Inhoudsopgave Recht
1. Wat is recht?.............................................................................................................................................. 4
2. Ordenen van de samenleving..................................................................................................................... 4
2.1. Indeling op basis van territorialiteit/grondgebied........................................................................................4
2.1.1. Internationaal of grensoverschrijdend recht.........................................................................................4
2.1.2. Supranationaal recht (EU-recht)............................................................................................................5
2.1.3. Nationaal recht......................................................................................................................................5
2.2. Indeling op basis van strafbaar/niet-strafbaar.............................................................................................5
2.2.1. Wat zijn strafbare handelingen?...........................................................................................................5
2.2.2. Welke handelingen zijn niet strafbaar?.................................................................................................5
2.2.3. Belang van het onderscheid..................................................................................................................6
2.2.4. Mengvormen (geen strafsancties).........................................................................................................6
3. Beslist door de overheid (samenleving)...................................................................................................... 7
3.1. Een democratische samenleving...................................................................................................................7
3.2. De overheid als macht en als bron van recht................................................................................................7
3.3. België: 5 beleidsniveaus................................................................................................................................8
3.3.1. Beleidsniveau van de Europese Unie (EU).............................................................................................8
3.3.2. Federaal beleidsniveau..........................................................................................................................9
3.3.3. Regionaal beleidsniveau........................................................................................................................9
3.3.4. Provinciaal beleidsniveau....................................................................................................................10
3.3.5. Lokaal (gemeentelijk) beleidsniveau...................................................................................................10
3.3.6. Wanneer kan nieuwe regelgeving worden toegepast?.......................................................................11
3.3.7. Complexiteit: verdeling bevoegdheden..............................................................................................11
3.3.8. Complexiteit: hiërarchie tussen rechtsregels......................................................................................12
3.3.9. Grondwet.............................................................................................................................................12
3.3.10. Onderscheid tussen recht en circulaire of omzendbrief...................................................................12
3.4. Beïnvloeding van het recht..........................................................................................................................12
4. Afwingbaarheid via justitie....................................................................................................................... 13
4.1. Strafrechtbanken (spreken straffen uit)......................................................................................................13
4.4.1. Politierechtbank...................................................................................................................................14
4.4.2. Correctionele rechtbank......................................................................................................................14
4.4.3. Hof van assisen....................................................................................................................................14
4.4.4. Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) > spreekt geen straffen uit!..........................................................14
4.5. Burgerlijke rechtbanken..............................................................................................................................14
4.5.1. Vredegerecht.......................................................................................................................................14
4.5.2. Rechtbank van eerste aanleg...............................................................................................................15
4.5.3. Ondernemingsrechtbank.....................................................................................................................15
4.5.4. Arbeidsrechtbank................................................................................................................................15
4.6. Hoger beroep...............................................................................................................................................15
4.7. Hof van Cassatie..........................................................................................................................................16
4.8. Gerechtelijk taalgebruik..............................................................................................................................17
4.9. Kostprijs.......................................................................................................................................................18
4.9.1. Gerechtskosten....................................................................................................................................18
4.9.2. Advocaatkosten...................................................................................................................................18
4.9.3. Rechtsplegingsvergoeding...................................................................................................................18
4.9.4. Kosten beperkt houden.......................................................................................................................18
1
,5. Juridische persoon................................................................................................................................... 21
5.1. Het begin.....................................................................................................................................................21
5.2. Het einde.....................................................................................................................................................21
5.3. Belang van het lichaam...............................................................................................................................21
5.3.1. Onschendbaarheid tegen aantasting door anderen...........................................................................21
5.3.2. Zelfbeschikkingsrecht over eigen lichaam...........................................................................................22
5.4. Verenigingen en vennootschappen.............................................................................................................22
5.4.1. De rechtspersoon................................................................................................................................22
5.4.2. De feitelijke vereniging........................................................................................................................22
6. Hoe bekijkt het recht minderjarigen?....................................................................................................... 24
6.1. Bekwaamheid..............................................................................................................................................24
6.1.1. Onbekwaamheid als algemene regel..................................................................................................24
6.1.2. Bescherming via de ouders..................................................................................................................25
6.1.3. Bescherming via voogdij......................................................................................................................25
6.1.4. Ongeldige rechtshandeling: relatieve nietigheid.................................................................................26
6.2. Jeugdhulpverlening.....................................................................................................................................26
6.2.1. Decreet rechtspositie minderjarigen in Vlaanderen (DRM of Decreet Rechtspositie).......................26
