STATISTIEK VOOR DE
GEZONDHEIDSWETENSCHAPPE
N: THEORIE
Samenvatting
,EXAMEN
Eindcompetenties
1) De basisconcepten van beschrijvende statistiek, grafische en numerieke weergave
van data, en distributies van variabelen toelichten en verklaren.
2) De basisconcepten van verklarende statistiek, analyse van continue, dichotome en
overlevingsdata, en meervoudige regressieanalyse toelichten en verklaren.
3) De basisconcepten van sample size berekening en testen voor betrouwbaarheid van
meetinstrumenten toelichten en verklaren.
4) Selectie van geschikte statistische testen voor het beantwoorden van specifieke
onderzoeksvragen beargumenteren.
5) Enkelvoudige testen zelf uitvoeren met behulp van statistische formules en tabellen.
Statistische test resultaten en output correct interpreteren.
6) Statistische hypothesen correct verwoorden.
7) Voorwaarden voor het gebruik van statistische testen nagaan en beargumenteren.
8) Inzicht hebben in de principes van wetenschappelijke integriteit.
Gesloten boek examen: 3 uur
Ter beschikking:
- Lijst met formules
- Statistische tabellen
- Rekenmachine (zelf meebrengen)
Opbouw:
- Deel open vragen
- Deel meerkeuzevragen (zonder GIS, wel hogere cesuur – vb. 25 vragen met 4 repsons
categorieën -> 16 juiste nodig om te slagen. ALLE vragen incullen!!)
LESSEN
MODULE I
o H1-2: Inleiding & beschrijvende statistiek
o H3: Verklarende statistiek
o Werkcollege 1
MODULE II
o H4-H7: Continue uitkomstvariabelen
o Werkcollege 2
MODULE III
o H5-H7: Dichotome uitkomstvariabelen
o Werkcollege 3
MODULE IV
o H6-H8-H9-H10: Verdieping
2 van 175
,Inhoudsopgave
EXAMEN .................................................................................................................................................... 2
Eindcompetenties................................................................................................................................................. 2
LESSEN ....................................................................................................................................................... 2
1 Inleiding................................................................................................................................................ 6
1.1 Onderzoeksvormen binnen (medisch) wetenschappelijk onderzoek ......................................................... 6
1.2 Soorten variabelen...................................................................................................................................... 8
1.3 Beschrijvende statistiek VS verklarende statistiek ................................................................................... 10
2 Beschrijvende statistiek ....................................................................................................................... 12
2.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 12
2.2 Grafische weergave van onderzoeksgegevens ......................................................................................... 13
2.3 Numerieke weergave van onderzoeksgegevens ...................................................................................... 16
2.4 De normale verdeling ............................................................................................................................... 21
2.5 Numerieke/grafische weergave ............................................................................................................... 23
3 Principes van de verklarende statistiek ................................................................................................ 24
3.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 24
3.2 Statistisch toetsen .................................................................................................................................... 27
3.2.2 Tweezijdig versus eenzijdig toetsen ............................................................................................... 32
3.3 Schatten van onzekerheid ........................................................................................................................ 33
3.4 Toetsen op basis van betrouwbaarheidsinterval ..................................................................................... 34
3.5 Toetsen versus schatten ........................................................................................................................... 34
3.6 Centrale limietstelling ............................................................................................................................... 35
3.7 t-verdeling versus z-verdeling................................................................................................................... 35
4 De analyse van continue uitkomstvariabelen........................................................................................ 38
4.1 Vergelijken van 2 metingen bij één groep, met dezelfde personen (parametrisch) ........................ 39
4.1.1 Vergelijken van een gemiddelde in één groep met een standaardwaarde (parametrisch) .......... 42
4.2 Vergelijken van 2 onafhankelijke groepen (parametrisch) ...................................................................... 45
4.3 Vergelijken van > dan 2 groepen (parametrisch) ..................................................................................... 48
4.4 Vergelijken van een scheef verdeelde continue variabele........................................................................ 52
4.5 Vergelijken van 2 metingen bij één groep, met dezelfde personen (non-parametrisch) ......................... 55
4.5.1 Vergelijken van een gemiddelde in één groep met een standaardwaarde (non-parametrisch) ... 56
4.6 Vergelijken van 2 onafhankelijke groepen (non-parametrisch) ............................................................... 57
4.7 Vergelijken van > dan 2 groepen (non-parametrisch) .............................................................................. 58
4.8 Correlatie .................................................................................................................................................. 59
3 van 175
, 4.8.1 Relatie tussen continue uitkomstvariabelen (parametrisch) ......................................................... 59
4.8.2 Relatie tussen continue uitkomstvariabelen (non-parametrisch) ................................................. 62
4.9 Lineaire regressie ...................................................................................................................................... 63
