Samenvatting reader 'Inleiding tot de Psychodiagnostiek'

Samenvatting reader psychodiagnostiek
Tekst 1: psychodiagnostiek als proces


1. Introductie
 Psychodiagnostiek = meer dan afnemen psychologische tests, heeft
procesmatig karakter
 Systematisch te werk gaan  bescherming denk- en oordeelsfouten
o Relevant want belangrijke beslissingen met mate van onzekerheid
 Hoe diagnostisch proces aanpakken?  Theoretische kaders of
procesmodellen
o Benoemen ook andere belangrijke kenmerken van kwaliteitsvolle
diagnostiek
 Bespreking algemene aandachtspunten & kenmerken psychodiagnostisch
verslag

2. Procesmodellen van psychodiagnostiek
Rollen binnen proces
1. Psychodiagnosticus
2. Externe opdrachtgever
3. Cliënt
4. Wetenschappelijk forum

 eerste 3 hebben verschillende belangen

Psychodiagnosticus
 Achterhaalt best verwachtingen opdrachtgever en/of cliënt van bij begin

o ‘wat word er van mij verwacht?’
 = gekwalificeerde psycholoog of pedagoog
 Verschillende rollen 1 (beide relevant)
o Expert/ Gedragswetenschapper
 Gebruik van grondige training & opleiding als
gedragswetenschapper
 Kritisch nadenken, theoretische achtergrondkennis
aanspreken
o Samenwerkingspartner
 In dialoog met cliënt en/of opdrachtgever
 Praten over en met hen

Externe opdrachtgever
 Iemand met bepaald motief om cliënt te doorgronden + heeft vragen over
cliënt
 Bv huisarts, psychiater, rechter, bedrijf, ..
 Belangrijk:
o Motieven bevragen
o Opzoek gaan naar impliciete verwachtingen
1
Afhankelijk van de fase in het psychodiagnostisch proces waarin hij zich bevindt

1

,  ‘wat betekent dit voor opdrachtgever, wat hoopt hij hiermee
te bereiken?’




Cliënt
 Of wettelijke vertegenwoordiger van cliënt
 Variatie in mate betrokkenheid: vrijwillig vs volle tegenzin
o Tegenzin bv in juridische context of wil ouders
o Streefdoel: toestemming alle betrokkene
o 12j = bekwaam om te beslissen over inschakelen (jeugd)hulp
 Volwassenen niet verplicht onderzoek te ondergaan
o Behalve in juridische context
o Soms impliciete dwang 2
 Inzet & vrijwillige participatie bepaalt kwaliteit proces
o Tegenzin? Cliënt moeilijk onderzocht = nefast voor
geloofwaardigheid verzamelde gegevens en conclusies
 Dialectische benadering
o Cliënt ≠ willoos object = medeonderzoeker
o Kan ook opdrachtgever zijn
o Kan ook groep, gezin, team, klas, … zijn

Wetenschappelijk forum
 ≠ persoon
 Verwijst naar psychodiagnostiek als wetenschappelijk handelen
 Handelen steeds verantwoorden obv recente, onderbouwde
wetenschappelijke kaders of denkschema’s
 ‘commissie’ kritische wetenschappers die in je hoofd meedenken wat je
doorheen ervaring hoopt te internaliseren tot eigen ‘wetenschappelijk
geweten’

2.1 Een gemeenschappelijke basis
 Alle procesmodellen hebben gemeenschappelijke basis in empirische
cyclus van wetenschappelijk onderzoek
 Model = algemeen + biedt houvast om meer specifieke modellen kritisch
te bekijken

Fasen empirische cyclus
1. Observatie
2. Inductie
3. Deductie
4. Toetsing
5. Evaluatie

Observatie
 Waarneming gebeurtenissen
 Eerste moment waarop je informatie kan verzamelen en groeperen ten
behoeve van cliënt en/of opdrachtgever
2
Bv wanneer je je uitkering of job dreigt te verliezen wanneer je niet zou instemmen met
diagnostiek, en je dus toch instemt, met tegenzin

2

,Inductie
 Formuleren van hypothesen obv ideeën, opgedaan in observatiefase
 Theorie opstellen van individuele geval  specifiek naar algemeen
 Voorzichtige wijze van formuleren voorlopige theorie over verband tussen
gebeurtenissen
 Hulpmiddel: hypothesen van bewerende vorm  vragende vorm
o Zou het kunnen dat ..?
o Hypothese ≠ feit maar veronderstelling
 Expertisekennis gebruiken en hypothesen baseren op recente,
wetenschappelijke inzichten!

