Algemene
Psychologie
1ste semester
Academiejaar 2020-2021
Luna Vannieuwkerke
,Inhoud
1. Kennis maken met de psychologie.....................................................................4
1.2. Definitie van de psychologie........................................................................4
1.3. De geschiedenis van de psychologie............................................................4
1.3.1. De verre voor geschiedenis....................................................................4
1.3.2. De meer directe voorgeschiedenis.........................................................5
1.3.3. De psychologie als wetenschap van het bewustzijn...............................7
1.3.4. De behavioristische revolutie.................................................................8
1.3.5. Nieuwe klemtonen in Europa.................................................................8
1.3.6. Amerika en de herontdekking van het innerlijke..................................10
1.3.7. Hedendaagse stromingen in de psychologie........................................11
3. De waarneming: constructie van een aangepast wereldbeeld.........................12
3.1. Het waarnemingsproces in vogelvlucht......................................................12
3.1.1. De lange weg van de prikkel tot waarneming......................................12
3.1.2. Drie psychologische activiteiten...........................................................14
3.2. Waarnemen is selecteren...........................................................................14
3.2.1. De verschillende zintuigen...................................................................14
3.2.3. De minimumintensiteit van de prikkels................................................15
3.2.4. De differentiële gevoeligheid...............................................................16
3.2.5. De selectieve aandacht........................................................................16
3.3. Waarnemen is structureren........................................................................16
3.3.1. Figuur achtergrond............................................................................... 16
3.3.2. Structureringsfactoren.........................................................................17
3.3.3. Herkennen van Gestalten.....................................................................20
3.3.4. Waarnemingsconstanties.....................................................................21
3.3.5. Waarnemingsillusies............................................................................ 23
3.3.6. Culturele verschillen in het structureringsproces.................................24
3.4. Waarnemen is interpreteren......................................................................25
3.4.1. De rol van de vroegere ervaringen......................................................26
3.4.2. De dynamisch-affectieve ingesteldheid...............................................26
3.4.3. Invloed vanuit de bredere situatie.......................................................26
4. Het geheugen: persoonlijke reconstructie van het verleden............................28
4.1. De vele betekenissen van het woord ‘geheugen’.......................................28
4.1.1. Automatische en bewuste nawerking van geheugeninhouden............28
4.1.2. Verschillen in tijdsduur en capaciteit...................................................30
1
, 4.2. de inprenting.............................................................................................. 32
4.2.1. structurering van het materiaal...........................................................33
4.2.2. Passende cues of ophaalwijzen............................................................35
4.3. latentieperiode........................................................................................... 37
4.3.1. Beschrijving van het vergeetproces.....................................................37
4.3.2. Waardoor vergeten we?.......................................................................39
4..3.3. Vergeten als probleem en als pluspunt...............................................40
4.4. De reproductie........................................................................................... 41
4.4.1. Het oproepen van herinneringen.........................................................41
4.4.2. Geheugenvorming (paramnesie)..........................................................41
5. Leerprocessen: de automatische nawerking van vroegere ervaringen............44
5.1. Soorten leerprocessen................................................................................... 44
5.2. Klassieke conditionering............................................................................. 45
5.2.1. Het eigenlijke conditioneringsproces...................................................45
5.2.2. Bijkomende processen.........................................................................47
5.2.4. Toepassingen van klassieke conditionering.........................................51
5.3. Operante conditionering............................................................................. 53
5.3.1. Leren door gissen en missen................................................................54
5.3.2. Een cognitieve interpretatie van operant leren....................................55
5.3.3. Operante conditioneringsmechanismen...............................................59
5.3.4. Toepassingen van operante conditionering.........................................63
5.5. Priming....................................................................................................... 68
6. Denken en intelligentie: het inzichtelijk oplossen van problemen....................70
6.3. Valstrikken bij het denken..........................................................................70
6.3.1. Tendentieuze input.............................................................................. 71
6.3.2. Inschattingsfouten............................................................................... 71
6.4. Het intelligentieonderzoek.........................................................................72
6.4.2. Intelligentie: een moeilijk te vatten begrip...........................................72
6.4.3. Berekeningswijze van de testuitslag....................................................73
6.4.4. Structuur van de intelligentie...............................................................77
6.4.5. Andere soorten intelligentie.................................................................79
7. Motivatie: de innerlijke sturing van het gedrag................................................83
7.1. Precisering van de vraagstelling................................................................83
7.1.1. De complexiteit van de menselijke motivatie......................................83
7.1.2. Hoe psychologen daarmee omgaan.....................................................84
7.2. Algemene motivatietheorieën....................................................................84
7.2.1. De psychodynamische theorie van Freud............................................85
2
, 7.2.2. De neobehavioristische theorie van Hill...............................................88
7.2.3. De humanistische behoeftetheorie van Maslow...................................90
7.2.4. De zelfdeterminatietheorie van Deci & Ryan.......................................93
8. Emoties: affectieve reacties die kleur geven aan onze ervaringen..................96
8.1. De plaats van emoties in het gedrag.........................................................96
8.2. Autonome lichaamsveranderingen bij emoties..........................................96
8.2.1. De belangrijkste lichaamsveranderingen.............................................96
8.2.2. Biologisch nut van de autonome lichaamsveranderingen..................100
8.2.3. Stress en stresshantering...................................................................101
8.3. De psychologische aspecten van emoties................................................104
8.3.1. Het belevingsaspect van emoties......................................................104
8.3.2. Expressie van emoties.......................................................................105
9. persoonlijkheid: je unieke combinatie van trekken........................................109
9.1. Situering en definitie................................................................................ 109
9.1.1. Het hypothetisch construct persoonlijkheid.......................................110
