samenvatting ( powerpoint+ lesnotities) inleiding tot recht eerste semester 17/20

INLEIDING TOT RECHT
- ‘’..’’= te vinden in wetboek
- ‘’ ‘’= voorbeeld

THEMA 1 WAT IS RECHT

TIPS
- Maak geen SV, studeer de Inhoudstafel + slides met notities!
- Kruisverwijzingen mogen in de codex

1 ALGEMENE INLEIDING: WAT IS RECHT



A OORSPRONG BEGRIP RECHT

Het begrip "recht" heeft een Latijnse oorsprong en verwijst naar het Latijnse woord directum, wat
"leiding" betekent. Dit benadrukt dat het recht dient om het samenleven van mensen te leiden.
Aanverwante termen zoals regere (regeren), rex(koning), regnum (rijk) en regula (regel) onderstrepen
de verbondenheid van recht met gezag.

Daarnaast gebruikten de Romeinen de term jus (of ius), afgeleid van jubere, wat "bevelen" betekent.
Recht omvat dus het idee van bevel, maar jus had ook een morele lading, wat terugkomt in woorden
als justus (rechtvaardig) en justitia(gerechtigheid).

B ZOEKTOCHT NAAR EEN DEFINITIE


1 ENKELE DEFINTIES VAN HET BERIP RECHT

Het recht kent vele definities, en hoewel er in de cursus tien worden gegeven, zijn dat niet dé definities
van het recht. Er bestaan duizenden definities, want het is eigen aan het recht om dingen te definiëren
en in hokjes te plaatsen. Dit is essentieel om te kunnen bepalen welke rechtsregels van toepassing zijn
in specifieke situaties.

 Zo geeft bijvoorbeeld artikel 3, §1 van het Bosdecreet aan: "Onder de voorschriften van dit decreet
vallen: de bossen, zijnde grondoppervlakten waarvan de bomen en de houtachtige struikvegetaties het
belangrijkste bestanddeel uitmaken, waartoe een eigen fauna en flora behoren en die één of meer
functies vervullen."

Het recht is maatschappelijk en subjectief, wat betekent dat het niet overal hetzelfde is. Onze definities
zullen bijvoorbeeld niet gelijk zijn aan die van andere landen of culturen. Toch komen er een paar
basiselementen steeds terug:

- Recht ontstaat wanneer mensen samenleven: Of je nu wilt of niet, zodra mensen in
gemeenschap leven, ontstaat er een vorm van recht, zelfs als dit ongeschreven is of gebaseerd
op gewoontes.
- Recht bestaat uit bindende gedragsregels, opgelegd door de overheid of de
maatschappij: recht is wat dat er van ons wordt verwacht binnen de vrijheid die we hebben.
We worden begrends in ons vrijheid

- Recht vereist gezag: Zonder gezag functioneert het recht niet.

- Handhaving van het recht: Dit gebeurt zowel door negatieve sancties (bijvoorbeeld
strafrecht) als door positieve stimuli (zoals belastingvoordelen).

- Doel


1

, o Het mogelijk maken van samenleven: Dit kan alleen als er respect is voor het recht
en mensen niet hun toevlucht nemen tot eigenrichting
o Bescherming van maatschappelijke belangen: Vroeger was recht voornamelijk
gericht op het waarborgen van het algemeen belang. Na de Tweede Wereldoorlog werd
het individu belangrijker, en het liberale gedachtegoed kreeg meer ruimte.
o Sturing van menselijk gedrag: Dit hangt samen met het sociaal contract. Zolang de
overheid onze belangen beschermt, zullen wij respect tonen voor de regels en wetten.
o Oplossen van conflicten binnen de samenleving: Recht zorgt ervoor dat conflicten
niet escaleren en binnen bepaalde kaders opgelost worden.


