Toegepaste psychologie
Module 1: De mens begrijpen via onderzoek
Academiejaar: 2024-2025
Student: Yana Foucart
1
,Thema 1: Basisbegrippen
1. Wetenschappelijke kennis versus mensenkennis
Wetenschappelijke kennis: à wordt verzameld op basis van
wetenschappelijk onderzoek dat aan
duidelijke voorwaardern moet voldoen
à regels en afspraken over de methoden die
je moet gebruiken om tot die kennis te komen
= kwaliteitsgarantie
Ø Systematisch en geordend
Ø Veralgemenend
Ø Objectiverend
Mensenkennis: à inzicht dat mensen tijdens hun leven
opbouwen over hoe andere mensen zich
gedragen
à mensen zijn van nature geïnteresseerd in
het doen en laten van andere mensen
à ze bekijken elkaar voortdurend, maken
allerlei afleidingen over hoe en waarom
mensen zich zo gedragen
Ø Subjectief
Ø Gebaseerd op ervaringen, toevallige
gebeurtenissen, selectief
Ø Vaag en algemeen
2. Wetenschappelijk (verantwoord) onderzoek
= een doelgericht proces waarbij men op een systematische manier op basis
van een onderzoeksontwerp, data verzamelt en analyseert, om op een
betrouwbare en valide wijze onderzoeksvragen te beantwoorden die deel
uitmaken van een probleemstelling
Ø Doelgericht: onderzoeksvragen beantwoorden binnen een bepaalde
probleemstelling
Ø Systematisch: onderscheidt onderzoek van dagdagelijkse
observaties/gesprekken
Ø Onderzoeksontwerp: vooraf vastgelegd
Ø Dataverzameling en data-analyse
Ø Betrouwbaarheid en validiteit: kwaliteitscriteria nastreven
2
, 3. Eisen aan een onderzoek
3.1.1 Empirisch:
= zintuigelijk waarneming in de werkelijkheid VB: Bestaat God?
à kan niet via wetenschappelijk onderzoek
WEL: hoe beleven mensen hun geloof?
à Over wat is (waarom) en niet over wat zou moeten zijn
à Beschrijven in de werkelijkheid of nagaan of ze in de werkelijkheid ook kloppen
(hypothesen)
à Hypothesen moet onderzoekbaar zijn
à Wetmatigheden: (patronen en verbanden zoeken)
- Deterministisch: er zijn geen uitzonderingen mogelijk
- Probabilistisch: de kans is groot dat…(=kansen)
Empirische cyclus:
= hoe we dingen gaan onderzoeken, cyclus
Twee routes:
- Deductieve methode: van theorie à werkelijkheid
- Inductief: van werkelijkheid/idee à theorie
à Worden ook vaak gecombineerd met elkaar
3
, 3.1.2 Onafhankelijkheid:
- Onafhankelijkheid van de opdrachtgever: opdrachtgever kan erbij gebaat
zijn dat resultaten een bepaalde richting uitgaan VB: onderzoek naar
voordelen gezondheid van suiker, hoofdsponsor à Coca-Cola
- Onafhankelijkheid van de onderzoeker: onderzoeker heeft bepaalde
kijk/mening en al een bepaald idee (vermoeden) over de resultaten
VB: je wil een artikel schrijven over een onderzoek, als je al een idee
hebt/hoopt op een idee, kan je bv bepaalde data weglaten om het idee te
laten uitkomen
Hoe ermee omgaan?
à zo neutraal en objectief mogelijk
à onzekere punten niet uit de weg gaan, maar erover rapporteren
à geen tegenstrijdigheden verstoppen
à ook onverwachte resultaten rapporteren
Confirmation bias: vooral naar info zoeken die uw eigen overtuigingen bevestigd
Bij een onderzoek naar een nieuwe
therapie bij depressie, is er sprake van
confirmation bias als de onderzoeker
alleen die resultaten van zijn onderzoek
publiceert die het succes van die therapie
aantonen
Negative case analysis: als onderzoeker op zoek gaan naar de afwijkingen of
moeilijkheden van het normale om ze zijn blik te verbreden
Daardoor:
- Verruimt de onderzoeker zijn blikveld
- Wordt de soliditeit (degelijkheid) van de bewijsvoering en de hypotheses
getest
VB: je gaat op zoek naar de 10 procent waarbij de nieuwe therapie bij
depressie niet werkt
3.1.3 Betrouwbaarheid:
= er zijn geen toevalsfouten gebeurd, de meting moet altijd hetzelfde resultaat
hebben.
