie en astrologie lijken op elkaar, maar er zijn toch
grote verschillen. De evolutietheorie is ook echte wetenschap; creationisme is pseudowetenschap.
Echter, vroeger was het creationisme een lange tijd onderdeel van wat men toen beschouwden als
‘natuurwetenschap’. Pas in de laatste 2 tot 2,5 e eeuw is de evolutietheorie (en de voorlopers van
Darwin) zichzelf gaan losmaken van de scheppingsleer (creationisme). De psychoanalyse is, volgens
sommige mensen, een pseudowetenschap. Dit staat tegenover het meer wetenschappelijke CBT, de
cognitive behavioral therapy. Daarnaast bestaan er meer pseudowetenschappen, denk aan
acupunctuur, osteopathie, homeopathie, etc.. Echter, zijn deze laatste drie op het randje van wat
mensen denken dat echt werkt; heel veel mensen beschouwen dit als pseudowetenschap als men dit
inzet om aandoeningen te genezen. Bijvoorbeeld homeopathie, een duidelijk voorbeeld van een
pseudowetenschap. Maar, toch zal een beperkt aantal artsen en apothekers homeopathie zien als
een methode die toch werkzaam blijkt te zijn en dat het dus toch een wetenschappelijke basis heeft.
Autisme en vaccinaties
Echter, staat er veel op het spel. Wetenschap wordt gezien als betrouwbaar, maar soms is de
pseudowetenschap moeilijk te onderscheiden van de echte wetenschap. Het kan dus zo zijn dat
mensen in moeilijke situaties (bijvoorbeeld in kwesties van leven of dood) zich laten leiden door wat
zij zien en door wat zij zelf denken wat de wetenschap kan zij, terwijl dit een pseudowetenschap is!
Denk bijvoorbeeld aan bepaalde anti-vaccinatie bewegingen: zij verzetten zich tegen alle mogelijke
vaccins, omdat dit bijvoorbeeld met heel zware risico’s gepaard gaat, of dat deze vaccins kunnen
leiden tot een autisme spectrum stoornis.
Drie problematische oplossingen
1. Pseudowetenschap is onjuist
Dit antwoord is weinig geloofwaardig. Omdat bepaalde pseudowetenschappelijke uitspraken wel
degelijk juist kunnen zijn. Omgekeerd, kunnen bepaalde wetenschappelijke uitspraken onjuist zijn.
En, als men het criterium van juist en onjuist wilt gebruiken, werkt dit eigenlijk helemaal niet, want
heel veel andere vormen van kennis (vele, niet-wetenschappelijke uitspraken) zijn juist.
Pagina 1 van 7
Demarcatie
Wat maakt de wetenschap de wetenschap?
Aflijnen
Aflijnen is een synoniem van definiëren. De demarcatie problematiek gaat over het definiëren van
de wetenschap door deze wetenschap af te lijnen van iets anders. Met andere woorden: Door de
wetenschap te plaatsen tegenover iets anders.
Het demarcatieprobleem
Waarin verschilt de wetenschap van de pseudowetenschap? Het gaat dit hoofdstuk over de centrale
thematiek: “Wat is wetenschap?”. Wetenschap is een geheel van overtuigingen en methodes die we
beschouwen als betrouwbaar, met andere woorden: Wetenschap is een methode die betrouwbare
kennis opgeeft. De pseudowetenschap probeert hierop te lijken. Het is een geheel van stellingen,
overtuigingen en methodes die op de wetenschap wilt lijken om op die manier een prestige te
krijgen, een prestige dat wij in onze samenleving toekennen of meegeven aan de wetenschap. De
pseudowetenschap is datgene wat de wetenschap nadoet, maar die niet dezelfde betrouwbaarheid
heeft als de wetenschap.
Enkele voorbeelden
Astronomie is wetenschappelijk, maar de horoscopen die we kennen is niet echt wetenschappelijk.
De astrologie is dus pseudowetenschap. Astronomie en astrologie lijken op elkaar, maar er zijn toch
grote verschillen. De evolutietheorie is ook echte wetenschap; creationisme is pseudowetenschap.
Echter, vroeger was het creationisme een lange tijd onderdeel van wat men toen beschouwden als
‘natuurwetenschap’. Pas in de laatste 2 tot 2,5 e eeuw is de evolutietheorie (en de voorlopers van
Darwin) zichzelf gaan losmaken van de scheppingsleer (creationisme). De psychoanalyse is, volgens
sommige mensen, een pseudowetenschap. Dit staat tegenover het meer wetenschappelijke CBT, de
cognitive behavioral therapy. Daarnaast bestaan er meer pseudowetenschappen, denk aan
acupunctuur, osteopathie, homeopathie, etc.. Echter, zijn deze laatste drie op het randje van wat
mensen denken dat echt werkt; heel veel mensen beschouwen dit als pseudowetenschap als men dit
inzet om aandoeningen te genezen. Bijvoorbeeld homeopathie, een duidelijk voorbeeld van een
pseudowetenschap. Maar, toch zal een beperkt aantal artsen en apothekers homeopathie zien als
een methode die toch werkzaam blijkt te zijn en dat het dus toch een wetenschappelijke basis heeft.
Autisme en vaccinaties
Echter, staat er veel op het spel. Wetenschap wordt gezien als betrouwbaar, maar soms is de
pseudowetenschap moeilijk te onderscheiden van de echte wetenschap. Het kan dus zo zijn dat
mensen in moeilijke situaties (bijvoorbeeld in kwesties van leven of dood) zich laten leiden door wat
zij zien en door wat zij zelf denken wat de wetenschap kan zij, terwijl dit een pseudowetenschap is!
Denk bijvoorbeeld aan bepaalde anti-vaccinatie bewegingen: zij verzetten zich tegen alle mogelijke
vaccins, omdat dit bijvoorbeeld met heel zware risico’s gepaard gaat, of dat deze vaccins kunnen
leiden tot een autisme spectrum stoornis.
Drie problematische oplossingen
1. Pseudowetenschap is onjuist
Dit antwoord is weinig geloofwaardig. Omdat bepaalde pseudowetenschappelijke uitspraken wel
degelijk juist kunnen zijn. Omgekeerd, kunnen bepaalde wetenschappelijke uitspraken onjuist zijn.
En, als men het criterium van juist en onjuist wilt gebruiken, werkt dit eigenlijk helemaal niet, want
heel veel andere vormen van kennis (vele, niet-wetenschappelijke uitspraken) zijn juist.
Pagina 1 van 7