6.2.2. Vrijwillige jeugdhulpverlening.............................................................................................................27
6.2.3. Gedwongen jeugdhulpverlening.........................................................................................................28
6.3. Aansprakelijkheid........................................................................................................................................29
6.3.1. Burgerrechtelijke aansprakelijkheid....................................................................................................31
6.3.2. Strafrechterlijke aansprakelijkheid......................................................................................................31
7. Meerderjarigen........................................................................................................................................ 34
7.1. Bekwaamheid..............................................................................................................................................34
7.1.1. Bekwaamheid als algemene regel.......................................................................................................34
7.1.2. Bewindvoering.....................................................................................................................................34
7.1.3. Zorgvolmacht.......................................................................................................................................36
7.1.4. Tijdelijk onbekwaam............................................................................................................................36
7.1.5. Ongeldige rechtshandleing: relatieve nietigheid.................................................................................36
7.2. Hulpverlening..............................................................................................................................................37
7.2.1. Vrijwillige hulpverlening (niet in dit vak).............................................................................................37
7.2.2. Gedwongen (onvrijwillige hulpverlening)...........................................................................................37
7.3. Aansprakelijkheid: 3 soorten (kwalificaties)...............................................................................................39
7.3.1. Aansprakelijkheid uit contracten.........................................................................................................39
7.3.2. Aansprakelijkheid voor schade (onrechtmatige daad)........................................................................40
7.3.3. Strafrechtelijke aansprakelijkheid.......................................................................................................41
8. Ouderschap.............................................................................................................................................. 43
8.1. Het ouderlijk gezag (afdwingbaar).............................................................................................................43
8.1.1. Respect van het kind voor de ouder(s)................................................................................................43
8.1.2. Een naam geven aan het kind..............................................................................................................43
8.1.3. Beslissen over het omgangsrecht........................................................................................................43
8.1.4. Het recht om het kind bij zich te hebben (hoederecht of recht op verblijfsregeling)........................44
8.1.5. Beslissingen over het kind en het beheer van het vermogen.............................................................44
8.1.6. Uitoefeningen: gezamenlijk en gelijkwaardig.....................................................................................44
8.1.7. Kan iemand anders het ouderlijk gezag uitoefenen?..........................................................................44
8.2. Onderhoudsplicht........................................................................................................................................44
8.2.1. Ouders t.o.v. minderjarige kinderen...................................................................................................44
8.2.2. Ouders t.o.v. meerderjarige kinderen die nog een opleiding volgen.................................................45
2
, 8.2.3. Onderhoudsplicht tussen ouders en meerderjarige kinderen (die geen opleiding meer volgen)......45
8.2.4. Overheidsdienst: DAVO.......................................................................................................................45
8.2.5. Speciale onderhoudsvordering: onderhoudsvordering tegen de verwekker van het kind................45
8.3. Vaststelling ouderschap..............................................................................................................................46
8.3.1. Het moederschap................................................................................................................................46
8.3.2. Vaderschap of meemoederschap........................................................................................................46
8.3.3. Betwisting ouderschap........................................................................................................................47
8.3.4. Adoptie................................................................................................................................................47
8.3.5. Toepassingen.......................................................................................................................................49
9. Partnerschap............................................................................................................................................ 51
9.1. Feitelijk samenwonen..................................................................................................................................51
9.2. Wettelijk samenwonen................................................................................................................................51
9.3. Huwelijk.......................................................................................................................................................52
9.4. Echtscheiding...............................................................................................................................................54
10. Inkomen uit arbeid................................................................................................................................. 56
10.1. Drie stelsels...............................................................................................................................................56
10.2. Stelsel werknemer.....................................................................................................................................56
11. Vervangingsinkomen.............................................................................................................................. 58
11.1. Sociale zekerheid.......................................................................................................................................58
11.1.1. Kenmerken.........................................................................................................................................58
11.1.2. Drie stelsels........................................................................................................................................58
11.1.3. Werkloosheid.....................................................................................................................................58
11.1.4. Ziekte of ongeval...............................................................................................................................58
11.1.5. Beroepsziekte of arbeidsongeval......................................................................................................59
11.1.6. Vakantie.............................................................................................................................................59
11.1.7. Pensioen............................................................................................................................................59
11.2. Sociale bijstand.........................................................................................................................................59
11.2.1. Kenmerken.........................................................................................................................................59
11.2.2. Recht op maatschappelijke integratie (RMI) = leefloon....................................................................59
11.2.3. Inkomensvervangende tegemoetkoming..........................................................................................60
11.2.4. Inkomensgarantie ouderen (IGO)......................................................................................................60
