Physiotherapeutische theory :
Pelvische reëducatie
INHOUDSTAFEL
Introductie .................................................................................................................................................... 6
1) Indicaties voor pelvische reëducatie ................................................................................................ 6
2) Pelvische reeducatie in neurologische patiënten ............................................................................. 6
3) Anatomie........................................................................................................................................... 6
A. Anatomie van de bekkenbodem ................................................................................................... 6
B. Spieren van de superficiële laag ................................................................................................... 7
C. Arterieel en veneus systeem I/e normale erectie......................................................................... 7
D. Spieren v/d middelste laag ........................................................................................................... 7
E. Spieren v/d diepe laag .................................................................................................................. 7
F. Anatomie v/d diafragma urgenitale en pelvis .............................................................................. 7
4) Klinisch onderoek .............................................................................................................................. 8
5) Evaluatie............................................................................................................................................ 9
A. Evaluatie bekkenbodem................................................................................................................ 9
B. Verandering van positie tijdens rust, contractie en persen.......................................................... 9
C. Interne urethrale sphincter......................................................................................................... 10
D. Interne anale sphincter ............................................................................................................... 10
E. Functionele anatomie v/h urinair systeem ................................................................................. 10
6) Incontinentie ................................................................................................................................... 10
A. Prevalentie van incontinentie v/d normale bevolking................................................................ 10
B. Normale fysiologie van mictie..................................................................................................... 11
C. Verschillende soorten urinair incontinentie ............................................................................... 11
D. Evaluatie van incontinentie......................................................................................................... 12
7) Behandeling .................................................................................................................................... 12
A. Kinesitherapie ............................................................................................................................. 12
B. Mictiekalender → blaastraining ................................................................................................. 13
C. Biofeedback en elektrostimulatie ............................................................................................... 13
,HOOFDSTUK 1 : Onderzoek en inspectie .................................................................................................... 16
1) Gevoeligheid / sensibiliteit ............................................................................................................. 16
A. Sensibiliteit testen ...................................................................................................................... 16
B. ASIA ............................................................................................................................................. 16
2) Reflexen .......................................................................................................................................... 17
A. Anocutane reflex ( anale knipoog) .............................................................................................. 17
B. Bulbocavernosus-reflex (Osinski) ............................................................................................... 17
3) Urodynamisch onderzoek ............................................................................................................... 17
A. Vesicale, abdominale en detrusor pressure ............................................................................... 18
B. Overzicht ..................................................................................................................................... 19
C. Uroflow ....................................................................................................................................... 20
D. Echo blaas ................................................................................................................................... 20
4) Anorectale dysfunctie ..................................................................................................................... 21
5) Evaluatie v/d bekkenbodem ........................................................................................................... 22
6) Behandeling .................................................................................................................................... 22
A. Trainen v/d bekkenbodemspieren .............................................................................................. 23
B. Biofeedback................................................................................................................................. 23
C. Rectale balloon training .............................................................................................................. 23
D. Abdominale massage .................................................................................................................. 24
HOOFDSTUK 2 : Anatomie en fysiologie v/h neurologisch systeem v/d onderste urinewegen ................. 25
1) Inleiding........................................................................................................................................... 25
2) Wat gebeurt er als iets verstoord is in deze regio? ........................................................................ 26
A. Samnevattend ............................................................................................................................. 27
3) Invloed van medicatie ..................................................................................................................... 27
4) Oorzaken v/d laesies ....................................................................................................................... 27
A. Hersenblaas = leasie boven pontine MC..................................................................................... 27
B. Reflexblaas = laesie tss PMC en SMC .......................................................................................... 28
C. Autonomische blaas = laesie onder SMC .................................................................................... 28
D. Spinale shock fase ( SSF) ............................................................................................................. 28
E. Types van neurogene blaas......................................................................................................... 29
F. Samenvattend ............................................................................................................................. 29
HOOFDSTUK 3 : reactie v/d blaas afhankelijk v/h neurologisch probleem ................................................ 30
1) Inleiding........................................................................................................................................... 30
, 2) Letsel thv de hersenen .................................................................................................................... 30
A. Urine incontinentie na een CVA .................................................................................................. 30
B. Urine incontinentie bij de Ziekte van Parkinson ......................................................................... 32
