©JulieMC
MENS EN ORGANISATIE
AJ 2021-2022
Thomas More
Mens en organisatie 1
Thomas More – AJ ‘21-‘22
©JulieMC
, ©JulieMC
Inhoudsopgave:
Hoofdstuk 1: Introductie
1 Wat is organisatie? ..................................................................................................................................................... 5
2 Belang van mens en organisatie? .............................................................................................................................. 5
3 Onderzoek rond gedrag in organisaties...................................................................................................................... 5
4 Uitdagingen voor mens en organisatie....................................................................................................................... 7
Hoofdstuk 2: Attitudes en werktevredenheid
1 Attitudes ..................................................................................................................................................................... 8
2 Gedrag op het werk.................................................................................................................................................... 9
3 Werk gerelateerde attitudes .................................................................................................................................... 10
4 Inzoomen op werktevredenheid .............................................................................................................................. 11
Hoofdstuk 3: Persoonlijkheid en waarden in een organisatie
Persoonlijkheid
1 Wat? ......................................................................................................................................................................... 13
2 Hoe wordt persoonlijkheid bepaald? ........................................................................................................................ 13
3 Persoonlijkheidsmodellen/testen: BIG 5 – MBTI ..................................................................................................... 14
4 Persoonlijkheidstrekken en gedrag in organisaties .................................................................................................. 16
5 Daarnaast zelfbeeld en LoC ..................................................................................................................................... 17
6 Het duistere drietal – The Dark Traid ....................................................................................................................... 17
7 Persoonlijkheid en situatie ....................................................................................................................................... 18
8 Persoonlijkheid en selectie/advies ........................................................................................................................... 19
9 Persoonlijkheid en jobs (beroepskeuzetheorie) ........................................................................................................ 20
Waarden
1 Definitie .................................................................................................................................................................... 20
2 Soorten waarden ...................................................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 4: Organisatiecultuur
1 Wat is organisatiecultuur? ........................................................................................................................................ 22
2 Vier kenmerken van een organisatiecultuur ............................................................................................................. 24
3 Diagnosticeren van organisatiecultuur ..................................................................................................................... 24
4 Functies van een organisatiecultuur ......................................................................................................................... 25
5 Cultuur als risico ....................................................................................................................................................... 25
6 Nationale cultuur – Hofstede & Bond ....................................................................................................................... 26
Mens en organisatie Thomas More – AJ ‘21-‘22 2
, ©JulieMC
Hoofdstuk 5: Diversiteit in organisaties
1 Verschillende niveaus van diversiteit ...................................................................................................................... 28
2 Stereotype dreiging (stereotype threat) .................................................................................................................. 28
3 (Diversiteit en) discriminatie ..................................................................................................................................... 29
4 Hoe zit het met verschillen/discriminatie qua… ...................................................................................................... 31
5 Diversiteit in organisaties ......................................................................................................................................... 36
6 Conclusies m.b.t. diversiteit .................................................................................................................................... 36
Hoofdstuk 6: Welzijn op het werk en in organisaties
1 Cijfers, ziekteverzuim, wetgeving ............................................................................................................................ 37
2 Modellen voor (werk)stress ..................................................................................................................................... 39
3 Modellen rond welzijn op het werk .......................................................................................................................... 40
4 Actoren van psychosociaal welzijn ........................................................................................................................... 44
5 Stress en burn-out als werkgerelateerd fenomeen ................................................................................................. 45
6 Voorkomen van stress (=preventie op organisatieniveau) ....................................................................................... 47
7 Omgaan met stress (= op individueel niveau) ......................................................................................................... 48
Hoofdstuk 7: Leiderschap
1 Theorieën over persoonlijke eigenschappen ............................................................................................................ 49
2 Theorieën over gedrag (gedragsbenadering) ........................................................................................................... 49
3 De contingentietheorieën (situationele benadering) ................................................................................................ 51
4 Hedendaagse leiderschapstheorieën ....................................................................................................................... 54
5 Recente trends & bedenkingen ............................................................................................................................... 56
Hoofdstuk 8: Perceptie
1 Wat is perceptie? ..................................................................................................................................................... 60
2 Attributietheorie: gedrag van anderen beoordelen (Kelly) ........................................................................................ 60
3 Individuele besluitvorming en perceptie .................................................................................................................. 62
4 Hoe nemen we goede besluiten? ............................................................................................................................ 64
Hoofdstuk 9: Macht. Wat is het, waar komt het vandaag en wat doet het (met ons)?