4
,Hoe ga je dit na?
Onderzoek opnieuw doen bij anderen
- Nauwkeurig te werk gaan
- Alle stappen, keuzes… gedetailleerd en transparant toelichten
- Belang van een goed uitgewerkt en gedetailleerd onderzoeksplan
Interne betrouwbaarheid:
= de controleerbaarheid/reproduceerbaarheid. Je legt verantwoording af voor de keuzes
die je maakt, door zo gedetailleerd mogelijk te zijn. Je vraagt aan andere onderzoekers
om dit na te kijken.
Externe betrouwbaarheid:
= de herhaalbaarheid/repliceerbaarheid. Kunnen andere onderzoekers dit opnieuw
uitvoeren en dezelfde resultaten uitkomen?
Betrouwbaarheid door:
Bij beide belangrijk:
- Uitgebreide methodesectie met alle gemaakte keuzes en ondernomen
stappen
- Helder en gedetailleerde beschrijvingen van steekproef, (non)respons,
analyse, ...
- Bronvermelding
- Contactgegevens auteurs
Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid: in welke mate stemmen verschillende
beoordelaars overeen? (vooral bij observatie en interpretatie)
à persoonlijke kenmerken van de observator mogen geen invloed hebben op het
gebruik van het instrument
à kan je berekenen met een formule uitgedrukt in Cohen’s kappa
3.1.4 Validiteit:
= In hoeverre kan je de resultaten in een andere context gaan gebruiken? Kan
ze veralgemeend worden en hebben ze een betekenis buiten de grens van 1
onderzoek. Kunnen we de onderzoeksvraag accuraat beantwoorden
VB: ‘De Slimste Mens’ is geen valide meting van iemand zijn intelligentie
Systematische fouten: fouten die je resultaat vertekenen, die je in een bepaalde
richting sturen die niet correct is à Wie selecteer je? Antwoorden die correct en eerlijk?
Interne validiteit: De mate waarin je weet dat er geen fouten in de resultaten zijn door
je onderzoeksmethode of meetinstrument. Het resultaat meet hetgene dat ik wil meten
Externe validiteit: De mate waarin de resultaten van een onderzoek kunnen worden
toegepast op een andere populatie, in een andere situatie of op een ander tijdstip dan
degene waarop het onderzoek is uitgevoerd
5
, Hawthorne effect:
Betrouwbaar: een meting die bij herhaalde metingen hetzelfde uitkomt
à resultaat is dicht bij elkaar
Valide: de mate waarin de resultaten de roos raken heeft te maken met validiteit
à resultaat is dicht bij het doel
Triangulatie:
= een manier om betrouwbaarheid en validiteit van je onderzoek te verhogen
= je onderzoek op verschillende manieren aanpakken voor een vollediger beeld
- Methodologisch: verschillende onderzoeksmethoden gebruiken om
hetzelfde fenomeen te onderzoeken
- Data: verschillende databronnen gebruiken
- Theoretisch: meerdere theoretische perspectieven betrekken
- Onderzoekerstriangulatie: meerdere onderzoekers om data te
verzamelen en analyseren
3.1.5 Ethische eisen:
- Recht op informatie: mensen moeten weten dat ze onderzocht worden
- Vrijwilligheid: je moet als onderzoeker kunnen bewijzen dat de
deelnemers akkoord gaan met het onderzoek
- Anonimiteit en vertrouwelijkheid: lezers mogen niet kunnen afleiden over
wie het gaat
- Welzijn en integriteit van de deelnemers waarborgen: voorbeelden
experimenten, die ethisch niet in orde waren à The Millgram Experiment
(gehoorzamen à schokken), The Monster Study (weeskinderen à
stotteren à pesten), The Little Albert (baby’s à trauma knuffels)
3.1.6 Praktische eisen:
- Efficiënt, realistisch en budgetvriendelijk
- Resultaten moeten bruikbaar zijn: antwoord bieden op een
vraag/probleem uit de praktijk
- Kwaliteit hangt af van de onderzoeker: het is belangrijk dat je als
onderzoeker bewust bent van je vaardigheden en eventuele beperkingen
6
Module 1: De mens begrijpen via onderzoek