3) Letsel thv wervelkolom ................................................................................................................... 33
A. Multiple sclerose ......................................................................................................................... 33
B. Ruggengraat letsel (SCI) .............................................................................................................. 34
4) Darm-problemen ( CVA, PD, MS en SCI) ......................................................................................... 37
A. Anatomie..................................................................................................................................... 37
B. Innervatie .................................................................................................................................... 37
C. Anatomie en fysiologie v/h neurologisch systeem v/d gastro-intestinaal systeem ................... 38
D. Darmproblemen na CVA ............................................................................................................. 38
E. Darmproblemen bij PD patiënten ............................................................................................... 39
F. Darmproblemen bij MS patiënten .............................................................................................. 39
G. Darmproblemen bij SCI patiënten .............................................................................................. 39
5) Digitale stimulatie voor ontlasting .................................................................................................. 40
6) Conclusie ......................................................................................................................................... 41
HOOFDSTUK 4 : Seksuele (dys)functie ........................................................................................................ 42
1) Inleiding........................................................................................................................................... 42
2) Vrouwelijke en mannelijke dysfuncties volgens de DSM-V classificatie......................................... 42
A. Genito-pelvische pijn/ penetratie stoornissen (vrouwen) .......................................................... 42
B. Erectie stoornissen...................................................................................................................... 43
3) Seksuele stoornissen ....................................................................................................................... 43
4) Mensen zijn seksuele wezens ......................................................................................................... 43
5) Anatomie......................................................................................................................................... 43
A. Spieren belangrijk voor normaal seksueel functioneren ............................................................ 43
B. Bloedtoevoer............................................................................................................................... 44
C. Vrouwelijke seksuele organen .................................................................................................... 44
D. Mannelijke seksuele organen ..................................................................................................... 44
6) Fysiologie ........................................................................................................................................ 45
A. Erectie v/d man in erectie ........................................................................................................... 45
B. Seksuele respons cyclus .............................................................................................................. 45
7) Factoren die leiden tot erectiele storingen .................................................................................... 46
8) Verschillende oorzaken van erectiele stoornissen ......................................................................... 47
, HOOFDSTUK 5 : Seksuele storing in patiënten met een neurogene blaas ................................................. 48
1) Conceptuele onderverdeling van seksuele stoornissen ................................................................. 48
2) Invloed van SCI op seksueel werking bij mannen ........................................................................... 48
A. Vruchtbaarheid ........................................................................................................................... 48
B. Primaire verstoorde seksuele functie ......................................................................................... 48
C. Erectie, ejaculatie en orgasme bij mannen met een compleet SCI ............................................ 49
D. Emissie VS ejaculatie ................................................................................................................... 49
E. Orgasme bij mannen met SCI...................................................................................................... 49
F. Behandeling van erectiele dysfunctie na SCI .............................................................................. 49
3) Invloed van SCI op seksueel werking bij vrouwen .......................................................................... 51
A. Vruchtbaarheid ........................................................................................................................... 51
B. Lubrificatie en orgasme bij vrouwen met complete SCI ............................................................. 51
C. Secundaire problemen met betrekking tot seks hebben ........................................................... 52
D. Orgasme ...................................................................................................................................... 52
4) Veranderde seksualiteit in patiënten met SCI ................................................................................ 52
5) Seksualiteit na CVA ......................................................................................................................... 52
6) Seksualiteit bij Parkinson patiënten................................................................................................ 53
7) Seksualiteit bij MS-patiënten .......................................................................................................... 53
8) Casus 1 ............................................................................................................................................ 54
9) Casus 2 ............................................................................................................................................ 55
HOOFDSTUK 6 : Spina bifida ....................................................................................................................... 56
1) Inleiding........................................................................................................................................... 56
2) Soorten spina bifida ........................................................................................................................ 57
A. Spina bifida occulta ..................................................................................................................... 57
B. Meningocele ............................................................................................................................... 57
C. Myelomeningocele ..................................................................................................................... 57
3) Complicaties .................................................................................................................................... 58
A. Hydrocephalus ( waterhoofd) ..................................................................................................... 58
B. Chiari-II misvorming .................................................................................................................... 58
C. Thetered cord ( gekruisd ruggenmerg) ....................................................................................... 58
4) Symptomen ..................................................................................................................................... 58
A. Lagere ledematen ....................................................................................................................... 59
B. Gevoeligheid ............................................................................................................................... 59
