Samenvatting Management
Accounting & Control 2 (MAC2)
B-Accountancy
Collegejaar: 2022-2023
,Samenvatting Management Accounting & Control 2 (MAC2) | B-Accountancy
Inleiding
Voor deze samenvatting is gebruik gemaakt van de volgende literatuur:
• Management Accounting: Berekenen, beslissen, beheersen – 6e druk
• Overig: Artikelen zoals weergegeven in de weekplanning MAC2
- Inleiding Management Control (PDF)
- Soft Controls (PDF)
- Control in Tijden van Maatschappelijke Complexiteit (PDF)
- De Basisbehoeften van de Zelf-Determinatie Theorie (PDF)
- Motivatie door Management Control (PDF)
- Numbers Speak for Themselves or do They? (PDF)
• Werk- en hoorcollege slides MAC2
In deze samenvatting is alle theorie behandeld die volgens de weekplanning MAC2 als
tentamenstof staat voorgeschreven. Aangezien dit vak vooral te begrijpen is door middel van
het maken van opgaven (of het zien van voorbeelden), zijn er veel voorbeelden opgenomen
uit het boek. Deze worden telkens na de theorie besproken, om de daarvoor besproken
theorie te verduidelijken. De theorie die in de weekplanning MAC2 als tentamenstof staat
voorgeschreven, maar niet is opgenomen in deze samenvatting is hieronder onder de
opmerkingen te vinden.
Maak naast deze samenvatting gebruik van de oefenopdrachten (vraagstukken) zoals deze zijn
weergegeven in de weekplanning, en van de casus BALDR voor het onderdeel Management
Control. Aan het einde van de samenvatting is een lijst opgenomen met de te maken
vraagstukken (als voorbereiding op het mondeling tentamen). In deze lijst staat aangegeven
welk vraagstuk op welk deel van de theorie betrekking heeft. Kijk tenslotte nog eens naar de
werk- en hoorcolleges die bij het vak horen (het meeste wat hierin voorkomt is meegenomen
in de samenvatting).
Opmerkingen:
• Voorbeeld 6.1 (blz. 135) is anders dan in het digitale boek en daarom niet opgenomen
• Paragraaf 9.2 is buitenbeschouwing gelaten i.v.m. weinig behandeling tijdens de lessen
• (Groot gedeelte) paragraaf 10.3 is buitenbeschouwing gelaten i.v.m. weinig
behandeling tijdens de lessen (kansverdelingen)
• Paragraaf 12.5 & 12.6 is buitenbeschouwing gelaten i.v.m. weinig behandeling tijdens
de lessen
• Paragraaf 15.1 is buitenbeschouwing gelaten i.v.m. weinig behandeling tijdens de
lessen
• Paragraaf 18.5 is buitenbeschouwing gelaten i.v.m. weinig behandeling tijdens de
lessen
Veel succes met de voorbereiding voor het tentamen (mondeling)!
2
,Samenvatting Management Accounting & Control 2 (MAC2) | B-Accountancy
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Management Accounting (Plaatsbepaling & Ontwikkeling) ........................................... 5
1.1 Plaatsbepaling van management accounting................................................................................ 5
Hoofdstuk 3: De dimensies van de kostprijs .......................................................................................... 7
3.1 Het hoeveelheidselement ............................................................................................................. 7
3.2 Het prijselement ............................................................................................................................ 9
3.3 Het tijdselement .......................................................................................................................... 10
Hoofdstuk 4: Kostprijs en bedrijfsdrukte ............................................................................................. 15
4.1 Totale kosten en gemiddelde kosten .......................................................................................... 15
4.2 Verwachte bezetting en normale bezetting ................................................................................ 17
4.3 Integrale kostprijs en differentiële kostprijs ............................................................................... 19
4.4 Normale bezetting en capaciteitsbepaling .................................................................................. 20
Hoofdstuk 5: Kostenfuncties ................................................................................................................ 23
5.1 Het belang van kostenfuncties .................................................................................................... 23
5.2 Schatten van kostenfuncties ....................................................................................................... 23
5.3 Correlatie en causaliteit .............................................................................................................. 27
Hoofdstuk 6: Het verband tussen bedrijfsdrukte en resultaat ........................................................... 29
6.1 Profit-volumecharts..................................................................................................................... 29
6.2 Break-evenanalyse ...................................................................................................................... 29
6.3 Hefboomwerking ......................................................................................................................... 31
6.5 Enige complicaties bij de break-evenanalyse .............................................................................. 34
Hoofdstuk 8: Kostentoerekening (I) ..................................................................................................... 38
8.1 Het belang van kostentoerekening ............................................................................................. 38
8.2 Enkelvoudige (of: primitieve) opslagmethode ............................................................................ 40
8.3 Meervoudige (of: verfijnde) opslagmethode .............................................................................. 42
8.4 Kostenplaatsenmethode ............................................................................................................. 43
8.5 Activity Based Costing (ABC) ....................................................................................................... 52