2 CENTRALE ELEMENTEN IN HET BEGRIP RECHT

- Geheel van bindende regels
- Doel van recht om de sameleving te ordenen en in stand te houden
- Recht vereist gezag


2.1 RECHT IS GEHEEL VAN BINDENDE REGELS

=/ suggestie of aanbeveling

Er is wel een verschil in de mate waarin ze toepasselijk zijn ( 4 categorieën)

2.1.1 GEBODSBEPALINGEN, VERBODSBEPALING, VERLOFBEPALING, BELOVENDE
REGELS

GEBODSBEPALING
Iets wordt aan ons opgelegd, positief of negatief

- Positief: actieve verwachting
 Vb. Positief: art. 2.3.31 BW “De echtgenoot die een beroep uitoefent, verricht alle
bestuurshandelingen die voor deze uitoefening verantwoord zijn alleen.
Als u een beroep heeft kan je niet verwachten van u echtgenoot dat hij naar de beroep gaat
voor u, als je een kostuum moet gaan kopen kan je niet verwachten dat je echtgenoot deze gaat
doen voor jou..

- Negatief: onthouden van een bepaalde handeling
 Negatief: art. 422bis Sw. “Met gevangenisstraf van […] wordt gestraft hij die verzuimt hulp
te verlenen of te verschaffen aan iemand die in groot gevaar verkeert […]. ”

Vb. Negatief: art. artikel 33, § 1 wet van 16 maart 1968 betreffende de politie over het
wegverkeer: 2° hij die wetend dat hij zelf oorzaak van, dan wel aanleiding tot een
verkeersongeval op een openbare plaats is geweest, de vlucht neemt om zich aan de
dienstige vaststellingen te onttrekken, zelfs wanneer het ongeval niet aan zijn schuld te wijten
is” (vliuchtsmisdrijf)

= wordt niet expliciet vermeld dat iets niet is toegelaten) -> wel bij een
verbodsbepaling

VERBODSBEPALING

 Vb. art 144 Oud BW“Niemand mag een huwelijk aangaan voor hij de leeftijd van achttien jaar heeft
bereikt.”

- Dit gaat over BW: mocht je dit toch gedaan hebben wordt je toch bestraft op basis van de SW.
Niet op basis van deze artikel, deze geeft slechts een voorwaarde.

,VERLOFBEPALING
Laten toe (geven verlof) om een handeling te stellen, maar niet verplicht

 Vb. art. 2.3.35, eerste lid BW“Iedere echtgenoot kan aan de familierechtbank vragen dat aan de
andere echtgenoot verbod wordt opgelegd om enige bestuurshandeling te verrichten die hem nadeel
kan berokkenen of de belangen van het gezin kan schaden. ”




BELOVENDE REGELS
Beloven iets

Pas op of je deze belovende rechten kan afdwingen van de rechter(of het een directe werking heeft)
hangt af van de specificering van het wet.
 je dakrenovatie voldoet aan alle voorwaarden om een subsidie te krijgen. Dan kan je naar de
rechten gaan die de overheid kan verplichten om je een subsidie te geven.

 sociale rechten: Vb. art. 23 Gw. “Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden. Daartoe
waarborgen de wet, […] de economische, sociale en culturele rechten, waarvan ze de voorwaarden
voor de uitoefening bepalen. Die rechten omvatten inzonderheid: 1° het recht op arbeid […] 2° het
recht op sociale zekerheid […] 3° het recht op behoorlijke huisvesting […] 4° het recht op de
bescherming van een gezond leefmilieu […] […]”(maatstaf voor toekomstige regelgever over wat ze
mogen doen en niet doen)

stel je vindt geen job na u studie, kan je niet naar de rechter gaan om hen te verplichten u iets te
geven. Deze rechten zijn niet onvoorwaardelijk en precies genoeg dat je dit kan eisen.

Uitzondering op directe werking:
Kinderbijslag want het is te specifiek geformuleerd, alles staat vast tot de detail waardoor de beslissing
van de overheid moet gerespecteerd worden

Standstill: als je nieuwe regelgeving maakt, mag die niet slechter zijn dan de regelgeving die al
bestond.  Sociale zekerheid mag alleen maar beter worden

2.1.2 REGELS TOEPASBAAR NA KEUZE

Vroegere examenvraag: leg mij verschil uit tussen wilsaanvullende/ suppletieve regels en Regels
toepasbaar na keuze, wat is het verschil?