3
, Samenvatting Recht
Module 1: Rechtsstructuren
1. Wat is recht?
Kernelementen van recht:
- Gedragsregels en normen die orde brengen in een samenleving
o Ordent de samenleving
o Inherent aan het menselijk gedrag en samenleven
o Evolueert mee met stromingen, opvattingen binnen maatschappij
o Recht is maakbaar: ten gepaste tijden de gewenste vorm
- Opgelegd door de samenleving (overheid)
o Rechtsbron = orgaan dat de bevoegdheid heeft om recht op te leggen
Overheid: maakt recht
Door hun samenstelling: hoog compromis-gehalte
- Afdwingbaar door de samenleving
o Afdwingbaar = de ene persoon kan de andere persoon verplichten om te
doen wat die ene persoon wilt dat de ander doet, als die gelijk heeft volgens
het recht
o Via structuren en instellingen (rechtbanken, politie, parket, …)
2. Ordenen van de samenleving
2.1. Indeling op basis van territorialiteit/grondgebied
Essentie van recht is dat het afdwingbaar is
Recht wordt pas recht als de overheid bepaalde regels opmaakt
2.1.1. Internationaal of grensoverschrijdend recht
Waar ontstaan specifieke rechtsregels en waar worden ze toegepast?
Internationaal recht of grensoverschrijdend recht = buiten de landsgrenzen en is van
toepassing op twee of meer landen
- Moeilijkheid: geen internationale overheid, er is niet één iemand bevoegd om heel
de wereld te ordenen
- Hoe tot stand? > afspraken tussen landen
- Vastgelegd in verdragen
- Verdragen tot stand? > 2 manieren
o Landen sluiten onderling verdragen met elkaar
o Landen verenigen zich in internationale organisaties of organiseren
internationale bijeenkomsten en spreken daar regels af, die daarna worden
vastgelegd in verdragen
4
1. Wat is recht?.............................................................................................................................................. 4
2. Ordenen van de samenleving..................................................................................................................... 4
2.1. Indeling op basis van territorialiteit/grondgebied........................................................................................4
2.1.1. Internationaal of grensoverschrijdend recht.........................................................................................4
2.1.2. Supranationaal recht (EU-recht)............................................................................................................5
2.1.3. Nationaal recht......................................................................................................................................5
2.2. Indeling op basis van strafbaar/niet-strafbaar.............................................................................................5
2.2.1. Wat zijn strafbare handelingen?...........................................................................................................5
2.2.2. Welke handelingen zijn niet strafbaar?.................................................................................................5
2.2.3. Belang van het onderscheid..................................................................................................................6
2.2.4. Mengvormen (geen strafsancties).........................................................................................................6
3. Beslist door de overheid (samenleving)...................................................................................................... 7
3.1. Een democratische samenleving...................................................................................................................7
3.2. De overheid als macht en als bron van recht................................................................................................7
3.3. België: 5 beleidsniveaus................................................................................................................................8
3.3.1. Beleidsniveau van de Europese Unie (EU).............................................................................................8
3.3.2. Federaal beleidsniveau..........................................................................................................................9
3.3.3. Regionaal beleidsniveau........................................................................................................................9
3.3.4. Provinciaal beleidsniveau....................................................................................................................10
3.3.5. Lokaal (gemeentelijk) beleidsniveau...................................................................................................10
3.3.6. Wanneer kan nieuwe regelgeving worden toegepast?.......................................................................11
3.3.7. Complexiteit: verdeling bevoegdheden..............................................................................................11
3.3.8. Complexiteit: hiërarchie tussen rechtsregels......................................................................................12
3.3.9. Grondwet.............................................................................................................................................12
3.3.10. Onderscheid tussen recht en circulaire of omzendbrief...................................................................12
3.4. Beïnvloeding van het recht..........................................................................................................................12
4. Afwingbaarheid via justitie....................................................................................................................... 13
4.1. Strafrechtbanken (spreken straffen uit)......................................................................................................13
4.4.1. Politierechtbank...................................................................................................................................14
4.4.2. Correctionele rechtbank......................................................................................................................14
4.4.3. Hof van assisen....................................................................................................................................14
4.4.4. Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) > spreekt geen straffen uit!..........................................................14
4.5. Burgerlijke rechtbanken..............................................................................................................................14
4.5.1. Vredegerecht.......................................................................................................................................14
4.5.2. Rechtbank van eerste aanleg...............................................................................................................15
4.5.3. Ondernemingsrechtbank.....................................................................................................................15
4.5.4. Arbeidsrechtbank................................................................................................................................15
4.6. Hoger beroep...............................................................................................................................................15