Hoofdstuk 9: Kostentoerekening (II) .................................................................................................... 54
9.1 Gemeenschappelijke kosten ....................................................................................................... 54
Hoofdstuk 10: Het besluitvormingsproces .......................................................................................... 58
10.1 De doelstelling van de beslisser ................................................................................................ 58
10.2 Onzekerheid en risicohouding ................................................................................................... 61
10.3 Beslissingsondersteunende technieken .................................................................................... 61
Hoofdstuk 12: Voorraadpolitiek........................................................................................................... 63
12.1 Redenen voor het aanhouden van voorraden .......................................................................... 63
12.2 Prijsrisico’s ................................................................................................................................. 63
3
,Samenvatting Management Accounting & Control 2 (MAC2) | B-Accountancy
12.3 Voorraadkosten ......................................................................................................................... 65
12.4 Veiligheidsvoorraden................................................................................................................. 66
Hoofdstuk 15: Management Control ................................................................................................... 69
15.2 Het Controlsysteem ................................................................................................................... 69
15.3 Soorten controls ........................................................................................................................ 70
15.5 Result controls en responsibility centers .................................................................................. 71
15.6 Balanced scorecard ................................................................................................................... 72
15.7 Artikel Soft Controls (PDF)......................................................................................................... 72
15.8 Artikel Control in Tijden van Maatschappelijk Complexiteit (PDF) ........................................... 73
15.9 Artikelen Motivatie door Management Control (PDF) & De Basisbehoeften van de Zelf-
Determinatie Theorie (PDF) .............................................................................................................. 75
15.10 Numbers Speak for Themselves or Do They? (PDF) ................................................................ 76
Hoofdstuk 16: Budgettering (I) ............................................................................................................. 77
16.1 Functies van budgetten ............................................................................................................. 77
16.2 Budgettering als coördinatiemechanisme ................................................................................ 78
16.3 Verschillenanalyse ..................................................................................................................... 79
16.4 Opbrengstenverschillen ............................................................................................................ 79
16.5 Kostenverschillen ...................................................................................................................... 82
16.6 Afval en uitval ............................................................................................................................ 85
Hoofdstuk 17: Budgettering (II)............................................................................................................ 86
17.1 Budgettering bij meerproductondernemingen ......................................................................... 86
17.2 Bedrijfsproces en budgettering ................................................................................................. 93
17.3 Beyond budgeting ..................................................................................................................... 93
Hoofdstuk 18: Divisiestructuren .......................................................................................................... 94
18.1 Decentralisatie van de besluitvorming ...................................................................................... 94
18.2 Beoordeling van divisieprestaties ............................................................................................. 94
18.3 Transfer pricing als beheersingsinstrument .............................................................................. 97
18.4 Vaststelling van transfer prices als beheersinstrument ............................................................ 98
Hoofdstuk 19: Te oefenen vraagstukken per onderwerp ................................................................. 100
4
, Samenvatting Management Accounting & Control 2 (MAC2) | B-Accountancy
Hoofdstuk 1: Management Accounting (Plaatsbepaling &
Ontwikkeling)
1.1 Plaatsbepaling van management accounting
‘’Management accounting houdt zich bezig met (vooral financiële) informatieverschaffing aan
de ondernemingsleiding ten behoeve van het nemen van beslissingen en het beheersen van de
bedrijfsprocessen’’ Management accounting betreft dus interne informatieverschaffing.
Naast interne is er ook externe informatieverschaffing: de financiële verslaggeving gericht op
de oordeelsvorming van derden ten aanzien van de organisatie. Derden zijn in principe alle
andere belanghebbenden dan de ondernemingsleiding, zoals (potentiële) aandeelhouders,
vreemdvermogenverschaffers, leveranciers, werknemers, de overheid, de financiële pers etc.