4.9.1 Continue determinant .................................................................................................................... 65
4.9.2 Dichotome determinant ................................................................................................................. 66
4.9.3 Categorische determinant .............................................................................................................. 67
4.9.4 Extra ................................................................................................................................................ 70
4.9.5 Voorwaarden lineaire regressie ..................................................................................................... 71
4.9.6 Meervoudige lineaire regressie = multiple regressieanalyse = multivariabele regressieanalyse .. 73
5 Dichotome uitkomstvariabelen ............................................................................................................ 88
5.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 88
5.2 Vergelijken van 2 metingen bij één groep, met dezelfde personen ......................................................... 89
5.2.1 Vergelijken van een proportie in één groep met een standaardwaarde ....................................... 90
5.3 Vergelijken van proporties tss 2 onafhankelijke groepen ........................................................................ 93
5.4 Vergelijken van proporties tss > 2 groepen .............................................................................................. 99
5.5 Odds ratio ............................................................................................................................................... 103
5.6 Logistische regressie ............................................................................................................................... 104
5.6.1 Dichotome determinant ............................................................................................................... 105
5.6.2 Categorische determinant (>= 3 groepen) ................................................................................... 109
5.6.3 Continue determinant .................................................................................................................. 115
5.6.4 Meervoudige logistische regressie ............................................................................................... 117
6 Analyse van overlevingsdata.............................................................................................................. 129
6.1 Inleiding .................................................................................................................................................. 129
6.2 Vergelijken van 2 groepen ...................................................................................................................... 130
6.2.1 Kaplan-Meier overlevingscurve .................................................................................................... 131
6.2.2 Log-rank toets ............................................................................................................................... 133
6.3 Vergelijken van meer dan 2 groepen...................................................................................................... 135
6.3.1 Kaplan-Meier overlevingscurve en 6.3.2 Log-ranktoets............................................................... 135
6.4 Het analyseren van relaties tss overlevingsdata en diverse andere variabelen: cox- regressiesanalyse ....
6.4.1 Dichotome determinant ............................................................................................................... 139
6.4.2 Categorische determinant ............................................................................................................ 142
6.4.3 Continue determinant .................................................................................................................. 144
6.5 Confounding en effectmodificatie .......................................................................................................... 147
8 Analyse van overlevingsdata.............................................................................................................. 150
9 Een stap verder ................................................................................................................................. 152
9.1 Normaliteit van continue variabelen ...................................................................................................... 152
9.2 Valkuilen in statistische analyses ........................................................................................................... 156
9.2.1 Multi-collineariteit / collineariteit ................................................................................................ 156
9.3 De analyse van categoriale uitkomstvariabelen .................................................................................... 159
9.3.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 159
4 van 175
GEZONDHEIDSWETENSCHAPPE
N: THEORIE
Samenvatting
,EXAMEN
Eindcompetenties
1) De basisconcepten van beschrijvende statistiek, grafische en numerieke weergave
van data, en distributies van variabelen toelichten en verklaren.
2) De basisconcepten van verklarende statistiek, analyse van continue, dichotome en
overlevingsdata, en meervoudige regressieanalyse toelichten en verklaren.
3) De basisconcepten van sample size berekening en testen voor betrouwbaarheid van
meetinstrumenten toelichten en verklaren.
4) Selectie van geschikte statistische testen voor het beantwoorden van specifieke
onderzoeksvragen beargumenteren.
5) Enkelvoudige testen zelf uitvoeren met behulp van statistische formules en tabellen.
Statistische test resultaten en output correct interpreteren.
6) Statistische hypothesen correct verwoorden.
7) Voorwaarden voor het gebruik van statistische testen nagaan en beargumenteren.
8) Inzicht hebben in de principes van wetenschappelijke integriteit.
Gesloten boek examen: 3 uur
Ter beschikking:
- Lijst met formules
- Statistische tabellen
- Rekenmachine (zelf meebrengen)
Opbouw:
- Deel open vragen
- Deel meerkeuzevragen (zonder GIS, wel hogere cesuur – vb. 25 vragen met 4 repsons
categorieën -> 16 juiste nodig om te slagen. ALLE vragen incullen!!)