1 Wat is het? ............................................................................................................................................................... 66
2 Wat doet het met ons? ............................................................................................................................................ 67
Mens en organisatie Thomas More – AJ ‘21-‘22 3
, ©JulieMC
Hoofdstuk 10: Conflict
1 Conflicten ................................................................................................................................................................. 68
2 Zijn conflicten slecht? ............................................................................................................................................... 68
3 Hoe gaan we met conflicten om? ............................................................................................................................ 69
Hoofdstuk 11: Groepen
1 Groepen: definiëring en soorten .............................................................................................................................. 70
2 Sociale identiteit ....................................................................................................................................................... 70
3 Groepsvorming ......................................................................................................................................................... 71
4 Groepseigenschappen ............................................................................................................................................. 72
5 Besluitvorming in groepen: groep vs. individu ......................................................................................................... 76
Hoofdstuk 12: Teams
1 Wat is een team ....................................................................................................................................................... 78
2 Soorten teams .......................................................................................................................................................... 78
3 Context ..................................................................................................................................................................... 79
4 Samenstelling ........................................................................................................................................................... 80
5 Proces ...................................................................................................................................................................... 81
6 Teams zijn niet altijd het juiste antwoord ................................................................................................................. 82
Hoofdstuk 13: Motivatie (deel 1)
1 Motivatie: waarom is het belangrijk? ....................................................................................................................... 83
Motivatietheorieën
1 Drie vroege motivatietheorieën ................................................................................................................................ 83
2 Hedendaagse motivatietheorieën ............................................................................................................................ 86
Hoofdstuk 13: Motivatie (deel 2)
1 Motiveren door werk(omgeving) te veranderen ...................................................................................................... 93
2 Alternatieve werkregeling ........................................................................................................................................ 95
3 Beloningssystemen en motivatie ............................................................................................................................. 96
Mens en organisatie Thomas More – AJ ‘21-‘22 4
, ©JulieMC
Hoofdstuk 1: Introductie
1 Wat is een organisatie?
Organisatiecultuur: systeem dat aangeeft hoe taken formeel worden verdeeld, gegroepeerd en gecoördineerd.
Organogram: een organisatieschema van een organisatiestructuur van een onderneming.
bv:
Missie: dat waarvoor de organisatie staat, wie ze zijn en wat ze doen. Dit zijn enkele dingen die de organisatie
kenmerken (heden)
Visie: dat waar de organisatie naar streeft (toekomst)
Waarden: wat de organisatie belangrijk vind (een personeelslid moet aan bepaalde kwalificaties voldoen omdat de
organisatie hier veel waarde aan hecht, bv. Punctualiteit, teamwork)
Stakeholders: Alle partijen die belang hebben in / betrokken worden bij wat een organisatie doet.
2 Belang van mens en organisatie?
= niet enkel kijken naar de organisatie zelf maar meer kijken naar de mensen in de organisatie, hoe gedragen zij zich,
wat hebben zij nodig enz.
(onderzoek toont aan dat de meerderheid van de mensen meer waarde hecht aan het werk en omgeving waarin ze
werken dan het loon)
2.1 Doel? Via systematisch onderzoek
Organisatiepsychologie: wetenschappelijke kennis verwerven over de relatie tussen variabelen.
DOEL:
→ Gedrag, emoties en attitudes in organisaties en de samenleving begrijpen.
→ Gedrag, emoties en attitudes in organisaties en de samenleving voorspellen.