Pelvische reëducatie
INHOUDSTAFEL
Introductie .................................................................................................................................................... 6
1) Indicaties voor pelvische reëducatie ................................................................................................ 6
2) Pelvische reeducatie in neurologische patiënten ............................................................................. 6
3) Anatomie........................................................................................................................................... 6
A. Anatomie van de bekkenbodem ................................................................................................... 6
B. Spieren van de superficiële laag ................................................................................................... 7
C. Arterieel en veneus systeem I/e normale erectie......................................................................... 7
D. Spieren v/d middelste laag ........................................................................................................... 7
E. Spieren v/d diepe laag .................................................................................................................. 7
F. Anatomie v/d diafragma urgenitale en pelvis .............................................................................. 7
4) Klinisch onderoek .............................................................................................................................. 8
5) Evaluatie............................................................................................................................................ 9
A. Evaluatie bekkenbodem................................................................................................................ 9
B. Verandering van positie tijdens rust, contractie en persen.......................................................... 9
C. Interne urethrale sphincter......................................................................................................... 10
D. Interne anale sphincter ............................................................................................................... 10
E. Functionele anatomie v/h urinair systeem ................................................................................. 10
6) Incontinentie ................................................................................................................................... 10
A. Prevalentie van incontinentie v/d normale bevolking................................................................ 10
B. Normale fysiologie van mictie..................................................................................................... 11
C. Verschillende soorten urinair incontinentie ............................................................................... 11
D. Evaluatie van incontinentie......................................................................................................... 12
7) Behandeling .................................................................................................................................... 12
A. Kinesitherapie ............................................................................................................................. 12
B. Mictiekalender → blaastraining ................................................................................................. 13
C. Biofeedback en elektrostimulatie ............................................................................................... 13
,HOOFDSTUK 1 : Onderzoek en inspectie .................................................................................................... 16
1) Gevoeligheid / sensibiliteit ............................................................................................................. 16
A. Sensibiliteit testen ...................................................................................................................... 16
B. ASIA ............................................................................................................................................. 16
2) Reflexen .......................................................................................................................................... 17
A. Anocutane reflex ( anale knipoog) .............................................................................................. 17
B. Bulbocavernosus-reflex (Osinski) ............................................................................................... 17
3) Urodynamisch onderzoek ............................................................................................................... 17
A. Vesicale, abdominale en detrusor pressure ............................................................................... 18
B. Overzicht ..................................................................................................................................... 19
C. Uroflow ....................................................................................................................................... 20
D. Echo blaas ................................................................................................................................... 20
4) Anorectale dysfunctie ..................................................................................................................... 21
5) Evaluatie v/d bekkenbodem ........................................................................................................... 22
6) Behandeling .................................................................................................................................... 22
A. Trainen v/d bekkenbodemspieren .............................................................................................. 23
B. Biofeedback................................................................................................................................. 23
C. Rectale balloon training .............................................................................................................. 23
D. Abdominale massage .................................................................................................................. 24
HOOFDSTUK 2 : Anatomie en fysiologie v/h neurologisch systeem v/d onderste urinewegen ................. 25
1) Inleiding........................................................................................................................................... 25
2) Wat gebeurt er als iets verstoord is in deze regio? ........................................................................ 26
A. Samnevattend ............................................................................................................................. 27
3) Invloed van medicatie ..................................................................................................................... 27
4) Oorzaken v/d laesies ....................................................................................................................... 27
A. Hersenblaas = leasie boven pontine MC..................................................................................... 27
B. Reflexblaas = laesie tss PMC en SMC .......................................................................................... 28
C. Autonomische blaas = laesie onder SMC .................................................................................... 28
D. Spinale shock fase ( SSF) ............................................................................................................. 28
E. Types van neurogene blaas......................................................................................................... 29
F. Samenvattend ............................................................................................................................. 29
HOOFDSTUK 3 : reactie v/d blaas afhankelijk v/h neurologisch probleem ................................................ 30
1) Inleiding........................................................................................................................................... 30
, 2) Letsel thv de hersenen .................................................................................................................... 30
A. Urine incontinentie na een CVA .................................................................................................. 30
B. Urine incontinentie bij de Ziekte van Parkinson ......................................................................... 32