Deductie
 Hypothesen omzetten in toetsbare voorspellingen
 Beslissen over:
1. Hoe je zal onderzoeken of gestelde hypothese correct is of niet?
 (welke testen zal je gebruiken?)
2. Op grond van welke informatie zal hypothese aanvaard of
verworpen worden na verder onderzoek?
 (Wat zijn de toetsingscriteria?)
 In thema van diagnostiek
1. Welke testen3 afnemen?
 Afhankelijk van cliënt
 Best: multi-methodeonderzoek = meerdere soorten test
per hypothese
 Bij afnemen: focus product en proces!
2. Hoe constructen uit hypothesen meten (obv 2 criteria)
 Psychometrische criteria
 Naslagwerken & handleidingen test zelf
 Afhankelijk van test (inzetten)
 Betrekking op betrouwbaarheid & validiteit & kwaliteit
normgroep
 Praktische criteria
 Tijd voor afname & verwerking, kosten,
verkrijgbaarheid instrument, belasting cliënt
 Diagnostische waarde (DW) 4 & waarde advisering test
(WA)
o DW groter indien 1 test voor meerdere
hypothesen
o WA = in overweging nemen in hoeverre
uitkomsten test aanwijzingen bieden voor later
advies
 Multi-informantonderzoek
 Niet alleen cliënt bevragen, ook significante anderen in
thuis-, school- of werkomgeving
 Indien toestemming!

3
Breed concept: testen voor prestatieniveaus, vragenlijsten, observaties, gesprekken,
interviews, …
4
Wordt bepaald door mate waarin de informatie die men verkrijgt obv test relevant is
voor onderzoeken van hypothesen

3

, 3. Toetsingscriteria bepalen
 Bescherming denkfouten & garantie tegen subjectiviteit




Toetsing
 Hypothesen toetsen aan realiteit
 Extra waarnemingen, meer informatie verzamelen om hypothesen te
onderzoeken
o Bv testen afnemen en scoren, observaties uitvoeren gesprekken
voeren …
 Belangrijk: waarneming en verwerking verlopen deskundig
o Standaardisatie & objectiviteit
o Afwijken? Duidelijk vermelden
Evaluatie
 Verzamelde gegevens met elkaar in verband brengen + conclusie maken
 Aanleiding nieuwe hypothese/nieuwe theorie  start nieuwe empirische
cyclus

Specifiekere procesmodellen = hypothese-toetsende modellen
 Centraal = formuleren en toetsen van hypothesen
 Methodologische regels
o Hypothesen toetsen aan realiteit & aanpassen
o Doelgericht & systematisch zoeken naar gegevens voor en tegen
hypothesen
o Theoretisch verantwoorde redeneringen & gegevens hanteren uit
recent onderzoek
o gebruik betrouwbaar, valide, faire en genormeerde testen
o verantwoording afleggen aan collega’s door werkwijze te
expliciteren
 bescherming tegen fouten besluitvorming + spiegel voor reflectie
 prescriptief
o ideaalmodellen die ideale of wenselijke werkwijze voorschrijven of
aanbevelen
o niet even haalbaar in praktijk

2.2 Twee invloedrijke kaders voor diagnostiek
 specifieke procesmodellen vergelijken via 2 kaders
o handelingsgerichte diagnostiek (HGD)
o diagnostische cyclus (DC)
 kaders frequent gebruikt in praktijk
o klinische context volwassenen  DC
o klinische context of onderwijscontext kinderen & jongeren  HGD

Het model voor handelingsgerichte diagnostiek
 ontstaan
o Noëlle Pameijer & Tanja van Beukering
o 1997


4