Niet alle rechtsregels van het recht zijn automatisch van toepassing op jou, dit komt slechts na een
keuze. zijn regels die je bewust moet kiezen om ze van toepassing te laten zijn. Ze gelden
dus niet automatisch; je moet expliciet aangeven dat je ervoor kiest om deze regels toe te
passen.

 pas na het huwen zullen de regels van huwelijk van jou op toepassing zijn.

 Vb. art. artikel 7 wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten:“De
arbeidsovereenkomst wordt gesloten hetzij voor een bepaalde tijd of voor een duidelijk omschreven
werk, hetzij voor onbepaalde tijd. Zij kan nooit voor het leven worden gesloten.”

 Vb. art. 4.180 BW “Een testament kan eigenhandig, of bij notariële akte = is je wettelijk
erftestament na je dood. Is pas na je dood van toepassing

2.1.3 WILSAANVULLENDE OF SUPPLETIEVE REGELS

, zijn regels die automatisch van toepassing zijn wanneer de betrokken partijen zelf geen
andere regeling treffen

 wettelijk huwelijksstelsel: we huwen plots vandaag en hebben geen huwelijk contract, zal de wet een
opvangregeling voorzien = regels van gemeen recht

Hoe zie je of een regel na keuze of suppletief is?

Het wilsaanvullende is herkenbaar door= ‘’behoudens andersluidend contract’’ dit is de bepaling
die op je van toepassing is behalve indien je het op een ander manier hebt geregeld in je contract)

 Vb. art. 5.193 BW “§ 1. Een contractspartij kan met toestemming van de medecontractant zijn
contractspositie overdragen aan een derde. Die overdracht bevrijdt de overdrager voor de schulden die
na de overdracht opeisbaar worden, behoudens andersluidend contract. […]”

Pas op in de wet staat niet altijd expliciet dat een wet een suppletieve karakter heeft. soms staat er
een wet die bindend blijkt te zijn maar je mag er van afwijken

 Vb. art. 1583 Oud BW “Hij [de koop] is tussen partijen voltrokken, en de koper verkrijgt van
rechtswege de eigendom ten aanzien van de verkoper, zodra er overeenkomst is omtrent de zaak en
de prijs, hoewel de zaak nog niet geleverd en de prijs nog niet betaald is. ”
 ik heb een fiets die ik verkoop voor 350, iemand wilt die= overeenkomst over voorwerp en de rijs
dus de koop is voltrokken hoewel er geen papier is, geen betaling,.. . maar dit gaat nooit zo in de
praktijk?= dit is dus een afwijking. Pas op het moment dat de geld is gegeven en fiets is gegeven
vinden wij dat de koop is voltrokken




2.1.4 ONDERSTEUNENDE REGELS EN HANDHAVINGSREGELS

Geen regels die op jou en mij van toepassing zijn, maar die ons rechtssysteem ondersteunen

Vb. Art. 1.2 BW “De wet beschikt alleen voor de toekomst. Zij heeft geen terugwerkende kracht
tenzij dit noodzakelijk is voor een doelstelling van algemeen belang. = verbod van retroactieve werking
van het recht: een wet in het verleden te werking laten gaan is verboden

2.1.5 TECHNISCHE REGELS

Regels over temrijnen, procedures.

 Vb. Art. 4 Procedurereglement RvS “De eisen bedoeld in artikel 11 van de gecoördineerde wetten
verjaren zestig dagen na de schriftelijke kennisgeving van de beslissing houdende, afwijzing van het
verzoekschrift tot vergoeding.”

Dit helpt met de rechtszekerheid voor het maatschappelijk belang

2.1.6 FORMALISMEN VAN HET RECHT