Academiejaar: 2024-2025
Student: Yana Foucart
1
,Thema 1: Basisbegrippen
1. Wetenschappelijke kennis versus mensenkennis
Wetenschappelijke kennis: à wordt verzameld op basis van
wetenschappelijk onderzoek dat aan
duidelijke voorwaardern moet voldoen
à regels en afspraken over de methoden die
je moet gebruiken om tot die kennis te komen
= kwaliteitsgarantie
Ø Systematisch en geordend
Ø Veralgemenend
Ø Objectiverend
Mensenkennis: à inzicht dat mensen tijdens hun leven
opbouwen over hoe andere mensen zich
gedragen
à mensen zijn van nature geïnteresseerd in
het doen en laten van andere mensen
à ze bekijken elkaar voortdurend, maken
allerlei afleidingen over hoe en waarom
mensen zich zo gedragen
Ø Subjectief
Ø Gebaseerd op ervaringen, toevallige
gebeurtenissen, selectief
Ø Vaag en algemeen
2. Wetenschappelijk (verantwoord) onderzoek
= een doelgericht proces waarbij men op een systematische manier op basis
van een onderzoeksontwerp, data verzamelt en analyseert, om op een
betrouwbare en valide wijze onderzoeksvragen te beantwoorden die deel
uitmaken van een probleemstelling
Ø Doelgericht: onderzoeksvragen beantwoorden binnen een bepaalde
probleemstelling
Ø Systematisch: onderscheidt onderzoek van dagdagelijkse
observaties/gesprekken
Ø Onderzoeksontwerp: vooraf vastgelegd
Ø Dataverzameling en data-analyse
Ø Betrouwbaarheid en validiteit: kwaliteitscriteria nastreven
2
, 3. Eisen aan een onderzoek
3.1.1 Empirisch:
= zintuigelijk waarneming in de werkelijkheid VB: Bestaat God?
à kan niet via wetenschappelijk onderzoek
WEL: hoe beleven mensen hun geloof?
à Over wat is (waarom) en niet over wat zou moeten zijn
à Beschrijven in de werkelijkheid of nagaan of ze in de werkelijkheid ook kloppen
(hypothesen)
à Hypothesen moet onderzoekbaar zijn
à Wetmatigheden: (patronen en verbanden zoeken)
- Deterministisch: er zijn geen uitzonderingen mogelijk
- Probabilistisch: de kans is groot dat…(=kansen)
Empirische cyclus:
= hoe we dingen gaan onderzoeken, cyclus
Twee routes:
- Deductieve methode: van theorie à werkelijkheid
- Inductief: van werkelijkheid/idee à theorie
à Worden ook vaak gecombineerd met elkaar
3
, 3.1.2 Onafhankelijkheid:
- Onafhankelijkheid van de opdrachtgever: opdrachtgever kan erbij gebaat
zijn dat resultaten een bepaalde richting uitgaan VB: onderzoek naar
voordelen gezondheid van suiker, hoofdsponsor à Coca-Cola
- Onafhankelijkheid van de onderzoeker: onderzoeker heeft bepaalde
kijk/mening en al een bepaald idee (vermoeden) over de resultaten
VB: je wil een artikel schrijven over een onderzoek, als je al een idee
hebt/hoopt op een idee, kan je bv bepaalde data weglaten om het idee te
laten uitkomen
Hoe ermee omgaan?
à zo neutraal en objectief mogelijk
à onzekere punten niet uit de weg gaan, maar erover rapporteren
à geen tegenstrijdigheden verstoppen
à ook onverwachte resultaten rapporteren
Confirmation bias: vooral naar info zoeken die uw eigen overtuigingen bevestigd
Bij een onderzoek naar een nieuwe
therapie bij depressie, is er sprake van
confirmation bias als de onderzoeker
alleen die resultaten van zijn onderzoek
publiceert die het succes van die therapie
aantonen
Negative case analysis: als onderzoeker op zoek gaan naar de afwijkingen of
moeilijkheden van het normale om ze zijn blik te verbreden
Daardoor:
- Verruimt de onderzoeker zijn blikveld
- Wordt de soliditeit (degelijkheid) van de bewijsvoering en de hypotheses
getest
VB: je gaat op zoek naar de 10 procent waarbij de nieuwe therapie bij
depressie niet werkt
3.1.3 Betrouwbaarheid:
= er zijn geen toevalsfouten gebeurd, de meting moet altijd hetzelfde resultaat
hebben.