Deze informatie is mede bedoeld om verantwoording af te leggen over het gevoerde beleid.
Deze externe verslaggeving wordt vaak financial accounting genoemd.
De overeenkomst tussen management accounting en financial accounting is dat beide
financiële informatie verschaffen. Deze informatie wordt verkregen uit het administratief
systeem van de onderneming. Er zijn ook verschillen tussen management accounting en
financial accounting:
1. Toegang tot informatie en regelgeving
De ondernemingsleiding heeft toegang tot alle informatie die in de onderneming aanwezig
is. Voor alle andere belanghebbenden geldt dat zij moeten afwachten met welke informatie
het management over de brug komt (d.m.v. de jaarrekening). Voor sommige stakeholders
(aandeelhouders, ondernemingsraden en de fiscus) voorzien wettelijke bepalingen in een
recht op informatie.
2. Frequentie en snelheid van informatieverschaffing
Intern vindt er vrijwel doorlopend informatieverschaffing plaats. De leiding heeft immers
actuele informatie nodig voor het nemen van beslissingen en het beheersen van het bedrijfs-
proces. Extern is de frequentie van berichtgeving veel minder groot. Dit blijft meestal
beperkt tot het publiceren van het jaarverslag.
Interne informatie is voor de leiding sneller beschikbaar dan externe informatie voor de
externe belanghebbenden. De interne jaarrekening wordt vrijwel onmiddellijk na afloop van
het jaarverslag opgemaakt, terwijl de externe jaarrekening veel later gepubliceerd wordt.
Sturing van het bedrijf op basis van de interne berichtgeving vereist dat de cijfers actueel zijn:
intern zal men dan ook vaak snelheid laten prevaleren boven accuraatheid. Bij de externe
verslaggeving – die een nadrukkelijke verantwoordingsfunctie heeft – ligt dit omgekeerd.
3. Neiging tot creative accounting
Bij de externe verslaggeving kan de neiging bestaan om de belanghebbenden een ander
(meestal: een rooskleuriger) beeld van de financiële positie van de onderneming voor te
spiegelen dan overeenkomt met de werkelijkheid. Het op kunstmatige wijze verfraaien van
de balans en resultatenrekening staat bekend als creative accounting. Intern is creative
5
Accounting & Control 2 (MAC2)
B-Accountancy
Collegejaar: 2022-2023
,Samenvatting Management Accounting & Control 2 (MAC2) | B-Accountancy
Inleiding
Voor deze samenvatting is gebruik gemaakt van de volgende literatuur:
• Management Accounting: Berekenen, beslissen, beheersen – 6e druk
• Overig: Artikelen zoals weergegeven in de weekplanning MAC2
- Inleiding Management Control (PDF)
- Soft Controls (PDF)
- Control in Tijden van Maatschappelijke Complexiteit (PDF)
- De Basisbehoeften van de Zelf-Determinatie Theorie (PDF)
- Motivatie door Management Control (PDF)
- Numbers Speak for Themselves or do They? (PDF)
• Werk- en hoorcollege slides MAC2
In deze samenvatting is alle theorie behandeld die volgens de weekplanning MAC2 als
tentamenstof staat voorgeschreven. Aangezien dit vak vooral te begrijpen is door middel van
het maken van opgaven (of het zien van voorbeelden), zijn er veel voorbeelden opgenomen
uit het boek. Deze worden telkens na de theorie besproken, om de daarvoor besproken
theorie te verduidelijken. De theorie die in de weekplanning MAC2 als tentamenstof staat
voorgeschreven, maar niet is opgenomen in deze samenvatting is hieronder onder de
opmerkingen te vinden.
Maak naast deze samenvatting gebruik van de oefenopdrachten (vraagstukken) zoals deze zijn
weergegeven in de weekplanning, en van de casus BALDR voor het onderdeel Management
Control. Aan het einde van de samenvatting is een lijst opgenomen met de te maken
vraagstukken (als voorbereiding op het mondeling tentamen). In deze lijst staat aangegeven
welk vraagstuk op welk deel van de theorie betrekking heeft. Kijk tenslotte nog eens naar de
werk- en hoorcolleges die bij het vak horen (het meeste wat hierin voorkomt is meegenomen
in de samenvatting).
