Basisbegrippen van recht Gerd Verschelden Uitgebreide samenvatting

Basisbegrippen van recht




Wat is recht?

Een geheel van verdragsregels
 Bevel of verbod ( verschillende intensiteit!)
 Dwingende/imperatief ( moet = publiekrecht ) of aanvullende/suppletief
( minder dwingend) regels of openbare orde ( sterk dwingend)


Institutioneel ( behorend tot een instituut) en begripsmatig ( nadenkend, is dit
logisch?)

1
E.Y Rechten UGent 2020-2021

,  Formulering
 Toepassing
 Afdwingen


De wetten worden door de senaat gemaakt en NIET door De Kamer.
De maatschappij loopt voor op de rechten!


Doel rechten: ordening van de maatschappij
De kwaliteit van deze ordening hangt af van 3 parameters:
 Rechtszekerheid:
Evolutief, vb 40 jaar geleden was het onmenselijk om kinderen te hebben voor je
huwelijk.
- Voorspelbaarheid : adagium nemo censetur ignorare legem ( iedereen
moet de wet kennen)
- Vastheid
- Algemeenheid
- Onderlinge consistentie
 Rechtvaardigheid:
- Evolutief, met te respecteren waarden
 Doeltreffendheid:
-middelen aangepast aan de doelstellingen, vb in België is er geen evolutie,
geen middelen




 De laatste jaren wordt gepleit om wetsevaluatie in te voeren voor kwaliteit van
recht te verbeteren
Uitvoerende macht ( de wetten en decreten ten uitvoer te leggen door
uitvoeringsmaatregelen in te zetten) & Rechterlijke macht ( = sanctionering van
overtredingen van rechtsregel )


Privaatrecht: ligt aan de burger zelf, rechtsbetrekking onder burgers onderling.
Publiekrecht: ligt aan de overheid, vb de overheid zal de consequenties opvolgen.
( de overheid zal sanctioneren )




2
E.Y Rechten UGent 2020-2021

,(Continentaal) recht is dus:


Een geheel van gedragsregelen en ermee samenhangende institutionele
voorschriften
Uitgevaardigd en gehandhaafd door of krachtens het maatschappij gezag,
met het oog op een rechtszekere , rechtvaardige en doeltreffende ordening van de
maatschappij



Hoofdstuk 2: relativiteit van deze benadering

 In de landen van Common Law ( stamt af van het vroegere Engelse recht )
staat de regel niet zo centraal, meer aandacht aan concrete gevallen ( cases )
 Marxistische opvatting: recht is een middel voor onderdrukking van lagere
klassen door de heersende klasse die over productiemiddelen beschikt.
 Traditionele Afrikaanse recht: recht wordt gerealiseerd door overleg en
sociale gedragspatronen
 In het verre Oosten :gedragsregelen zijn essentieel



Deel ii : basisbegrippen
Hoofdstuk 1: rechtssubjecten

Het objectief recht: geheel van rechtsregels
De subjectieve rechten: rechten van rechtssubjecten ( fysieke personen) , recht
bekrachtigde aanspraken door rechtssubjecten/personen => kunnen aanspraken
hebben op bepaalde goederen of bepaalde personen
 Rechtssubject: persoon voor wie de rechtsnorm rechten en plichten
meebrengt. ( 2 soorten: fysieke persoon en rechtspersoon )
Een persoon: dragen van rechten en plichten
 Rechtsobject: kan geen rechten hebben.
--Rechtsfeit: feit waaraan het recht, rechtsgevolgen verbind.
- Vb een geboorte of overlijden = beide hebben massa rechtsgevolgen
- Of bv met de fiets door het rode licht rijden
 Deze zijn ONGEWILT
--Rechtshandelingen: menselijke wilsverklaring die gesteld wordt om
rechtsgevolgen die daaraan verbonden zijn


3
E.Y Rechten UGent 2020-2021

, -Vb verkoop – kopen van iets – elke overeenkomst
-Vb kind erkennen – jij kiest ervoor , dan krijg je hierdoor rechten en
plichten.
- Vb trouwen, je kiest er zelf voor en heeft gevolgen
 Actief , GEWILT
Rechtsgevolgen: gevolgen die het recht koppelt aan feiten in de norm vervalt liggen
Een rechtspersoon is een rechtssubject maar niet omgekeerd.


(juridische) “persoonlijkheid” : gelijk rechtspersoonlijkheid ( fysieke persoon)
= geheel van rechten en plichten van een rechtssubject.
- 2 redenen omdat we rechten hebben:
 Staat
 Bekwaamheid

Staat van de persoon:
= het geheel van bepaalde hoedanigheden van een persoon die zijn rechtspositie
(status) in de maatschappij en de familie bepalen en hem onderscheiden van andere
personen.
3 elementen die staat van de persoon bepalen:
 Staat in de maatschappij ( nationaliteit bv) ( status civitatis )
 Staat in de familie ( gehuwd of ongehuwd bv) ( status famililiae )
 Staat als enkeling
- Fysieke elementen ( bv leeftijd, geslacht , 17 j is niet gelijk aan 18 j en
man – vrouw is niet gelijk )
- Psychische elementen ( als je mentale toestand slecht is, kan je
bepaalde zaken niet doen
- Civiel rechterlijke elementen ( vb naam, familienaam => identificatie als
persoon en van welke familie)
Hoe kan de staat dit evalueren? De verkrijging van elementen van de staat van de
persoon is afhankelijk van:
 Rechtsfeiten (vb geboorte en overlijden)
 Materiële rechtsbehandeling ( trouwen, erkennen van kind of kopen huis vb)
 Rechterlijke uitspraken: (vb echtscheidingsvonnis , rechter zorgt dat je
ongehuwd bent)
 Een wet ( in formele zin, vb naturalisatiewetten= Belgische nationaliteit
krijgen)


Burgerlijke staat van een persoon (= rechtsfeiten en rechtshandelingen vast
stellen die de staat van de persoon bepalen of wijzigen ) ≠ burgerlijke stand
 Burgerlijke stand: administratie rond burgerlijke staat

4
E.Y Rechten UGent 2020-2021