4.7. Hof van Cassatie..........................................................................................................................................16
4.8. Gerechtelijk taalgebruik..............................................................................................................................17
4.9. Kostprijs.......................................................................................................................................................18
4.9.1. Gerechtskosten....................................................................................................................................18
4.9.2. Advocaatkosten...................................................................................................................................18
4.9.3. Rechtsplegingsvergoeding...................................................................................................................18
4.9.4. Kosten beperkt houden.......................................................................................................................18
1
,5. Juridische persoon................................................................................................................................... 21
5.1. Het begin.....................................................................................................................................................21
5.2. Het einde.....................................................................................................................................................21
5.3. Belang van het lichaam...............................................................................................................................21
5.3.1. Onschendbaarheid tegen aantasting door anderen...........................................................................21
5.3.2. Zelfbeschikkingsrecht over eigen lichaam...........................................................................................22
5.4. Verenigingen en vennootschappen.............................................................................................................22
5.4.1. De rechtspersoon................................................................................................................................22
5.4.2. De feitelijke vereniging........................................................................................................................22
6. Hoe bekijkt het recht minderjarigen?....................................................................................................... 24
6.1. Bekwaamheid..............................................................................................................................................24
6.1.1. Onbekwaamheid als algemene regel..................................................................................................24
6.1.2. Bescherming via de ouders..................................................................................................................25
6.1.3. Bescherming via voogdij......................................................................................................................25
6.1.4. Ongeldige rechtshandeling: relatieve nietigheid.................................................................................26
6.2. Jeugdhulpverlening.....................................................................................................................................26
6.2.1. Decreet rechtspositie minderjarigen in Vlaanderen (DRM of Decreet Rechtspositie).......................26
6.2.2. Vrijwillige jeugdhulpverlening.............................................................................................................27
6.2.3. Gedwongen jeugdhulpverlening.........................................................................................................28
6.3. Aansprakelijkheid........................................................................................................................................29
6.3.1. Burgerrechtelijke aansprakelijkheid....................................................................................................31
6.3.2. Strafrechterlijke aansprakelijkheid......................................................................................................31
7. Meerderjarigen........................................................................................................................................ 34
7.1. Bekwaamheid..............................................................................................................................................34
7.1.1. Bekwaamheid als algemene regel.......................................................................................................34
7.1.2. Bewindvoering.....................................................................................................................................34
7.1.3. Zorgvolmacht.......................................................................................................................................36
7.1.4. Tijdelijk onbekwaam............................................................................................................................36
7.1.5. Ongeldige rechtshandleing: relatieve nietigheid.................................................................................36
7.2. Hulpverlening..............................................................................................................................................37
7.2.1. Vrijwillige hulpverlening (niet in dit vak).............................................................................................37
7.2.2. Gedwongen (onvrijwillige hulpverlening)...........................................................................................37
7.3. Aansprakelijkheid: 3 soorten (kwalificaties)...............................................................................................39
7.3.1. Aansprakelijkheid uit contracten.........................................................................................................39
7.3.2. Aansprakelijkheid voor schade (onrechtmatige daad)........................................................................40
7.3.3. Strafrechtelijke aansprakelijkheid.......................................................................................................41
8. Ouderschap.............................................................................................................................................. 43
8.1. Het ouderlijk gezag (afdwingbaar).............................................................................................................43
8.1.1. Respect van het kind voor de ouder(s)................................................................................................43
8.1.2. Een naam geven aan het kind..............................................................................................................43
8.1.3. Beslissen over het omgangsrecht........................................................................................................43