Opmerkingen:
• Voorbeeld 6.1 (blz. 135) is anders dan in het digitale boek en daarom niet opgenomen
• Paragraaf 9.2 is buitenbeschouwing gelaten i.v.m. weinig behandeling tijdens de lessen
• (Groot gedeelte) paragraaf 10.3 is buitenbeschouwing gelaten i.v.m. weinig
behandeling tijdens de lessen (kansverdelingen)
• Paragraaf 12.5 & 12.6 is buitenbeschouwing gelaten i.v.m. weinig behandeling tijdens
de lessen
• Paragraaf 15.1 is buitenbeschouwing gelaten i.v.m. weinig behandeling tijdens de
lessen
• Paragraaf 18.5 is buitenbeschouwing gelaten i.v.m. weinig behandeling tijdens de
lessen
Veel succes met de voorbereiding voor het tentamen (mondeling)!
2
,Samenvatting Management Accounting & Control 2 (MAC2) | B-Accountancy
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Management Accounting (Plaatsbepaling & Ontwikkeling) ........................................... 5
1.1 Plaatsbepaling van management accounting................................................................................ 5
Hoofdstuk 3: De dimensies van de kostprijs .......................................................................................... 7
3.1 Het hoeveelheidselement ............................................................................................................. 7
3.2 Het prijselement ............................................................................................................................ 9
3.3 Het tijdselement .......................................................................................................................... 10
Hoofdstuk 4: Kostprijs en bedrijfsdrukte ............................................................................................. 15
4.1 Totale kosten en gemiddelde kosten .......................................................................................... 15
4.2 Verwachte bezetting en normale bezetting ................................................................................ 17
4.3 Integrale kostprijs en differentiële kostprijs ............................................................................... 19
4.4 Normale bezetting en capaciteitsbepaling .................................................................................. 20
Hoofdstuk 5: Kostenfuncties ................................................................................................................ 23
5.1 Het belang van kostenfuncties .................................................................................................... 23
5.2 Schatten van kostenfuncties ....................................................................................................... 23
5.3 Correlatie en causaliteit .............................................................................................................. 27
Hoofdstuk 6: Het verband tussen bedrijfsdrukte en resultaat ........................................................... 29
6.1 Profit-volumecharts..................................................................................................................... 29
6.2 Break-evenanalyse ...................................................................................................................... 29
6.3 Hefboomwerking ......................................................................................................................... 31
6.5 Enige complicaties bij de break-evenanalyse .............................................................................. 34
Hoofdstuk 8: Kostentoerekening (I) ..................................................................................................... 38
8.1 Het belang van kostentoerekening ............................................................................................. 38
8.2 Enkelvoudige (of: primitieve) opslagmethode ............................................................................ 40
8.3 Meervoudige (of: verfijnde) opslagmethode .............................................................................. 42
8.4 Kostenplaatsenmethode ............................................................................................................. 43
8.5 Activity Based Costing (ABC) ....................................................................................................... 52
Hoofdstuk 9: Kostentoerekening (II) .................................................................................................... 54
9.1 Gemeenschappelijke kosten ....................................................................................................... 54
Hoofdstuk 10: Het besluitvormingsproces .......................................................................................... 58
10.1 De doelstelling van de beslisser ................................................................................................ 58
10.2 Onzekerheid en risicohouding ................................................................................................... 61
10.3 Beslissingsondersteunende technieken .................................................................................... 61
Hoofdstuk 12: Voorraadpolitiek........................................................................................................... 63
12.1 Redenen voor het aanhouden van voorraden .......................................................................... 63
12.2 Prijsrisico’s ................................................................................................................................. 63
3
,Samenvatting Management Accounting & Control 2 (MAC2) | B-Accountancy
12.3 Voorraadkosten ......................................................................................................................... 65
12.4 Veiligheidsvoorraden................................................................................................................. 66
Hoofdstuk 15: Management Control ................................................................................................... 69
15.2 Het Controlsysteem ................................................................................................................... 69
15.3 Soorten controls ........................................................................................................................ 70
