Samenvatting - Cultuurwetenschappen

H3: rechtbanken en gerechtshoven in België
1. Inleiding
Rechtsstaat = recht is de norm via vaste regelgeving
 Rechterlijke macht: (bestaat uit rechtbank & gerechtshoven)
 Toezien op naleving wet + recht herstellen
 Eventueel straffen uitspreken
 Machten zijn onafhankelijk
 Wettelijke regels gelden voor iedereen (ook voor rechtspersonen, …)
 Recht op tegenspraak + vermoeden van onschuld
= recht om zich te verdedigen + elke beschuldigde is onschuldig tot tegendeel
bewezen is
 Bescherming tegen willekeur OH

Rechtbanken vs Rechtbanken (Gerechts)hoven
gerechtshoven Beslissingen RB: RB spreken vonnissen uit Hiërarchisch verschil: Hoven = ‘hogere
In RBen zetelen: rechters rechtbanken’
Beslissingen hoven: arresten
In hoven zetelen: raadsheren
Rol rechter = Ä Conflicten tss burgers onderling oplossen
belangrijk Ä Conflicten tss staat en burger oplossen
Ä Wetsovertreders straffen obv bestaande recht
 Belangrijk dat de rechtbanken autoriteit/gezag hebben

2. Gerechtelijke structuur (organigram)
2.1. De gerechtelijke ‘piramide’: opdeling




1

,2

, Opdeling schema p. 1 Horizontale opdeling Verticale opdeling
(alml eigen  Rechtbanken gespecialiseerd in  Mogelijkheid om beroep aan te
rechtsdomein/ bep rechtsdomein tekenen bij een hogere rechtbank
onderwerp) (Bv; personen- en familierecht,  Niet akkoord met vonnis in 1ste
echtscheiding, verkeersrecht, …) aanleg?
=> kan bv; in beroep gaan bij het
 Afhankelijk vh onderwerp vh hof van beroep/arbeidshof
geschil wordt een rechtbank => het Hof van Cassatie oordeelt
bevoegd NIET over feitelijke gebeurtenissen
(politieRB, vredegerecht, RB v 1e in een zaak, maar zorgt ervoor dat
aanleg, arbeidsRB, ondernemingsRB of de juiste procedures worden
hof van Assisen)
gevolgd

Soorten Materiële bevoegdheid Territoriale bevoegdheid
bevoegdheden
(B rechtspraak maakt Gaat over de inhoud vd rechtszaak Het deel vh B grondgebied waarvoor het
onderscheid) rechtscollege bevoegd is
Bv; correctionele RB is bevoegd voor strafzaken,  Vredegerechten bevoegd voor een
ondernemingsRB voor handelsgeschillen, … bep kanton, hoven van beroep
voor bep ressort


