Hanne Vogelaers Algemene psychologie 2020-2021
H1: Wat is psychologie? 4
1.1 Een definitie van psychologie 4
1.2. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk maakten 4
Rede, intuïtie en geloof 4
De wetenschappelijke revolutie 4
1.3. Het ontstaan vd psychologie 5
Ontwikkelingen binnen de filosofie 5
Psychologische scholen 5
1.4. Onderzoeksmethoden in de psychologie 7
Beschrijvend onderzoek 7
Correlationeel onderzoek 7
Experimenteel onderzoek 8
Is wetenschap altijd juist? 8
H6: Conditioneren en leren 9
6.1. Klassieke conditionering? Pavlov, begin 20ste eeuw 9
Kenmerken vd klassieke conditionering 9
Problemen behavioristische interpretatie 9
6.2. Operante conditionering, Skinner & Thorndike 10
6.3. Observerend leren, Bandura 12
H10: Emotie en motivatie 13
10.1. Wat is emotie? 13
10.1.1. Evaluatie van de stimulus: emotietheorieën 13
10.1.2. De lichamelijke componenten van emoties 14
10.1.3. Dimensies van emoties 15
10.4. Wat is motivatie? 15
10.4.1. Motivatie en behoeften 15
10.4.2. Motivatie en doelen 16
10.7. Prestatiemotivatie 16
10.7.1. De verschillende componenten van prestatiemotivatie 16
H12: De persoonlijkheid 17
12.1. Drie klassieke visies op de persoonlijkheid 17
Psychoanalyse 17
Humanistische psychologie 19
Behaviorisme en cognitieve psychologie 20
12.2. Meten van persoonlijkheidsverschillen en trekbenadering 20
Klassieke theorieën over persoonlijkheidstypes 20
Trekbenadering - Allport Cattell Eysenck 21
12.3. Huidig onderzoek naar persoonlijkheidsverschillen 22
Welke rol speelt de biologie bij persoonlijkheidstrekken? 22
12.4. Persoonlijkheidsstoornissen 22
1
,Hanne Vogelaers Algemene psychologie 2020-2021
H4: De waarneming 23
4.1. Van zintuiglijke gewaarwording naar waarneming 23
Waarneming is een actief proces 23
4.2. Bottom-upprocessen 24
4.3. Top-downprocessen 24
De waarneming van beweging 25
H5: Aandacht en bewustzijn 26
5.1. Selectieve aandacht 26
Evidentie voor selectieve aandacht 26
Modellen voor selectieve aandacht 26
Wat doet selectieve aandacht? 27
Beperkingen ten gevolge van selectieve aandacht 27
5.2. Cognitieve controle: taken goed uitvoeren 27
Verdeelde aandacht 27
Gecontroleerde vs automatische processen 28
5.3. Bewustzijn 28
5.4. Slapen en dromen 28
Dromen 30
5.5. Hypnose 30
Kan hypnose het geheugen verbeteren? 30
H7: Onthouden en vergeten 31
7.1. Achtergrond 31
7.2. Geheugenmodel van Atkinson & Shiffrin 31
Sensorische register 31
Het kortetermijngeheugen (KTG) 32
Het langetermijngeheugen (LTG) 32
7.3. Verdere ontwikkelingen in de geheugentheorieën 32
Van KTG naar werkgeheugen 32
Het LTG is een complex systeem 32
7.4. Informatie verwerven 33
Het belang van hercodering en organisatie 33
Verwerkingsniveaus 33
Hoe snel kunnen we informatie verwerven? 33
7.5. informatie opslaan en bewaren 33
Gedistribueerde representaties 33
7.6. Informatie oproepen 33
Onderzoek over het belang van oproepingsaanwijzingen 33
Interferentie bij het oproepen 34
Verval 34
De wonderbaarlijke kracht van toetsen en examens 34
2
,Hanne Vogelaers Algemene psychologie 2020-2021
H11: Intelligentie 35
11.1. Wat verstaan mensen onder intelligentie? 35
11.2. Analytische intelligentie 35
De ontwikkeling van intelligentietest 35
Huidige intelligentietests 35
Kenmerken van intelligentietests 36
Vereisten 36
Structuur analytische intelligentie 36
Stabiliteit IQ-scores 37
Is intelligentie erfelijk? 37
11.3. Praktische intelligentie 37
11.4. Sociale en emotionele intelligentie 37
H13: Psychopathologie 38
13.1. Wat zijn mentale stoornissen? 38
Perspectieven van mentale stoornissen 38
Mentale stoornissen classificeren 38
13.2. Autismespectrumstoornis 38
13.4. Psychotische stoornissen 39
13.5. Stemmingsstoornissen 40
13.6. Angststoornissen en obsessieve compulsieve stoornissen 40
13.8. Dissociatieve stoornissen 41
3
, Hanne Vogelaers Algemene psychologie 2020-2021
H1: Wat is psychologie?