15.5 Result controls en responsibility centers .................................................................................. 71
15.6 Balanced scorecard ................................................................................................................... 72
15.7 Artikel Soft Controls (PDF)......................................................................................................... 72
15.8 Artikel Control in Tijden van Maatschappelijk Complexiteit (PDF) ........................................... 73
15.9 Artikelen Motivatie door Management Control (PDF) & De Basisbehoeften van de Zelf-
Determinatie Theorie (PDF) .............................................................................................................. 75
15.10 Numbers Speak for Themselves or Do They? (PDF) ................................................................ 76
Hoofdstuk 16: Budgettering (I) ............................................................................................................. 77
16.1 Functies van budgetten ............................................................................................................. 77
16.2 Budgettering als coördinatiemechanisme ................................................................................ 78
16.3 Verschillenanalyse ..................................................................................................................... 79
16.4 Opbrengstenverschillen ............................................................................................................ 79
16.5 Kostenverschillen ...................................................................................................................... 82
16.6 Afval en uitval ............................................................................................................................ 85
Hoofdstuk 17: Budgettering (II)............................................................................................................ 86
17.1 Budgettering bij meerproductondernemingen ......................................................................... 86
17.2 Bedrijfsproces en budgettering ................................................................................................. 93
17.3 Beyond budgeting ..................................................................................................................... 93
Hoofdstuk 18: Divisiestructuren .......................................................................................................... 94
18.1 Decentralisatie van de besluitvorming ...................................................................................... 94
18.2 Beoordeling van divisieprestaties ............................................................................................. 94
18.3 Transfer pricing als beheersingsinstrument .............................................................................. 97
18.4 Vaststelling van transfer prices als beheersinstrument ............................................................ 98
Hoofdstuk 19: Te oefenen vraagstukken per onderwerp ................................................................. 100
4
, Samenvatting Management Accounting & Control 2 (MAC2) | B-Accountancy
Hoofdstuk 1: Management Accounting (Plaatsbepaling &
Ontwikkeling)
1.1 Plaatsbepaling van management accounting
‘’Management accounting houdt zich bezig met (vooral financiële) informatieverschaffing aan
de ondernemingsleiding ten behoeve van het nemen van beslissingen en het beheersen van de
bedrijfsprocessen’’ Management accounting betreft dus interne informatieverschaffing.
Naast interne is er ook externe informatieverschaffing: de financiële verslaggeving gericht op
de oordeelsvorming van derden ten aanzien van de organisatie. Derden zijn in principe alle
andere belanghebbenden dan de ondernemingsleiding, zoals (potentiële) aandeelhouders,
vreemdvermogenverschaffers, leveranciers, werknemers, de overheid, de financiële pers etc.
Deze informatie is mede bedoeld om verantwoording af te leggen over het gevoerde beleid.
Deze externe verslaggeving wordt vaak financial accounting genoemd.
De overeenkomst tussen management accounting en financial accounting is dat beide
financiële informatie verschaffen. Deze informatie wordt verkregen uit het administratief
systeem van de onderneming. Er zijn ook verschillen tussen management accounting en
financial accounting:
1. Toegang tot informatie en regelgeving
De ondernemingsleiding heeft toegang tot alle informatie die in de onderneming aanwezig
is. Voor alle andere belanghebbenden geldt dat zij moeten afwachten met welke informatie
het management over de brug komt (d.m.v. de jaarrekening). Voor sommige stakeholders
(aandeelhouders, ondernemingsraden en de fiscus) voorzien wettelijke bepalingen in een
recht op informatie.
2. Frequentie en snelheid van informatieverschaffing
Intern vindt er vrijwel doorlopend informatieverschaffing plaats. De leiding heeft immers
actuele informatie nodig voor het nemen van beslissingen en het beheersen van het bedrijfs-
proces. Extern is de frequentie van berichtgeving veel minder groot. Dit blijft meestal
beperkt tot het publiceren van het jaarverslag.
Interne informatie is voor de leiding sneller beschikbaar dan externe informatie voor de
externe belanghebbenden. De interne jaarrekening wordt vrijwel onmiddellijk na afloop van
het jaarverslag opgemaakt, terwijl de externe jaarrekening veel later gepubliceerd wordt.
Sturing van het bedrijf op basis van de interne berichtgeving vereist dat de cijfers actueel zijn:
intern zal men dan ook vaak snelheid laten prevaleren boven accuraatheid. Bij de externe
verslaggeving – die een nadrukkelijke verantwoordingsfunctie heeft – ligt dit omgekeerd.
3. Neiging tot creative accounting
Bij de externe verslaggeving kan de neiging bestaan om de belanghebbenden een ander
(meestal: een rooskleuriger) beeld van de financiële positie van de onderneming voor te
spiegelen dan overeenkomt met de werkelijkheid. Het op kunstmatige wijze verfraaien van
de balans en resultatenrekening staat bekend als creative accounting. Intern is creative
5