4
,Hoe ga je dit na?
Onderzoek opnieuw doen bij anderen
- Nauwkeurig te werk gaan
- Alle stappen, keuzes… gedetailleerd en transparant toelichten
- Belang van een goed uitgewerkt en gedetailleerd onderzoeksplan
Interne betrouwbaarheid:
= de controleerbaarheid/reproduceerbaarheid. Je legt verantwoording af voor de keuzes
die je maakt, door zo gedetailleerd mogelijk te zijn. Je vraagt aan andere onderzoekers
om dit na te kijken.
Externe betrouwbaarheid:
= de herhaalbaarheid/repliceerbaarheid. Kunnen andere onderzoekers dit opnieuw
uitvoeren en dezelfde resultaten uitkomen?
Betrouwbaarheid door:
Bij beide belangrijk:
- Uitgebreide methodesectie met alle gemaakte keuzes en ondernomen
stappen
- Helder en gedetailleerde beschrijvingen van steekproef, (non)respons,
analyse, ...
- Bronvermelding
- Contactgegevens auteurs
Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid: in welke mate stemmen verschillende
beoordelaars overeen? (vooral bij observatie en interpretatie)
à persoonlijke kenmerken van de observator mogen geen invloed hebben op het
gebruik van het instrument
à kan je berekenen met een formule uitgedrukt in Cohen’s kappa
3.1.4 Validiteit:
= In hoeverre kan je de resultaten in een andere context gaan gebruiken? Kan
ze veralgemeend worden en hebben ze een betekenis buiten de grens van 1
onderzoek. Kunnen we de onderzoeksvraag accuraat beantwoorden
VB: ‘De Slimste Mens’ is geen valide meting van iemand zijn intelligentie
Systematische fouten: fouten die je resultaat vertekenen, die je in een bepaalde
richting sturen die niet correct is à Wie selecteer je? Antwoorden die correct en eerlijk?
Interne validiteit: De mate waarin je weet dat er geen fouten in de resultaten zijn door
je onderzoeksmethode of meetinstrument. Het resultaat meet hetgene dat ik wil meten
Externe validiteit: De mate waarin de resultaten van een onderzoek kunnen worden
toegepast op een andere populatie, in een andere situatie of op een ander tijdstip dan
degene waarop het onderzoek is uitgevoerd
5
, Hawthorne effect:
Betrouwbaar: een meting die bij herhaalde metingen hetzelfde uitkomt
à resultaat is dicht bij elkaar
Valide: de mate waarin de resultaten de roos raken heeft te maken met validiteit
à resultaat is dicht bij het doel
Triangulatie:
= een manier om betrouwbaarheid en validiteit van je onderzoek te verhogen
= je onderzoek op verschillende manieren aanpakken voor een vollediger beeld
- Methodologisch: verschillende onderzoeksmethoden gebruiken om
hetzelfde fenomeen te onderzoeken
- Data: verschillende databronnen gebruiken
- Theoretisch: meerdere theoretische perspectieven betrekken
- Onderzoekerstriangulatie: meerdere onderzoekers om data te
verzamelen en analyseren
3.1.5 Ethische eisen:
- Recht op informatie: mensen moeten weten dat ze onderzocht worden
- Vrijwilligheid: je moet als onderzoeker kunnen bewijzen dat de
deelnemers akkoord gaan met het onderzoek
- Anonimiteit en vertrouwelijkheid: lezers mogen niet kunnen afleiden over
wie het gaat
- Welzijn en integriteit van de deelnemers waarborgen: voorbeelden
experimenten, die ethisch niet in orde waren à The Millgram Experiment
(gehoorzamen à schokken), The Monster Study (weeskinderen à
stotteren à pesten), The Little Albert (baby’s à trauma knuffels)
3.1.6 Praktische eisen:
- Efficiënt, realistisch en budgetvriendelijk
- Resultaten moeten bruikbaar zijn: antwoord bieden op een
vraag/probleem uit de praktijk
- Kwaliteit hangt af van de onderzoeker: het is belangrijk dat je als
onderzoeker bewust bent van je vaardigheden en eventuele beperkingen
6