3 Onderzoek rond gedrag in organisaties
Intuïtie vs. ondersteund door onderzoek:
→ Intuïtie : buikgevoel zonder een onderzoek uit te voeren (iedereen heeft dit, kan dit)
→ Onderzoek : testen uitvoeren
Waarom belangrijk?
Je kan een behandeling, begeleiding of advies geven met een hogere slaagkans.
(van een dokter wordt verwacht dat hij met een wetenschappelijke achtergrond jou behandeld en volgende
stappen geeft die gaan werken. Dit is ook de bedoeling in de psychologie.)
Mens en organisatie Thomas More – AJ ‘21-‘22 5
, ©JulieMC
3.1 Hoe?
Kwalitatief onderzoek: niet met cijfers: interviews, historische documenten
Kwantitatief onderzoek:
→ Experimenteel onderzoek
o Sterke interne validiteit
→ Survey onderzoek
o Sterke externe validiteit
EXPERIMENTEEL ONDERZOEK :
→ Mensen aan iets onderwerpen en kijken wat het effect hier van is
o Plaatsen groepen in dezelfde omstandigheden en veranderen de conditie van één aspect (dit is het aspect dat
je wil onderzoeken)
o Wanneer er verschil is tussen de groepen doordat er iets is aangepast is dit aspect de oorzaak ervan
SURVEY-ONDERZOEK :
! je kan nooit causale verbanden leggen omdat iets niet alleen een gevolg is maar ook een oorzaak kan zijn!
bv. Workaholic:
→ Het is niet dat iemand hoog scoort op workaholism dat deze persoon automatisch meer stress en een lagere
levenstevredenheid heeft
→ Het kan ook omgekeerd: iemand die veel stress en een lage levenstevredenheid heeft zich in zijn werk gaat
vluchten en dan als workaholic gelabeld wordt.
3.2 Conclusie
Maak weinig absolute uitspraken maar gebruik:
→ Gemiddelden
→ Omstandigheden (contigentievariabelen)
Mens en organisatie Thomas More – AJ ‘21-‘22 6
MENS EN ORGANISATIE
AJ 2021-2022
Thomas More
Mens en organisatie 1
Thomas More – AJ ‘21-‘22
©JulieMC
, ©JulieMC
Inhoudsopgave:
Hoofdstuk 1: Introductie
1 Wat is organisatie? ..................................................................................................................................................... 5
2 Belang van mens en organisatie? .............................................................................................................................. 5
3 Onderzoek rond gedrag in organisaties...................................................................................................................... 5
4 Uitdagingen voor mens en organisatie....................................................................................................................... 7
Hoofdstuk 2: Attitudes en werktevredenheid
1 Attitudes ..................................................................................................................................................................... 8
2 Gedrag op het werk.................................................................................................................................................... 9
3 Werk gerelateerde attitudes .................................................................................................................................... 10
4 Inzoomen op werktevredenheid .............................................................................................................................. 11
Hoofdstuk 3: Persoonlijkheid en waarden in een organisatie
Persoonlijkheid
1 Wat? ......................................................................................................................................................................... 13
2 Hoe wordt persoonlijkheid bepaald? ........................................................................................................................ 13
3 Persoonlijkheidsmodellen/testen: BIG 5 – MBTI ..................................................................................................... 14
4 Persoonlijkheidstrekken en gedrag in organisaties .................................................................................................. 16
5 Daarnaast zelfbeeld en LoC ..................................................................................................................................... 17
6 Het duistere drietal – The Dark Traid ....................................................................................................................... 17
7 Persoonlijkheid en situatie ....................................................................................................................................... 18
8 Persoonlijkheid en selectie/advies ........................................................................................................................... 19
9 Persoonlijkheid en jobs (beroepskeuzetheorie) ........................................................................................................ 20
Waarden
1 Definitie .................................................................................................................................................................... 20
2 Soorten waarden ...................................................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 4: Organisatiecultuur
1 Wat is organisatiecultuur? ........................................................................................................................................ 22
2 Vier kenmerken van een organisatiecultuur ............................................................................................................. 24
3 Diagnosticeren van organisatiecultuur ..................................................................................................................... 24
4 Functies van een organisatiecultuur ......................................................................................................................... 25
5 Cultuur als risico ....................................................................................................................................................... 25
6 Nationale cultuur – Hofstede & Bond ....................................................................................................................... 26
Mens en organisatie Thomas More – AJ ‘21-‘22 2
, ©JulieMC
Hoofdstuk 5: Diversiteit in organisaties
1 Verschillende niveaus van diversiteit ...................................................................................................................... 28
2 Stereotype dreiging (stereotype threat) .................................................................................................................. 28
3 (Diversiteit en) discriminatie ..................................................................................................................................... 29
4 Hoe zit het met verschillen/discriminatie qua… ...................................................................................................... 31
5 Diversiteit in organisaties ......................................................................................................................................... 36
