SAMENVATTING RECHTSVERGELIJKING

RECHTSVERGELIJKING SAMENVATTING

Rechtsvergelijking : algemene principes
Wat is rechtsvergelijking ?
Rechtsvergelijking, begrip en buitenlandrechtskunde
 Rechtsvergelijking
 Onderzoeken van verschillen & gelijkenissen tussen 2/meer rechtsstelsel

Discipline of methode ?
 Methode is wetenschappelijk verantwoord, wetenschap is methodisch onderbouwd
 Voortbouwen op werk van anderen, niet tabula rasa
 Elk rechtsvergelijkend onderzoek is steeds onvolmaakt
 Onvolmaaktheid van rechtsvergelijkende wetenschap

Soorten rechtsvergelijking
 Rechtsvergelijking is omnipresent & actueel
 Inter-nationaal
 Inter-internationaal
 Intra-nationaal
 Particulier
 Zuiver intern
 Inter-temporeel
 Combinatie
 Wet in boeken (dogmatische vergelijking) vs wet in actie (functionele vergelijking)
 Micro vs macro

Relaties met belendende rechts- & wetenschapsdomeinen
 Rechtsvergelijking & buitenlandrechtskunde
 Elk recht is buitenlands recht, voor wie niet gevormd is in dat recht
 Probleem : nationale vooringenomenheid
 Gevaar van etnocentrisme
 Rechtsvergelijking & juridisch vertalen
 Vertaler of tolk van juridische inhoud moet juridische terminologie van talen beheersen
 Rechtsvergelijking & rechtsfilosofie, -theorie, -sociologie, -geschiedenis
 Metajuridische wetenschapsdomeinen
 Rechtsfilosofie & rechtstheorie
 Abstracte reflectie over recht
 Rechtssociologie
 Relatie tussen samenleving & recht
 Rechtsgeschiedenis
 Wetenschappelijke methoden van historisch onderzoek

, Rechtsvergelijking & internationaal privaat- & publiekrecht
 Internationaal privaatrecht
 Internrechtelijke conflicten tussen rechtsordeningen positiefrechtelijk oplossen
 Internationaal publiekrecht
 Algemene rechtsbeginselen die universeel aanvaard worden

‘Comparative law and economics’ & ‘Legal origins’
 Law and economics
 Recht als sturingssysteem om mensen tot gewenst gedrag te brengen
 Economische efficiëntie
 Comparative law and economics-benadering
 Veranderingen in recht verklaren
 Competitieve markt voor aanbod van recht
 Verandering in recht is vaak product van overname van recht
 Economische wetenschap gebruiken om resultaten van rechtsvergelijking te verklaren
 Legal origins-benadering
 Economische resultaten verklaren vanuit rechtsvergelijking
 Economen zoeken verklaring voor verschillen in economische resultaten vanuit verschillen
tussen rechtsstelsel
 Resultaten van vergelijkend economisch onderzoek verklaren vanuit rechtsvergelijking

Waarom rechtsvergelijking ?
Onmiddellijke of nabije doelen
 Functies die vrijwel automatisch door rechtsvergelijking nagestreefd worden
 Algemene nabije doelen
 Vreemde recht beter kennen & begrijpen
 Eigen recht beter kennen & begrijpen
 Specifieke nabije doelen
 Begrijpen hoe recht opgebouwd is
 Taxonomie van rechtsstelsels opstellen
 Juridisch vertalen & tolken ondersteunen

Intermediaire doelen
 Functies die rechtsvergelijker zelf vervult & die leiden tot concrete output
 Rechtsonderwijs
 Interpretatie van eigen recht
 Interpretatie van internationaal & supranationaal recht
 Vreemde recht correct toepassen
 Ontwikkeling van methodologie & wetenschappelijke discipline

Verwijderde doelen
 Functies die rechtsvergelijking nastreeft, maar waarbij resultaten van rechtsvergelijking alleen
niet tot onmiddellijke conclusie leiden
 ‘De lege ferenda’ functie
 Coördinatie van rechtsstelsels
 Coördinatie-instrumenten
 Harmonisatie & eenmaking van recht
 Harmonisatie-instrumenten

,  Ontwikkeling van rechtsbeginselen & ius commune
 Voeden van privaatrechtelijke overeenkomsten
 Ondersteunen van andere vergelijkende wetenschappelijke & metajuridische disciplines