1.1 Een definitie van psychologie
=wetenschap waarbij we externe gedrag bestuderen en waarbij we die gedragsevidentie
gebruiken om interne processen te begrijpen die aan dat gedrag ten grondslag liggen
-van iets onmeetbaar (intern) → meetbaar (extern)
Psychologie is geen
-lekenpsychologie= gezond verstand, intuïtie of volkswijsheid
-pseudopsychologie= niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als
wetenschappelijke waarheid voordoen, bv. grafologie (geschrift bepaald persoonlijkheid)
1.2. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk maakten
-”psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis” -Ebbinghaus
-lang verleden: wortels in filosofie, nadenken over menselijke geest
-korte ges: officiële start 1879 → oprichting 1e psychologisch laboratorium (Wundt) in Leipzig
Waarom zo laat?
-wetenschappelijke studie van de geest vergde Δ in mensbeeld
-van immateriële ziel naar studieobject
-nadenken over geest en totstandkoming van kennis → wet onderzoek vd geest
Rede, intuïtie en geloof
Filosofie in het oude Griekenland (5-4de eeuw vC)
-Plato en Aristoteles publiceerden invloedrijke geschriften
-universum geschapen voor de mens
-geocentrisme Ptolemaeus (aarde midden van universum)
-Plato: dualisme (lichaam en geest zijn twee aparte entiteiten)
-Aristoteles: echte kennis → axioma’s herkennen = demonstratie
⇒ mens= enig wezen dat universum en rol vd mens in het universum begrijpt via rede
⇒ ware kennis is het product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
De kerk
-’vertaling’ van die Griekse geschriften
-Plato’s onveranderlijke wereld = hemel, Aristoteles demonstraties = goddelijke ingeving
-goddelijke ingevingen en intuïtie als bron van kennis
⇒ god staat garant voor waarheid = geschriften kerk meest betrouwbare bron van kennis
De wetenschappelijke revolutie
-ware kennis= gebaseerd op systematische observatie en actief ingrijpen in de wereld
⇒ wetenschappelijke revolutie
-katalysator: Copernicaanse revolutie (heliocentrisme door fout in de kalender) 16de eeuw
-minder macht van kerk, reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met
islamitische en chinese geleerden,... ⇒ speelden ook een rol
⇒ wetenschappelijke studie als nieuwe bron van kennis= observatie en experimenten
4
H1: Wat is psychologie? 4
1.1 Een definitie van psychologie 4
1.2. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk maakten 4
Rede, intuïtie en geloof 4
De wetenschappelijke revolutie 4
1.3. Het ontstaan vd psychologie 5
Ontwikkelingen binnen de filosofie 5
Psychologische scholen 5
1.4. Onderzoeksmethoden in de psychologie 7
Beschrijvend onderzoek 7
Correlationeel onderzoek 7
Experimenteel onderzoek 8
Is wetenschap altijd juist? 8
H6: Conditioneren en leren 9
6.1. Klassieke conditionering? Pavlov, begin 20ste eeuw 9
Kenmerken vd klassieke conditionering 9
Problemen behavioristische interpretatie 9
6.2. Operante conditionering, Skinner & Thorndike 10
6.3. Observerend leren, Bandura 12
H10: Emotie en motivatie 13
10.1. Wat is emotie? 13
10.1.1. Evaluatie van de stimulus: emotietheorieën 13
10.1.2. De lichamelijke componenten van emoties 14
10.1.3. Dimensies van emoties 15
10.4. Wat is motivatie? 15
10.4.1. Motivatie en behoeften 15
10.4.2. Motivatie en doelen 16
10.7. Prestatiemotivatie 16
10.7.1. De verschillende componenten van prestatiemotivatie 16
H12: De persoonlijkheid 17
12.1. Drie klassieke visies op de persoonlijkheid 17
Psychoanalyse 17
Humanistische psychologie 19
Behaviorisme en cognitieve psychologie 20
12.2. Meten van persoonlijkheidsverschillen en trekbenadering 20
Klassieke theorieën over persoonlijkheidstypes 20
Trekbenadering - Allport Cattell Eysenck 21
12.3. Huidig onderzoek naar persoonlijkheidsverschillen 22
Welke rol speelt de biologie bij persoonlijkheidstrekken? 22
12.4. Persoonlijkheidsstoornissen 22
1
,Hanne Vogelaers Algemene psychologie 2020-2021
H4: De waarneming 23
4.1. Van zintuiglijke gewaarwording naar waarneming 23
Waarneming is een actief proces 23
4.2. Bottom-upprocessen 24
4.3. Top-downprocessen 24
De waarneming van beweging 25
H5: Aandacht en bewustzijn 26
5.1. Selectieve aandacht 26
Evidentie voor selectieve aandacht 26
