Handboek Taalgericht vakonderwijs
Hoofdstuk 1 – Inleiding
Het leren lezen van vakteksten hoort feitelijkbij de kern van het vak en vraagt dus aandacht van de
vakdidactiek zelf.
1.1 Doel en doelgroep
Taalgericht vakonderwijs is bedoeld om onderwijs zo in te richten dat leerlingen tot hoge prestaties
komen in plaats van tegemoet te komen aan een mindere taalvaardigheid van leerlingen.
Taalgericht vakonderwijs is vakonderwijs waarin naast vakdoelen de benodigde taalvaardigheid
expliciet als doel is benoemd. Die vak- en taaldoelen worden gelijktijdig ontwikkeld via onderwijs dat
contextrijk is, vol interactiemogelijkheden zit en waarbinnen de benodigde taalsteun geboden wordt.
Het is niet alleen voor tweedetaalleerders of voor leerlingen uit een minder rijk taalmilieu belangrijk
om binnen verschillende vakgebieden gericht aan de taalvaardigheid te leren, maar voor alle
leerlingen. De taal van de vakken is een nieuwe taal die de leerlingen eigen moeten maken.
Taalgericht vakonderwijs is vandaag de dag de norm bij onderwijs aan een talig gemengde groep
leerlingen, in alle vakken en schooltypen. Sinds 2010 is in de wet vastgesteld at alle scholen moeten
werken aan taalvaardigheid uit het referentiekader taal.
De taalgerichte didactiek is steeds beter toegesneden op verschillende schoolvakken. Ook is er meer
samenhang gekomen in didactische middelen gericht op contextualisering, interactie en taalsteun.
Tot slot is er een taalontwikkelend didactisch model opgesteld.
De innerlijke overtuiging dat je als leraar vanuit inzicht in de werking van taal bij leerprocessen je
onderwijs toegankelijker kunt maken en met een gerichte keuze uit de vele didactische
mogelijkheden die taalontwikkeling kunt stimuleren. Werkvormen moeten passen bij de leerlingen.
1.2 Uitdaging voor een schoolbreed taalbeleid
Taalvaardigheid is in hoge mate bepalend voor de schoolloopbaan. Om leerlingen hierbij te steunen,
moet je behalve inzicht in het schoolse taalgebruik in het eigen vakgebied ook enig inzicht hebben in
de taalontwikkeling van de leerlingen in het algemeen. Zo wordt duidelijk waar het onderwijs de
verwerving van schoolse taalvaardigheid kan bevorderen.
Complexiteit van taal op school
De taal die wordt gebruikt op school is complexer dan de alledaagse taal van kinderen.
Het abstractniveau in de les is hoog en het taalgebruik verandert mee. De leraar kan het
vakperspectief en de bijbehorende taal uitleggen met behulp van diverse proefjes die ze goed
kunnen zien en waarbij ze veel met elkaar praten over observaties. Zo niet, dan zullen zij zelf die
grote stap van alledaagse kennis en taal naar vakkennis en vaktaal zelf moeten zetten aan de
hand van schoolteksten.
Het heeft een andere functie: buiten school ben je bezig met ervaringen delen en verhalen
vertellen, maar in de vaklessen hebben de teksten in het boek en de uitleg van de leraar als doel
het overdragen en leren toepassen van kennis.
De kennisoverdracht verloopt via een ander medium: terwijl dagelijkse communicatie voor het
merendeel via spreken verloopt, gebeurt dat in de vaklessen meer via schrijven en lezen.
Leerlingen moeten het taalgebruik in vaklessen niet alleen kunnen begrijpen, maar ook leren
gebruiken. Om de relaties tussen de begrippen te kunnen begrijpen en verklaren, moeten de
leerlingen veel algemene schooltaal beheersen: woorden als functie, onder invloed, bevatten. Het
vraagt veel van leerlingen om de betekenis hiervan uit lange teksten met een hoge
informatiedichtheid te halen en de uitleg van de leraar. Die vraagt veel van hun taalvaardigheid. Het
Hoofdstuk 1 – Inleiding
Het leren lezen van vakteksten hoort feitelijkbij de kern van het vak en vraagt dus aandacht van de
vakdidactiek zelf.