Hoe recht vergelijken ?
Methoden van rechtsvergelijking
 Stelregel
 Naargelang de nabije, intermediaire of verwijderde doelen, zullen methodologische
benaderingswijzen verschillen
 Dogmatische of descriptieve methode
 Rechtsbegrippen & rechtsfiguren vergelijken
 Vooral geschikt voor eerste kennismaking
 Macrorechtsvergelijking
 Functionele methode
 Achterhalen hoe diverse rechtsstelsels eenzelfde probleem oplossen of eenzelfde fenomeen
juridisch benaderen
 Uitgangspunt : recht in actie die in werkelijkheid functioneert
 Microrechtsvergelijking
 Teleologische methode
 Uitgangspunt : functie van rechtsvergelijking
 Welk doel wil men met rechtsvergelijking bereiken ?

Fasen van rechtsvergelijking
 Formuleren van rechtsvergelijkende vraagstelling
 Vraagstelling
 Keuze van comparanda
 Is alles vergelijkbaar ?
 Verzamelen van informatie & duiding ervan
 Vuistregels
 Respecteer eigen structuur & hiërarchie van rechtsbronnen van bestudeerde land
 Respecteer eigen rechtsdenken, juridische cultuur, juridische logica van bestudeerde
land
 Werk zoveel mogelijk met primaire rechtsbronnen
 Werk zoveel mogelijk o.b.v. kwalitatieve informatie gemaakt voor juridische
gemeenschap van onderzochte land
 Houd tijdsdimensie in oog
 Houd er rekening mee dat geciteerde rechterlijke uitspraken misschien niet in laatste
aanleg gewezen zijn of nog voorwerp van cassatieprocedure kunnen vormen
 Toegang tot informatie over vreemde recht
 Stelregel : info moet beschikbaar, begrijpbaar & betrouwbaar zijn
 Recht in boeken vs recht in actie
 Vergelijken & verklaren
 Verschillen & gelijkenissen in kaart brengen
 Praesumptio similitudinis (vermoeden van gelijkaardigheid)
 Systeeminterne vergelijking
 Verschillen & gelijkenissen verklaren
 Waarderen van bevindingen ?

, Bijzondere aandachtspunten
 Taal
 Hemeiscentrisme
 Algemeen
 Gevaar naar vreemde rechtsstelsels te kijken met bril gekleurd door eigen rechtsstelsel
 Exogene benaderingswijze
 Vereiste van exogeniteit
 Gevaar van hemeiscentrisme
 Realiteit van gevaar van hemeiscentrisme

Hoe landen groeperen ?
Rechtsfamilies
 Inleiding
 Rechtsstelsel
 Geheel van rechtsnormen die gelden binnen eenzelfde rechtsorde
 Rechtsorde
 Globale politieke, socio-economische & ideologische context waarin rechtstelsel
functioneert
 Macrorechtsvergelijking
 Belangrijkste doel : groeperen van rechtsstelsels
 Indeling
 Grote methodologische obstakels
 Indeling veronderstelt criteria die als maatstaf kunnen dienen
 Aantal belangrijke caveats
 Veralgemening
 Statisch
 Pluralistisch
 Relativiteit van elke indeling
 Steeds algemeen & statisch beeld dat uitgaat van enkelvoudig model met
disproportionele focus op vermogensrecht
 Eendimensionale indelingen
 Indeling o.b.v. enkel criterium
 Seagle : ontwikkelingsniveau van rechtsstelsels als maatstaf voor driedeling
 Primitieve, archaïstische & rijpe rechtsstelsels
 Meerdimensionale indelingen
 Eendimensionaal criterium : moederstelsels
 Verdere indeling van afgeleide jurisdicties : dochterstelsels
 Zweigert & Kötz : indeling o.b.v. stijl
 5 factoren bij stijlanalyse
 Historische oorsprong & ontwikkeling
 Dominante juridische denkpatroon
 Typerende rechtsfiguren
 Aard van rechtsbronnen & interpretatie
 Vraag of rechtsstelsel uitdrukking geeft aan ideologie
 Niet elk stijlelement heeft zelfde gewicht (Unterscheidungskraft)
 Indeling in 8 rechtskringen (Rechtskreise)