2.2. De gerechtelijke ‘piramide’: 1ste en 2de aanleg
Gerechtelijk landschap in B > opgedeeld in aantal niveaus:
1ste aanleg  De rechtbank van eerste aanleg
Niveau 1:(onderaan) Meest uitgebreide
(= RB die eerste  Vredegerecht
bevoegdheden, zowel op burgerlijk als op strafrechtelijk
gerechtelijk
uitspraak doet over kanton gebied.  Politierechtbank
een zaak)  RB waar je bijeenHierin is een
geschil groep
‘initieel’ gemeenten gevestigd! (= een
terechtkomt
gerechtelijk kanton is eigenlijk een rechtbank die zaken
Hoger beroep?  Elke rechtbank en elk hofbeslist overeigen
heeft zijn een groep verschillende gemeenten)
bevoegdheden
Niveau 2: gerechtelijk  Rechtbank(en)
 Elke partij heeft echter ook steeds hetvan 1eom
recht aanleg: Burgerlijke
in (hoger) beroep rechtbank
te gaan.
arrondissement  Bij welke RBvEA:ofCorrectionele
rechtbank rechtbank
bij hof men dat moet doen, hangt af vd rechtbank of
 RBvEA:
het hof waar Raadkamer
men eerst berecht is
 RBvEA: Strafuitvoeringsrechtbank
Bij welke RB ga je in Uitspraak (vonnis)  RBvEA: Familierechtbank Beroep aantekenen bij…
hoger beroep? GAS-boete  RBvEA: Jeugdrechtbank Politierechtbank
Vrederechter  RBvEA: Arbeidsrechtbank
Burgerlijke zaken  RBvEA: Ondernemingsrechtbank
RB van 1ste aanleg: burgerlijke zaken
Politierechtbank
Niveau 3: provincie
Gerechtelijke gebieden/ Hof van
Strafzaken
ressorten  Rechtbank van eerste RB aanleg: Burgerlijke
van 1ste aanleg; rb
correctionele RB
Assisen Burgerlijke zaken  Rechtbank van eerste RB aanleg:
ste
Correctionele
van 1 aanleg: rb kamer
burgerlijke
 Helemaal bovenaanArbeidsrechtbank
= niveau vd staat  Rechtbank van eerste aanleg:
Arbeidshof Raadkamer
 Rechtbank
RB van 1ste aanleg: specifieke kamer van eerste
Hofaanleg: Strafuitvoeringsrb
van beroep: specifieke kamer
OndernemingsRB  Rechtbank van eerste Hofaanleg: Familierechtbank
van beroep: handelskamer
 Rechtbank van eerste aanleg: Jeugdrechtbank
 Ondernemingsrechtbank
GAS-boete: gemeentelijke administratieve sanctie: boete die je krijgt als je gemeentelijke
 Arbeidsrechtbank
regels overtreden hebt

Niveau 4: gerechtelijk gebied  Hof van Beroep
Kort  Arbeidshof
schema:
Niveau 5: Federaal Hof van /
Cassatie
3 Niveau 6: Rechtscolleges van  Raad van State: rechtscollege
een andere orde  Grondwettelijk Hof
 Rekenhof

,3. Niveau 1: gerechtelijk kanton
3.1. Vredegerecht (niet straffen)
2 opdrachten,  Kleine geschillen oplossen (bv; burenruzies)
bevoegdheden, taken  Willige rechtsmacht > aanstellen van bewindvoerder
vd vrederechter  Aangesteld en gecontroleerd door vrederechter
 Iem kan financieel niet voor zichzelf zorgen (door bv; dementie, verkeersongeval,
ziekte, handicap) > gaat over vermogen van een persoon (altijd iem in dichte
familie/heel vertrouwd persoon)
 Bewindv. neemt alle financiële zaken op zich v diegene die het niet mr kan

2 procedures bij  Verzoeningspoging (ook minnelijke schikking genoemd)
oplossen geschil  = poging om tot oplossing/compromis te komen
 Minnelijke schikking: oplossen geschil zonder tsskomst RB
 (zonder straf) opgelost via advocaten > zitten samen en lossen op/geraken er
niet uit en dan komt vrederechter er tss als soort bemiddelaar
 Vonnisgerecht (rechter als scheidsrechter)
 Persoon in kwestie altijd gedagvaardigd (= moet voor gerecht komen en mss
straf) > daaruit zal rechter beslissen wat vonnis is (meestal geschil tss
mensen die elkaar niet kennen)

Bevoegdheden Algemeen: bevoegd voor alledaagse problemen tss burgers
vredegerecht  Vorderingen tot €5000
(niet compleet) = boetes uitdelen (tenzij specifiek tot de bevoegdheid ve andere RB behoort) (Bv;
huur niet betaald > heel grote schulden? > RB 1ste aanleg)
 Bezitsvordering
(= vorderen v bezit = ‘invragen’ van bezit, Bv; tv of laptop worden ingevorderd en
gaat rechtstreeks n schulden om dat te verheffen)
 Huurgeschillen
(inclusief handelshuurgeschillen)
 Bijzondere conflicten
(burenruzies, geschillen na schade aan eigendom)
 Aanduiden bewindvoerder
 Geschillen rond consumentenkrediet
(soort van lening voor bv; aankoop auto/dure tv)
 Geschillen over schuldvordering ve nutsbedrijf aan personen
(openbaar elektronisch communicatienetwerk, omroeptransmissie -of
omroepdienst…) > openbare diensten
 Verzoek betreffende voogdij
(vrederechter > ene partner wil onderhoudsgeld niet betalen voor kind/ familieRB >
WIE de voogdij krijgt)
 Verzoeken betreffende de bescherming vd geestesziekte
(= iem die niet voor zichzelf kan zorgen > bewindvoerder/ gedwongen opname id
psychiatrie)
 (Geschillen m.b.t. erfdienstbaarheden)
(zaken waar recht tot toegang is, bv; boer heeft stuk land en jij hebt een paadje langs dat
lans om tot je huis te kunnen komen > je mag het niet mr gebruiken vd boer want het zit id
weg > geschil)
 (Geschillen over onteigeningen in geval van dringende noodzakelijkheid)
gchg