3) Letsel thv wervelkolom ................................................................................................................... 33
A. Multiple sclerose ......................................................................................................................... 33
B. Ruggengraat letsel (SCI) .............................................................................................................. 34
4) Darm-problemen ( CVA, PD, MS en SCI) ......................................................................................... 37
A. Anatomie..................................................................................................................................... 37
B. Innervatie .................................................................................................................................... 37
C. Anatomie en fysiologie v/h neurologisch systeem v/d gastro-intestinaal systeem ................... 38
D. Darmproblemen na CVA ............................................................................................................. 38
E. Darmproblemen bij PD patiënten ............................................................................................... 39
F. Darmproblemen bij MS patiënten .............................................................................................. 39
G. Darmproblemen bij SCI patiënten .............................................................................................. 39
5) Digitale stimulatie voor ontlasting .................................................................................................. 40
6) Conclusie ......................................................................................................................................... 41
HOOFDSTUK 4 : Seksuele (dys)functie ........................................................................................................ 42
1) Inleiding........................................................................................................................................... 42
2) Vrouwelijke en mannelijke dysfuncties volgens de DSM-V classificatie......................................... 42
A. Genito-pelvische pijn/ penetratie stoornissen (vrouwen) .......................................................... 42
B. Erectie stoornissen...................................................................................................................... 43
3) Seksuele stoornissen ....................................................................................................................... 43
4) Mensen zijn seksuele wezens ......................................................................................................... 43
5) Anatomie......................................................................................................................................... 43
A. Spieren belangrijk voor normaal seksueel functioneren ............................................................ 43
B. Bloedtoevoer............................................................................................................................... 44
C. Vrouwelijke seksuele organen .................................................................................................... 44
D. Mannelijke seksuele organen ..................................................................................................... 44
6) Fysiologie ........................................................................................................................................ 45
A. Erectie v/d man in erectie ........................................................................................................... 45
B. Seksuele respons cyclus .............................................................................................................. 45
7) Factoren die leiden tot erectiele storingen .................................................................................... 46
8) Verschillende oorzaken van erectiele stoornissen ......................................................................... 47
, HOOFDSTUK 5 : Seksuele storing in patiënten met een neurogene blaas ................................................. 48
1) Conceptuele onderverdeling van seksuele stoornissen ................................................................. 48
2) Invloed van SCI op seksueel werking bij mannen ........................................................................... 48
A. Vruchtbaarheid ........................................................................................................................... 48
B. Primaire verstoorde seksuele functie ......................................................................................... 48
C. Erectie, ejaculatie en orgasme bij mannen met een compleet SCI ............................................ 49
D. Emissie VS ejaculatie ................................................................................................................... 49
E. Orgasme bij mannen met SCI...................................................................................................... 49
F. Behandeling van erectiele dysfunctie na SCI .............................................................................. 49
3) Invloed van SCI op seksueel werking bij vrouwen .......................................................................... 51
A. Vruchtbaarheid ........................................................................................................................... 51
B. Lubrificatie en orgasme bij vrouwen met complete SCI ............................................................. 51
C. Secundaire problemen met betrekking tot seks hebben ........................................................... 52
D. Orgasme ...................................................................................................................................... 52
4) Veranderde seksualiteit in patiënten met SCI ................................................................................ 52
5) Seksualiteit na CVA ......................................................................................................................... 52
6) Seksualiteit bij Parkinson patiënten................................................................................................ 53
7) Seksualiteit bij MS-patiënten .......................................................................................................... 53
8) Casus 1 ............................................................................................................................................ 54
9) Casus 2 ............................................................................................................................................ 55
HOOFDSTUK 6 : Spina bifida ....................................................................................................................... 56
1) Inleiding........................................................................................................................................... 56
2) Soorten spina bifida ........................................................................................................................ 57
A. Spina bifida occulta ..................................................................................................................... 57
B. Meningocele ............................................................................................................................... 57
C. Myelomeningocele ..................................................................................................................... 57
3) Complicaties .................................................................................................................................... 58
A. Hydrocephalus ( waterhoofd) ..................................................................................................... 58
B. Chiari-II misvorming .................................................................................................................... 58
C. Thetered cord ( gekruisd ruggenmerg) ....................................................................................... 58
4) Symptomen ..................................................................................................................................... 58
A. Lagere ledematen ....................................................................................................................... 59
B. Gevoeligheid ............................................................................................................................... 59