Samenvatting Sociaal recht 1

SOCIAAL RECHT 1 – LEERSTOF EXAMEN NOVEMBER

1. INLEIDING

- Uitgangspunt
o Doel arbeidsovereenkomst = in levensonderhoud voorzien
o WN = kwetsbaar
o Hoe kan de positie van de werknemer bewaakt worden & verbeterd?
o => wat zijn de werknemer zijn rechten en plichten?

- Hoe werken met regelgeving?
o Onderverdelingen in een rechtsbron
 Boek
 Deel
 Titel
 Hoofdstuk
 Afdeling
 Onderafdeling
o Onderverdeling in een artikel
 Lid (herkenbaar aan inspringen)
 Paragraaf
 1°, 2°, 3°
 Soms ook streepjes (opsomming)

HOOFDSTUK 1

1.1 WAT IS SOCIALE WETGEVING EIGENLIJK?

- Sociale wetgeving: geen duidelijk afgebakend geheel
- Gemeenschappelijke kenmerken
o Bijzonder doel
 Bescherming van belangen van de werknemers
 Bevorderen van hun welzijn
o Beschermingswetten en socialezekerheidswetten
o Sociale wetgeving omvat dus
 Arbeidsrecht
 Socialezekerheidsrecht

- Sociale wetgeving: poging tot schematisch overzicht
o Individuele relaties tussen wg en wn
o Collectieve relaties tussen wn en wn
o Beschermingsmaatregelen voor werknemers
o Arbeidsvoorziening
o Sociale zekerheid
o Minimumvoorzieningen

1

, o Geschillen van sociaal recht

1.2 KORTE HISTORIEK VAN HET ARBEIDSRECHT

- Verloop werkdag in doorsnee 19e -eeuwse fabriek
o 05:30: start van de werkdag
o 12:30 pauze en eten
o 12:40 einde van de pauze
o 18:30 einde van de werkdag

- Laatste helft van de 19e eeuw: België op 1 na meest geïndustrialiseerde land ter wereld
- Zeer slechte werkomstandigheden
- Tot 1921: coalitieverbod
- 1806: werkrechtersraden (in 67 vervangen door de arbeidsrechtbanken)
- Eerste wetten over arbeidsreglementen (uitbetalen van loon, verbod nachtarbeid voor vrouwen en
kinderen en zondagsrust)

- 1900: wet op het arbeidscontract (enkel voor de arbeiders)
- 1922: wet betreffende het bediendecontract
- 1968: wet betreffende de collectieve arbeidsovereenkomsten en de paritaire comités -CAO-wet)
- 1978: wet betreffende de arbeidsovereenkomsten (WAO)



HOOFDSTUK 2 BRONNEN VAN DE SOCIALE WETGEVING

2.1 INTERNATIONALE RECHTSBRONNEN

- Bilaterale verdragen:

- verdrag tussen België en een ander land

= regels die van toepassing zijn op werknemer afkomstig uit het ene land die in

Een ander land gaan werken.

- Multilaterale verdragen
o Meer dan 2 landen sluiten een verdrag (verdragsorganisatie)

- Internationale arbeidsorganisatie (IAO)
o IAO-conventies: belangrijke invloed op Belgische arbeidsrecht
o Drieledig overleg: werkgevers, werknemers en regeringen

- Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling (OESO)
o Beperkte rechtstreekse invloed op arbeidsmarkt

- Raad van Europa
o Europees verdrag voor de rechten van de mens (EVRM)
 Waarborgt fundamentele vrijheden (zoals vakbondsvrijheid, recht op privéleven)
 Kan rechtstreeks ingeroepen worden voor Belgische rechtbanken

2

, o Europees sociaal handvest
 Recht op staking
 Welke vormen van staking bestaan er eigenlijk?



2.2 NATIONALE RECHTSBRONNEN

- Sociale grondrechten
o Artikel 23 van de Grondwet
- “(…) het recht op arbeid en op de vrije keuze van beroepsarbeid in het raam van een algemeen
werkgelegenheidsbeleid dat onder meer gericht is op het waarborgen van een zo hoog en stabiel mogelijk
werkgelegenheidspeil, het recht op billijke arbeidsvoorwaarden en een billijke beloning, alsmede het
recht op informatie, overleg en collectief onderhandelen (…)”

2.3 SOCIALE RECHTSBRONNEN

- Wetten en decreten
- KB / MB
- Rechtspraak en rechtsleer
o In België: geen precedentenrecht
 = besluit van vroeger waarop iemand zich kan beroepen als er een nieuw dergelijk geval
zich voordoet om hetzelfde gevolg eraan te geven
- Collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO’s)
- Het gebruik

- Hiërarchie der nationale rechtsbronnen Art. 51 van de CAO-wet
o Dwingende bepalingen van de wet
o Algemeen bindend verklaarde CAO’s
 In de nationale arbeidsraad
 In een paritair comité
 In een paritair sub comité

o Niet algemeen verbindend verklaarde CAO’s wanneer de werkgever lid is van een organisatie die
de CAO ondertekend heeft of de CAO zelf ondertekende
 In de nationale arbeidsraad
 In een paritair comité
 In een paritair sub comité
 Buiten een paritair orgaan

o Geschreven individuele arbeidsovereenkomst
o Niet algemeen verbindend verklaarde CAO waarbij de WG (die de cao niet ondertekende of geen
lid is van een ondertekende organisatie) behoort tot het ressort van het PC
o Arbeidsreglement
o Aanvullende bepalingen van de wet
o Mondelinge individuele arbeidsovereenkomst
o Gebruik

- Hoe gaan we deze hiërarchie interpreteren?

3

, o Een lagere norm mag slechts afwijken van een hogere norm als hij hiermee niet strijdig is of de
rechten van de werknemer vermindert of zijn plichten verzwaart.




4