4

,3.2. Politierechtbank
Bevoegdheden  Overtredingen (= lichte misdrijven), waaronder
(= strafRB)  Nachtlawaai, openbaar dronkenschap, …
 Opzettelijke schade aan roerende eigendom (= alles wat je kan bewegen,
verplaatsen, bv; auto, fiets, meubels, …)
 Lichte gewelddaden, mits niemand gewond is (hinderen, bevuilen, beledigen,
bv; vieze olie op iem smijten)
 Verkeersmisdrijven + daarbij horende misdrijven
 Zeer ernstige verkeerszaken (vluchtmisdrijf, onopzettelijke moord, …)
 Vorderingen tot vergoeding schade bij verkeersongeval (= naast bovenstaande
strafrechtelijke zaken, behandelt de politierechter ook burgerlijke zaken die daar
en gevolg van zijn)
 (Bijzondere misdrijven (bos- en veldwetboek))
 Hoger beroep owv GAS-boete en administratieve straf i.v.m. de voetbalwet
 Beroep tegen vonnis politierechter > RB 1 ste aanleg: correctionele kamer
(voor strafzaken) of de burgerlijke kamer (burgerlijke zaken van meer dan
€1240)
 Voetbalwet: als je je niet gedraagt tijdens de voetbal (bv; administratieve
geldboete, stadionverbod)
3 soorten misdrijven  Overtreding (politieRB, lichtste misdrijf) (bv; openbaar dronkenschap, vandalisme, …)
 Wanbedrijf (corr. RB) (bv; diefstal, fraude, …)
 Misdaad (hof van assisen/uitzonderlijk corr. RB) (bv; moord, ontvoering, foltering,
verkrachting met moord, …)

 Deze overtredingen kunnen bestraft worden met gevangenisstraf, werkstraf of
geldboete > politierechter kan ook een rijverbod opleggen, zelfs levenslang

Welke straffen? Hoofdstraffen Bijkomende straffen
 Altijd in combinatie met hoofdstraf
 de gevangenisstraf (1 tot 7 dagen)  Verval van het recht tot sturen (=
 de geldboete rijverbod)
 de werkstraf (max 300u)  Alcoholslot
 de autonome probatiestraf (vrij,  Verbeurdverklaring (rechter gaat
mr aan bep VW houden, bv; bep eigendommen afnemen)
therapie/om zoveel tijd drugstest  Herstelexamens
doen/ geen cc met slachtoffer) (medische/psychologische test of je in
 de straf onder elektronisch staat bent om te beseffen dat dronken
toezicht (enkelband) rijden niet okee is, om je fouten in te
zien)
De rechter kan een verbeurdverklaring bevelen van bepaalde goederen = definitief het eigendomsrecht over
deze goederen verliezen > deze goederen kunnen zaken zijn die:
• het voorwerp van het misdrijf uitmaakten (bijvoorbeeld afbeeldingen die ingaan tegen de goede
zeden);
• gediend hebben of bestemd waren voor het plegen van een misdrijf (bijvoorbeeld inbrekersgerief,
materiaal waarmee men eigendom van een ander beschadigde…);
• uit het misdrijf voorkomen (bijvoorbeeld het nagemaakte geld)