6 Conclusies m.b.t. diversiteit .................................................................................................................................... 36
Hoofdstuk 6: Welzijn op het werk en in organisaties
1 Cijfers, ziekteverzuim, wetgeving ............................................................................................................................ 37
2 Modellen voor (werk)stress ..................................................................................................................................... 39
3 Modellen rond welzijn op het werk .......................................................................................................................... 40
4 Actoren van psychosociaal welzijn ........................................................................................................................... 44
5 Stress en burn-out als werkgerelateerd fenomeen ................................................................................................. 45
6 Voorkomen van stress (=preventie op organisatieniveau) ....................................................................................... 47
7 Omgaan met stress (= op individueel niveau) ......................................................................................................... 48
Hoofdstuk 7: Leiderschap
1 Theorieën over persoonlijke eigenschappen ............................................................................................................ 49
2 Theorieën over gedrag (gedragsbenadering) ........................................................................................................... 49
3 De contingentietheorieën (situationele benadering) ................................................................................................ 51
4 Hedendaagse leiderschapstheorieën ....................................................................................................................... 54
5 Recente trends & bedenkingen ............................................................................................................................... 56
Hoofdstuk 8: Perceptie
1 Wat is perceptie? ..................................................................................................................................................... 60
2 Attributietheorie: gedrag van anderen beoordelen (Kelly) ........................................................................................ 60
3 Individuele besluitvorming en perceptie .................................................................................................................. 62
4 Hoe nemen we goede besluiten? ............................................................................................................................ 64
Hoofdstuk 9: Macht. Wat is het, waar komt het vandaag en wat doet het (met ons)?
1 Wat is het? ............................................................................................................................................................... 66
2 Wat doet het met ons? ............................................................................................................................................ 67
Mens en organisatie Thomas More – AJ ‘21-‘22 3
, ©JulieMC
Hoofdstuk 10: Conflict
1 Conflicten ................................................................................................................................................................. 68
2 Zijn conflicten slecht? ............................................................................................................................................... 68
3 Hoe gaan we met conflicten om? ............................................................................................................................ 69
Hoofdstuk 11: Groepen
1 Groepen: definiëring en soorten .............................................................................................................................. 70
2 Sociale identiteit ....................................................................................................................................................... 70
3 Groepsvorming ......................................................................................................................................................... 71
4 Groepseigenschappen ............................................................................................................................................. 72
5 Besluitvorming in groepen: groep vs. individu ......................................................................................................... 76
Hoofdstuk 12: Teams
1 Wat is een team ....................................................................................................................................................... 78
2 Soorten teams .......................................................................................................................................................... 78
3 Context ..................................................................................................................................................................... 79
4 Samenstelling ........................................................................................................................................................... 80
5 Proces ...................................................................................................................................................................... 81
6 Teams zijn niet altijd het juiste antwoord ................................................................................................................. 82
Hoofdstuk 13: Motivatie (deel 1)
1 Motivatie: waarom is het belangrijk? ....................................................................................................................... 83
Motivatietheorieën
1 Drie vroege motivatietheorieën ................................................................................................................................ 83
2 Hedendaagse motivatietheorieën ............................................................................................................................ 86
Hoofdstuk 13: Motivatie (deel 2)
1 Motiveren door werk(omgeving) te veranderen ...................................................................................................... 93
2 Alternatieve werkregeling ........................................................................................................................................ 95
3 Beloningssystemen en motivatie ............................................................................................................................. 96
