Samenvatting ontwerpmethodiek 1.1: semester 1 jaar 1

Samenvatting ontwerpmethodiek:
Vormtheorie: 1
1. De conceptuele elementen van de vorm: 2
1. Punt: (0d)

 Positie in de ruimte.
3
2. Lijn: (1d)

 Lengte, richting, positie.

3. Vlak: (2d)
4
 Lengte, breedte, vorm, oppervlakte, oriëntatie, positie.

4. Volume: (3d)

 Lengte, breedte, diepte, vorm, ruimte, oppervlakte, oriëntatie,
positie.

5. Ruimte en tijd: (4d)

 Niet zichtbaar, enkel voor de geest. Om ze zichtbaar te maken moeten we ze tot vorm maken
door middel van karakteristieken van substantie, omtrek, afmetingen, kleur en textuur.
 Voelen hen aanwezigheid.
 Mogelijk om primaire elementen in de structuur van de vorm te
ontdekken zoals lijnen, punten vlakken en volume.

1
1.1. Punt:

 Duidt posities in ruimte aan. 2
 Heeft geen dimensies (L, B, D)
 Is statisch, centraliserend en richtingloos.
 Kan dienen om: 3
• 1. Twee uiteinden van lijn aanduiden.
• 2. Kruising twee lijnen aanduiden.
• 3. Samenkomen van lijnen in hoeken van vlak of volume 4
accentueren.
• 4. Middelpunt veld bepalen.
 Laat aanwezigheid voelen in veld, zo creëren we: Rust
• Beweging.
• Rust.
Beweging
• Spanning.
• Evenwicht.
 Punt vertaald naar verticale lineaire vorm in 3d. Spanning
• Cilinder naar bol.
 Van punt tot lijn: 2 punten op een afstand van elkaar
creëren automatisch in onze geest een lijn


1

,1.2. Lijn:

 Een punt in beweging wordt een lijn.
 Heeft een lengte, maar geen breedte of diepte. Verbinden
 Het punt is statisch, de lijn beschrijft het pad van een
punt in beweging.
 In staat tot visuele expressie, richting, beweging en groei.
 Lijn kan dienen om visuele elementen te:
• Verbinden. Expressie
• Omgeven.
• Scheiden.
• Omschrijven.
 Lijn moet zekere dikte hebben om zichtbaar te zijn.
 Lengte is dominant tegenover de breedte.
 Karakter van een lijn bepaald door:
• Contouren.
• Herhaling in lengte.
• Verhouding lengte tegenover breedte. Ondersteunen Oriëntatie
 Oriëntatie: lijn bepaald toestand van:
• Rust en evenwicht.
• Onrust en dynamiek.
• Horizontaal: stabiliteit.
• Verticaal: in evenwicht.
• Schuin: afgeleid van horizontaal of verticaal. Lijn die valt of rechtkomt.
o Dynamisch en visueel actie.
o Ongebalanceerde toestand.
o Symboliseert beweging.
 Van lijn tot vlak: 2 parallelle lijnen kunnen visueel een vlak beschrijven. Des te dichter deze
lijnen, des te sterker het vlakgevoel wordt.



1.3. Vlak:

 Lijn bewogen in de richting die tegengesteld is aan zijn lengterichting wordt een vlak.
 Heef een lengte en breedte, maar geen diepte.
 Omtrek is het eerste identificatiemiddel van een vlak.
 Eigenschappen of karakteristieken die het gewicht en de stabiliteit beïnvloeden:
• Oppervlakgesteldheid.
• Kleur. 1
• Patroon.
• Textuur. 2
 Drie types van vlakken:
• 1. Het plafondvlak.
• 2. Het muurvlak.
3
• 3. Het grondvlak.




2

,1.4. Volume:

 Vlak bewogen in richting dat tegengesteld is aan zijn eigen 3
richting wordt een volume.
 Volume bestaat uit:
• 1. Punten waar verschillende vlakken samenkomen. 1
• 2. Lijn of hoeken waar twee vlakken mekaar raken.
• 3. Vlakken of oppervlaktes die de grenzen van het 2
volume afbakenen.
 Kan massa zijn: ruimte-innemend.
Massa
 Kan leegte zijn: ruimte-omschrijvend.



1.5. Tijd:
Leegte
 Tijd is:
• Een beweging.
• Een herhaling in de tijd, verloop.
• Niet terug te keren in de tijd door verwering materiaal.
• Tijdsduur, tijdstip, tijdsverschijnsel, tijdsopname.



2. De visuele elementen van de vorm:

2.1. Omtrek:

 Alles wat zichtbaar is heeft een omtrek.
 Beste identificatiemiddel.
 2d: vorm dezelfde omtrek. 1
 Omtrek is een vlakke vorm en bestaat uit vele variaties:
• 1. Geometrisch: mathematisch geconstrueerd. 2
• 2. Organisch: grenzen hebben vrije curve die groei
suggereren.
• 3. Rectilineair: verbonden door rechte lijnen die niet
mathematisch ontstaan zijn. 3
• 4. Onregelmatig: verbonden door rechte en gebogen
lijnen die niet mathematisch ontstaan zijn.
• 5. Handmatig: bv. Kalligrafie. 4
• 6. Ongelukje: bv. Vlek.



2.2. Afmetingen:

 Afmeting is de fysieke dimensie van lengte, breedte en diepte van een vorm.
 Schaal wordt bepaald door zijn afmetingen in relatie tot andere vormen in dezelfde context.
 Context waar vorm wordt in geplaatst bepaald de schaal.




3

, 2.3. Kleur:

 Dankzij kleur onderscheidt de vorm zich van zijn achtergrond.
 Kleur beïnvloedt vorm en ruimte zowel in de voordelige als nadelige zin.
 Kleurindruk is afhankelijk van het licht waarin je de kleur ziet.
 Kleur beïnvloedt de visuele zwaarte van de vorm.



2.4. Textuur:

 Is de oppervlaktegesteldheid:
• Ruw.
• Glad.
• Zacht.
• Vlak.
 Het geeft diepte.
 Het bepaalt de graad van lichtreflectie van het oppervlak.



3. De relationele elementen van de vorm:

3.1. Richting:

 Richting vorm hangt af van hoe die georiënteerd is ten opzichte van
de kijker.
• Horizontaal.
• Verticaal.
• Links.
• Rechts.
• Schuin.


3.2. Positie:

 Positie van vorm is alleen in relatie met
het visueel of structuur gekend.
• Neutraal.
• Stabiel.
• Onstabiel.
• Evenwicht.



3.3. Zwaartekracht:

 2d: Niet waarneembaar.
 3d: constant effect op stabiliteit. Vormen kunnen niet zweven, wet van zwaartekracht.
 Materiaal bepaalt het gewicht van onze vorm.




4