8.1.4. Het recht om het kind bij zich te hebben (hoederecht of recht op verblijfsregeling)........................44
8.1.5. Beslissingen over het kind en het beheer van het vermogen.............................................................44
8.1.6. Uitoefeningen: gezamenlijk en gelijkwaardig.....................................................................................44
8.1.7. Kan iemand anders het ouderlijk gezag uitoefenen?..........................................................................44
8.2. Onderhoudsplicht........................................................................................................................................44
8.2.1. Ouders t.o.v. minderjarige kinderen...................................................................................................44
8.2.2. Ouders t.o.v. meerderjarige kinderen die nog een opleiding volgen.................................................45
2
, 8.2.3. Onderhoudsplicht tussen ouders en meerderjarige kinderen (die geen opleiding meer volgen)......45
8.2.4. Overheidsdienst: DAVO.......................................................................................................................45
8.2.5. Speciale onderhoudsvordering: onderhoudsvordering tegen de verwekker van het kind................45
8.3. Vaststelling ouderschap..............................................................................................................................46
8.3.1. Het moederschap................................................................................................................................46
8.3.2. Vaderschap of meemoederschap........................................................................................................46
8.3.3. Betwisting ouderschap........................................................................................................................47
8.3.4. Adoptie................................................................................................................................................47
8.3.5. Toepassingen.......................................................................................................................................49
9. Partnerschap............................................................................................................................................ 51
9.1. Feitelijk samenwonen..................................................................................................................................51
9.2. Wettelijk samenwonen................................................................................................................................51
9.3. Huwelijk.......................................................................................................................................................52
9.4. Echtscheiding...............................................................................................................................................54
10. Inkomen uit arbeid................................................................................................................................. 56
10.1. Drie stelsels...............................................................................................................................................56
10.2. Stelsel werknemer.....................................................................................................................................56
11. Vervangingsinkomen.............................................................................................................................. 58
11.1. Sociale zekerheid.......................................................................................................................................58
11.1.1. Kenmerken.........................................................................................................................................58
11.1.2. Drie stelsels........................................................................................................................................58
11.1.3. Werkloosheid.....................................................................................................................................58
11.1.4. Ziekte of ongeval...............................................................................................................................58
11.1.5. Beroepsziekte of arbeidsongeval......................................................................................................59
11.1.6. Vakantie.............................................................................................................................................59
11.1.7. Pensioen............................................................................................................................................59
11.2. Sociale bijstand.........................................................................................................................................59
11.2.1. Kenmerken.........................................................................................................................................59
11.2.2. Recht op maatschappelijke integratie (RMI) = leefloon....................................................................59
11.2.3. Inkomensvervangende tegemoetkoming..........................................................................................60
11.2.4. Inkomensgarantie ouderen (IGO)......................................................................................................60
3
, Samenvatting Recht
Module 1: Rechtsstructuren
1. Wat is recht?
Kernelementen van recht:
- Gedragsregels en normen die orde brengen in een samenleving
o Ordent de samenleving
o Inherent aan het menselijk gedrag en samenleven
o Evolueert mee met stromingen, opvattingen binnen maatschappij
o Recht is maakbaar: ten gepaste tijden de gewenste vorm
- Opgelegd door de samenleving (overheid)
o Rechtsbron = orgaan dat de bevoegdheid heeft om recht op te leggen
Overheid: maakt recht
Door hun samenstelling: hoog compromis-gehalte
- Afdwingbaar door de samenleving
o Afdwingbaar = de ene persoon kan de andere persoon verplichten om te
doen wat die ene persoon wilt dat de ander doet, als die gelijk heeft volgens
het recht
o Via structuren en instellingen (rechtbanken, politie, parket, …)
2. Ordenen van de samenleving
2.1. Indeling op basis van territorialiteit/grondgebied
Essentie van recht is dat het afdwingbaar is
Recht wordt pas recht als de overheid bepaalde regels opmaakt
2.1.1. Internationaal of grensoverschrijdend recht
Waar ontstaan specifieke rechtsregels en waar worden ze toegepast?
Internationaal recht of grensoverschrijdend recht = buiten de landsgrenzen en is van
toepassing op twee of meer landen
- Moeilijkheid: geen internationale overheid, er is niet één iemand bevoegd om heel
de wereld te ordenen
- Hoe tot stand? > afspraken tussen landen
- Vastgelegd in verdragen
- Verdragen tot stand? > 2 manieren
o Landen sluiten onderling verdragen met elkaar
o Landen verenigen zich in internationale organisaties of organiseren
internationale bijeenkomsten en spreken daar regels af, die daarna worden
vastgelegd in verdragen
4