Kunnen minderjarigen Ja, (voetganger) door rood gestapt bij oversteken > nrml boete betalen (meestal doen
voor een RB komen? mensen dit dan ook) > ging in beroep bij politierechter om een andere straf te krijgen

Verstandiger om jongeren, die verkeersovertreding begaan, GEEN financiële boete te
geven: De rechter vindt een werkstraf veel beter, want als minderjarige moeten ouders
opdraaien voor kosten > rechter vindt nutteloos, want ouders betalen, terwijl zij niet
gchg
aansprakelijk waren > als minderjarige iets fout doet dragen de ouders de schuld


5

, 4. Niveau 2: gerechtelijk arrondissement
4.1. Rechtbank(en) van 1e aanleg: Burgerlijke rechtbank (meest algemene RB) ~ vredegerecht
Bevoegdheden  Burgerlijke geschillen boven €5000;
 Vorderingen tot erkennen van buitenlandse rechterlijke beslissingen
 bv; je moet 1000 euro betalen in Spanje, dan kan burgerlijke RB dat
aandringen
 Vorderingen tot verklaring van erfrechtelijke onwaardigheid
 Als persoon die erfenis zal krijgen, heel ongepast gedraagt tegenover
persoon van wie die zal krijgen, krijgt hij de erfenis niet > straf voor ongepast
gedrag v potentiële erfgenaam, waardoor z’n erfenis dreigt te vervallen
 Bv; iem willen vermoorden zodat je het geld krijgt, mishandelen, …
 Doet uitspraak, in hoger beroep, over vonnissen van de vrede- of politierechter
 Beëdiging van/straffen tegen notaris, gerechtsdeurwaarder (= eed afleggen)
 (vorderingen tot schadevergoeding ivm stedenbouwwet)
 Je mag niet overal bouwen, bv; supermarkt bouwen op lbgrond > boete



4.2. RBvEA: Correctionele rechtbank
Bevoegdheden  Wanbedrijven (diefstal met braak en/of met geweld, aanranding, fiscale fraude,
oplichting, druggebruik, zware inbreuk op de milieuwetgeving: bv; sluikstoren, …)
(ook pogingen tot ‘wanbedrijf’ is strafbaar!)
 Gecorrectionaliseerde misdaden (zwaardere straffen!!!)
 Nrml hof van assisen bevoegd, maar is overwerkt, kost veel geld, tijd, dus het
wordt door correctionele RB behandelt als er verzachtende omstandigheden
zijn, bv;
 Blanco strafblad
 Slechte thuissituatie/zelf iets zwaars meegemaakt
 Is nog heel jong
 Bv; moord verkrachting met mishandeling, …
 Doet uitspraak, in hoger beroep van politierechtbank (strafrechterlijk!)

Straffen  Wanbedrijf: gevangenisstraf ((min 8 dagen – max 5j > kan meer zijn))
(enkel algemeen  Geldboete minimum 26 euro (vermenigvuldigen met opdeciemen = x8)
kennen!)  Werkstraf v 45 uren tot 300 uren
 Werkstraf en geldboetes zijn hoger dan bij politieRB

jhvjhvhvhj
 Zie opdracht p 184

4.3. RBvEA: Raadkamer

Bevoegdheden:
 Beslist maandelijks over verlenging voorlopige hechtenis en aanhouding
 Beslist na een gerechtelijk onderzoek over doorverwijzing naar correctionele rechtbank

1. Oordelen over verlenging Onderzoeksrechter beslist: wil persoon in voorlopige hechtenis > bevel tot
voorlopige hechtenis en aanhouding moet iedere maand verlengt worden
aanhouding  Voorlopige hechtenis = misdrijf gebeurt > opgepakt > ah
onderzoeken > terwijl je wacht op je rechtszaak, moet je al nd
gevangenis > die aanhouding wordt elke maand vernieuwd
Wat beslist raadkamer?
 Raadkamer zorgt elke maand voor nieuwe beslissing of
aanhoudingsbevel al dan niet verlengt moet worden (bekijkt of alle
6