Modellen voor selectieve aandacht 26
Wat doet selectieve aandacht? 27
Beperkingen ten gevolge van selectieve aandacht 27
5.2. Cognitieve controle: taken goed uitvoeren 27
Verdeelde aandacht 27
Gecontroleerde vs automatische processen 28
5.3. Bewustzijn 28
5.4. Slapen en dromen 28
Dromen 30
5.5. Hypnose 30
Kan hypnose het geheugen verbeteren? 30
H7: Onthouden en vergeten 31
7.1. Achtergrond 31
7.2. Geheugenmodel van Atkinson & Shiffrin 31
Sensorische register 31
Het kortetermijngeheugen (KTG) 32
Het langetermijngeheugen (LTG) 32
7.3. Verdere ontwikkelingen in de geheugentheorieën 32
Van KTG naar werkgeheugen 32
Het LTG is een complex systeem 32
7.4. Informatie verwerven 33
Het belang van hercodering en organisatie 33
Verwerkingsniveaus 33
Hoe snel kunnen we informatie verwerven? 33
7.5. informatie opslaan en bewaren 33
Gedistribueerde representaties 33
7.6. Informatie oproepen 33
Onderzoek over het belang van oproepingsaanwijzingen 33
Interferentie bij het oproepen 34
Verval 34
De wonderbaarlijke kracht van toetsen en examens 34
2
,Hanne Vogelaers Algemene psychologie 2020-2021
H11: Intelligentie 35
11.1. Wat verstaan mensen onder intelligentie? 35
11.2. Analytische intelligentie 35
De ontwikkeling van intelligentietest 35
Huidige intelligentietests 35
Kenmerken van intelligentietests 36
Vereisten 36
Structuur analytische intelligentie 36
Stabiliteit IQ-scores 37
Is intelligentie erfelijk? 37
11.3. Praktische intelligentie 37
11.4. Sociale en emotionele intelligentie 37
H13: Psychopathologie 38
13.1. Wat zijn mentale stoornissen? 38
Perspectieven van mentale stoornissen 38
Mentale stoornissen classificeren 38
13.2. Autismespectrumstoornis 38
13.4. Psychotische stoornissen 39
13.5. Stemmingsstoornissen 40
13.6. Angststoornissen en obsessieve compulsieve stoornissen 40
13.8. Dissociatieve stoornissen 41
3
, Hanne Vogelaers Algemene psychologie 2020-2021
H1: Wat is psychologie?
1.1 Een definitie van psychologie
=wetenschap waarbij we externe gedrag bestuderen en waarbij we die gedragsevidentie
gebruiken om interne processen te begrijpen die aan dat gedrag ten grondslag liggen
-van iets onmeetbaar (intern) → meetbaar (extern)
Psychologie is geen
-lekenpsychologie= gezond verstand, intuïtie of volkswijsheid
-pseudopsychologie= niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als
wetenschappelijke waarheid voordoen, bv. grafologie (geschrift bepaald persoonlijkheid)
1.2. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk maakten
-”psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis” -Ebbinghaus
-lang verleden: wortels in filosofie, nadenken over menselijke geest
-korte ges: officiële start 1879 → oprichting 1e psychologisch laboratorium (Wundt) in Leipzig
Waarom zo laat?
-wetenschappelijke studie van de geest vergde Δ in mensbeeld
-van immateriële ziel naar studieobject
-nadenken over geest en totstandkoming van kennis → wet onderzoek vd geest
Rede, intuïtie en geloof
Filosofie in het oude Griekenland (5-4de eeuw vC)
-Plato en Aristoteles publiceerden invloedrijke geschriften
-universum geschapen voor de mens
-geocentrisme Ptolemaeus (aarde midden van universum)
-Plato: dualisme (lichaam en geest zijn twee aparte entiteiten)
-Aristoteles: echte kennis → axioma’s herkennen = demonstratie
⇒ mens= enig wezen dat universum en rol vd mens in het universum begrijpt via rede
⇒ ware kennis is het product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
De kerk
-’vertaling’ van die Griekse geschriften
-Plato’s onveranderlijke wereld = hemel, Aristoteles demonstraties = goddelijke ingeving
-goddelijke ingevingen en intuïtie als bron van kennis
⇒ god staat garant voor waarheid = geschriften kerk meest betrouwbare bron van kennis
De wetenschappelijke revolutie
-ware kennis= gebaseerd op systematische observatie en actief ingrijpen in de wereld
⇒ wetenschappelijke revolutie
-katalysator: Copernicaanse revolutie (heliocentrisme door fout in de kalender) 16de eeuw
-minder macht van kerk, reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met
islamitische en chinese geleerden,... ⇒ speelden ook een rol
⇒ wetenschappelijke studie als nieuwe bron van kennis= observatie en experimenten
4