Mens en organisatie Thomas More – AJ ‘21-‘22 4
, ©JulieMC
Hoofdstuk 1: Introductie
1 Wat is een organisatie?
Organisatiecultuur: systeem dat aangeeft hoe taken formeel worden verdeeld, gegroepeerd en gecoördineerd.
Organogram: een organisatieschema van een organisatiestructuur van een onderneming.
bv:
Missie: dat waarvoor de organisatie staat, wie ze zijn en wat ze doen. Dit zijn enkele dingen die de organisatie
kenmerken (heden)
Visie: dat waar de organisatie naar streeft (toekomst)
Waarden: wat de organisatie belangrijk vind (een personeelslid moet aan bepaalde kwalificaties voldoen omdat de
organisatie hier veel waarde aan hecht, bv. Punctualiteit, teamwork)
Stakeholders: Alle partijen die belang hebben in / betrokken worden bij wat een organisatie doet.
2 Belang van mens en organisatie?
= niet enkel kijken naar de organisatie zelf maar meer kijken naar de mensen in de organisatie, hoe gedragen zij zich,
wat hebben zij nodig enz.
(onderzoek toont aan dat de meerderheid van de mensen meer waarde hecht aan het werk en omgeving waarin ze
werken dan het loon)
2.1 Doel? Via systematisch onderzoek
Organisatiepsychologie: wetenschappelijke kennis verwerven over de relatie tussen variabelen.
DOEL:
→ Gedrag, emoties en attitudes in organisaties en de samenleving begrijpen.
→ Gedrag, emoties en attitudes in organisaties en de samenleving voorspellen.
3 Onderzoek rond gedrag in organisaties
Intuïtie vs. ondersteund door onderzoek:
→ Intuïtie : buikgevoel zonder een onderzoek uit te voeren (iedereen heeft dit, kan dit)
→ Onderzoek : testen uitvoeren
Waarom belangrijk?
Je kan een behandeling, begeleiding of advies geven met een hogere slaagkans.
(van een dokter wordt verwacht dat hij met een wetenschappelijke achtergrond jou behandeld en volgende
stappen geeft die gaan werken. Dit is ook de bedoeling in de psychologie.)
Mens en organisatie Thomas More – AJ ‘21-‘22 5
, ©JulieMC
3.1 Hoe?
Kwalitatief onderzoek: niet met cijfers: interviews, historische documenten
Kwantitatief onderzoek:
→ Experimenteel onderzoek
o Sterke interne validiteit
→ Survey onderzoek
o Sterke externe validiteit
EXPERIMENTEEL ONDERZOEK :
→ Mensen aan iets onderwerpen en kijken wat het effect hier van is
o Plaatsen groepen in dezelfde omstandigheden en veranderen de conditie van één aspect (dit is het aspect dat
je wil onderzoeken)
o Wanneer er verschil is tussen de groepen doordat er iets is aangepast is dit aspect de oorzaak ervan
SURVEY-ONDERZOEK :
! je kan nooit causale verbanden leggen omdat iets niet alleen een gevolg is maar ook een oorzaak kan zijn!
bv. Workaholic:
→ Het is niet dat iemand hoog scoort op workaholism dat deze persoon automatisch meer stress en een lagere
levenstevredenheid heeft
→ Het kan ook omgekeerd: iemand die veel stress en een lage levenstevredenheid heeft zich in zijn werk gaat
vluchten en dan als workaholic gelabeld wordt.
3.2 Conclusie
Maak weinig absolute uitspraken maar gebruik:
→ Gemiddelden
→ Omstandigheden (contigentievariabelen)
Mens en organisatie Thomas More – AJ ‘21-‘22 6