1.1 Doel en doelgroep
Taalgericht vakonderwijs is bedoeld om onderwijs zo in te richten dat leerlingen tot hoge prestaties
komen in plaats van tegemoet te komen aan een mindere taalvaardigheid van leerlingen.
Taalgericht vakonderwijs is vakonderwijs waarin naast vakdoelen de benodigde taalvaardigheid
expliciet als doel is benoemd. Die vak- en taaldoelen worden gelijktijdig ontwikkeld via onderwijs dat
contextrijk is, vol interactiemogelijkheden zit en waarbinnen de benodigde taalsteun geboden wordt.
Het is niet alleen voor tweedetaalleerders of voor leerlingen uit een minder rijk taalmilieu belangrijk
om binnen verschillende vakgebieden gericht aan de taalvaardigheid te leren, maar voor alle
leerlingen. De taal van de vakken is een nieuwe taal die de leerlingen eigen moeten maken.
Taalgericht vakonderwijs is vandaag de dag de norm bij onderwijs aan een talig gemengde groep
leerlingen, in alle vakken en schooltypen. Sinds 2010 is in de wet vastgesteld at alle scholen moeten
werken aan taalvaardigheid uit het referentiekader taal.
De taalgerichte didactiek is steeds beter toegesneden op verschillende schoolvakken. Ook is er meer
samenhang gekomen in didactische middelen gericht op contextualisering, interactie en taalsteun.
Tot slot is er een taalontwikkelend didactisch model opgesteld.
De innerlijke overtuiging dat je als leraar vanuit inzicht in de werking van taal bij leerprocessen je
onderwijs toegankelijker kunt maken en met een gerichte keuze uit de vele didactische
mogelijkheden die taalontwikkeling kunt stimuleren. Werkvormen moeten passen bij de leerlingen.
1.2 Uitdaging voor een schoolbreed taalbeleid
Taalvaardigheid is in hoge mate bepalend voor de schoolloopbaan. Om leerlingen hierbij te steunen,
moet je behalve inzicht in het schoolse taalgebruik in het eigen vakgebied ook enig inzicht hebben in
de taalontwikkeling van de leerlingen in het algemeen. Zo wordt duidelijk waar het onderwijs de
verwerving van schoolse taalvaardigheid kan bevorderen.
Complexiteit van taal op school
De taal die wordt gebruikt op school is complexer dan de alledaagse taal van kinderen.
Het abstractniveau in de les is hoog en het taalgebruik verandert mee. De leraar kan het
vakperspectief en de bijbehorende taal uitleggen met behulp van diverse proefjes die ze goed
kunnen zien en waarbij ze veel met elkaar praten over observaties. Zo niet, dan zullen zij zelf die
grote stap van alledaagse kennis en taal naar vakkennis en vaktaal zelf moeten zetten aan de
hand van schoolteksten.
Het heeft een andere functie: buiten school ben je bezig met ervaringen delen en verhalen
vertellen, maar in de vaklessen hebben de teksten in het boek en de uitleg van de leraar als doel
het overdragen en leren toepassen van kennis.
De kennisoverdracht verloopt via een ander medium: terwijl dagelijkse communicatie voor het
merendeel via spreken verloopt, gebeurt dat in de vaklessen meer via schrijven en lezen.
Leerlingen moeten het taalgebruik in vaklessen niet alleen kunnen begrijpen, maar ook leren
gebruiken. Om de relaties tussen de begrippen te kunnen begrijpen en verklaren, moeten de
leerlingen veel algemene schooltaal beheersen: woorden als functie, onder invloed, bevatten. Het
vraagt veel van leerlingen om de betekenis hiervan uit lange teksten met een hoge
informatiedichtheid te halen en de uitleg van de leraar. Die vraagt veel van hun taalvaardigheid. Het