LESSEN
MODULE I
o H1-2: Inleiding & beschrijvende statistiek
o H3: Verklarende statistiek
o Werkcollege 1
MODULE II
o H4-H7: Continue uitkomstvariabelen
o Werkcollege 2
MODULE III
o H5-H7: Dichotome uitkomstvariabelen
o Werkcollege 3
MODULE IV
o H6-H8-H9-H10: Verdieping
2 van 175
,Inhoudsopgave
EXAMEN .................................................................................................................................................... 2
Eindcompetenties................................................................................................................................................. 2
LESSEN ....................................................................................................................................................... 2
1 Inleiding................................................................................................................................................ 6
1.1 Onderzoeksvormen binnen (medisch) wetenschappelijk onderzoek ......................................................... 6
1.2 Soorten variabelen...................................................................................................................................... 8
1.3 Beschrijvende statistiek VS verklarende statistiek ................................................................................... 10
2 Beschrijvende statistiek ....................................................................................................................... 12
2.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 12
2.2 Grafische weergave van onderzoeksgegevens ......................................................................................... 13
2.3 Numerieke weergave van onderzoeksgegevens ...................................................................................... 16
2.4 De normale verdeling ............................................................................................................................... 21
2.5 Numerieke/grafische weergave ............................................................................................................... 23
3 Principes van de verklarende statistiek ................................................................................................ 24
3.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 24
3.2 Statistisch toetsen .................................................................................................................................... 27
3.2.2 Tweezijdig versus eenzijdig toetsen ............................................................................................... 32
3.3 Schatten van onzekerheid ........................................................................................................................ 33
3.4 Toetsen op basis van betrouwbaarheidsinterval ..................................................................................... 34
3.5 Toetsen versus schatten ........................................................................................................................... 34
3.6 Centrale limietstelling ............................................................................................................................... 35
3.7 t-verdeling versus z-verdeling................................................................................................................... 35
4 De analyse van continue uitkomstvariabelen........................................................................................ 38
4.1 Vergelijken van 2 metingen bij één groep, met dezelfde personen (parametrisch) ........................ 39
4.1.1 Vergelijken van een gemiddelde in één groep met een standaardwaarde (parametrisch) .......... 42
4.2 Vergelijken van 2 onafhankelijke groepen (parametrisch) ...................................................................... 45
4.3 Vergelijken van > dan 2 groepen (parametrisch) ..................................................................................... 48
4.4 Vergelijken van een scheef verdeelde continue variabele........................................................................ 52
4.5 Vergelijken van 2 metingen bij één groep, met dezelfde personen (non-parametrisch) ......................... 55
4.5.1 Vergelijken van een gemiddelde in één groep met een standaardwaarde (non-parametrisch) ... 56
4.6 Vergelijken van 2 onafhankelijke groepen (non-parametrisch) ............................................................... 57
4.7 Vergelijken van > dan 2 groepen (non-parametrisch) .............................................................................. 58
4.8 Correlatie .................................................................................................................................................. 59
3 van 175
, 4.8.1 Relatie tussen continue uitkomstvariabelen (parametrisch) ......................................................... 59
4.8.2 Relatie tussen continue uitkomstvariabelen (non-parametrisch) ................................................. 62
4.9 Lineaire regressie ...................................................................................................................................... 63
4.9.1 Continue determinant .................................................................................................................... 65
4.9.2 Dichotome determinant ................................................................................................................. 66
4.9.3 Categorische determinant .............................................................................................................. 67
4.9.4 Extra ................................................................................................................................................ 70
4.9.5 Voorwaarden lineaire regressie ..................................................................................................... 71
4.9.6 Meervoudige lineaire regressie = multiple regressieanalyse = multivariabele regressieanalyse .. 73
5 Dichotome uitkomstvariabelen ............................................................................................................ 88
5.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 88
5.2 Vergelijken van 2 metingen bij één groep, met dezelfde personen ......................................................... 89
5.2.1 Vergelijken van een proportie in één groep met een standaardwaarde ....................................... 90
5.3 Vergelijken van proporties tss 2 onafhankelijke groepen ........................................................................ 93
5.4 Vergelijken van proporties tss > 2 groepen .............................................................................................. 99
5.5 Odds ratio ............................................................................................................................................... 103
5.6 Logistische regressie ............................................................................................................................... 104
5.6.1 Dichotome determinant ............................................................................................................... 105
5.6.2 Categorische determinant (>= 3 groepen) ................................................................................... 109
5.6.3 Continue determinant .................................................................................................................. 115
5.6.4 Meervoudige logistische regressie ............................................................................................... 117
6 Analyse van overlevingsdata.............................................................................................................. 129
6.1 Inleiding .................................................................................................................................................. 129
6.2 Vergelijken van 2 groepen ...................................................................................................................... 130
6.2.1 Kaplan-Meier overlevingscurve .................................................................................................... 131
6.2.2 Log-rank toets ............................................................................................................................... 133
6.3 Vergelijken van meer dan 2 groepen...................................................................................................... 135
6.3.1 Kaplan-Meier overlevingscurve en 6.3.2 Log-ranktoets............................................................... 135
6.4 Het analyseren van relaties tss overlevingsdata en diverse andere variabelen: cox- regressiesanalyse ....
6.4.1 Dichotome determinant ............................................................................................................... 139
6.4.2 Categorische determinant ............................................................................................................ 142
6.4.3 Continue determinant .................................................................................................................. 144
6.5 Confounding en effectmodificatie .......................................................................................................... 147
8 Analyse van overlevingsdata.............................................................................................................. 150
9 Een stap verder ................................................................................................................................. 152
9.1 Normaliteit van continue variabelen ...................................................................................................... 152
9.2 Valkuilen in statistische analyses ........................................................................................................... 156
9.2.1 Multi-collineariteit / collineariteit ................................................................................................ 156
9.3 De analyse van categoriale uitkomstvariabelen .................................................................................... 159
9.3.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 159
4 van 175