9.1.2. De kern van de definitie.....................................................................110
9.1.3. Enkele aanverwante begrippen..........................................................111
9.2. Historische evolutie van de persoonlijkheidstheorieën............................112
9.2.1. De klassieke persoonlijkheidstheorieën.............................................112
9.2.3. De huidige visie op persoonlijkheidsleer............................................114
9.3. Biologische en neurologische inzichten....................................................118
9.3.1. Aangeboren of aangeleerd?...............................................................118
9.3.2. tweelingenstudies.............................................................................. 120
9.3.3. Neuropsychologische achtergrond.....................................................121
3
Psychologie
1ste semester
Academiejaar 2020-2021
Luna Vannieuwkerke
,Inhoud
1. Kennis maken met de psychologie.....................................................................4
1.2. Definitie van de psychologie........................................................................4
1.3. De geschiedenis van de psychologie............................................................4
1.3.1. De verre voor geschiedenis....................................................................4
1.3.2. De meer directe voorgeschiedenis.........................................................5
1.3.3. De psychologie als wetenschap van het bewustzijn...............................7
1.3.4. De behavioristische revolutie.................................................................8
1.3.5. Nieuwe klemtonen in Europa.................................................................8
1.3.6. Amerika en de herontdekking van het innerlijke..................................10
1.3.7. Hedendaagse stromingen in de psychologie........................................11
3. De waarneming: constructie van een aangepast wereldbeeld.........................12
3.1. Het waarnemingsproces in vogelvlucht......................................................12
3.1.1. De lange weg van de prikkel tot waarneming......................................12
3.1.2. Drie psychologische activiteiten...........................................................14
3.2. Waarnemen is selecteren...........................................................................14
3.2.1. De verschillende zintuigen...................................................................14
3.2.3. De minimumintensiteit van de prikkels................................................15
3.2.4. De differentiële gevoeligheid...............................................................16
3.2.5. De selectieve aandacht........................................................................16
3.3. Waarnemen is structureren........................................................................16
3.3.1. Figuur achtergrond............................................................................... 16
3.3.2. Structureringsfactoren.........................................................................17
3.3.3. Herkennen van Gestalten.....................................................................20
3.3.4. Waarnemingsconstanties.....................................................................21
3.3.5. Waarnemingsillusies............................................................................ 23
3.3.6. Culturele verschillen in het structureringsproces.................................24
3.4. Waarnemen is interpreteren......................................................................25
3.4.1. De rol van de vroegere ervaringen......................................................26
3.4.2. De dynamisch-affectieve ingesteldheid...............................................26
3.4.3. Invloed vanuit de bredere situatie.......................................................26
4. Het geheugen: persoonlijke reconstructie van het verleden............................28
4.1. De vele betekenissen van het woord ‘geheugen’.......................................28
4.1.1. Automatische en bewuste nawerking van geheugeninhouden............28
4.1.2. Verschillen in tijdsduur en capaciteit...................................................30
1
, 4.2. de inprenting.............................................................................................. 32
4.2.1. structurering van het materiaal...........................................................33
4.2.2. Passende cues of ophaalwijzen............................................................35
4.3. latentieperiode........................................................................................... 37
4.3.1. Beschrijving van het vergeetproces.....................................................37
4.3.2. Waardoor vergeten we?.......................................................................39
4..3.3. Vergeten als probleem en als pluspunt...............................................40
4.4. De reproductie........................................................................................... 41
4.4.1. Het oproepen van herinneringen.........................................................41
4.4.2. Geheugenvorming (paramnesie)..........................................................41
5. Leerprocessen: de automatische nawerking van vroegere ervaringen............44
5.1. Soorten leerprocessen................................................................................... 44
5.2. Klassieke conditionering............................................................................. 45
5.2.1. Het eigenlijke conditioneringsproces...................................................45
5.2.2. Bijkomende processen.........................................................................47
5.2.4. Toepassingen van klassieke conditionering.........................................51
5.3. Operante conditionering............................................................................. 53
5.3.1. Leren door gissen en missen................................................................54
5.3.2. Een cognitieve interpretatie van operant leren....................................55
5.3.3. Operante conditioneringsmechanismen...............................................59
5.3.4. Toepassingen van operante conditionering.........................................63
5.5. Priming....................................................................................................... 68
6. Denken en intelligentie: het inzichtelijk oplossen van problemen....................70
6.3. Valstrikken bij het denken..........................................................................70
6.3.1. Tendentieuze input.............................................................................. 71
6.3.2. Inschattingsfouten............................................................................... 71
6.4. Het intelligentieonderzoek.........................................................................72
6.4.2. Intelligentie: een moeilijk te vatten begrip...........................................72
6.4.3. Berekeningswijze van de testuitslag....................................................73
6.4.4. Structuur van de intelligentie...............................................................77
6.4.5. Andere soorten intelligentie.................................................................79
7. Motivatie: de innerlijke sturing van het gedrag................................................83
7.1. Precisering van de vraagstelling................................................................83
7.1.1. De complexiteit van de menselijke motivatie......................................83
7.1.2. Hoe psychologen daarmee omgaan.....................................................84
7.2. Algemene motivatietheorieën....................................................................84
7.2.1. De psychodynamische theorie van Freud............................................85
2
, 7.2.2. De neobehavioristische theorie van Hill...............................................88
7.2.3. De humanistische behoeftetheorie van Maslow...................................90
7.2.4. De zelfdeterminatietheorie van Deci & Ryan.......................................93
8. Emoties: affectieve reacties die kleur geven aan onze ervaringen..................96
8.1. De plaats van emoties in het gedrag.........................................................96
8.2. Autonome lichaamsveranderingen bij emoties..........................................96
8.2.1. De belangrijkste lichaamsveranderingen.............................................96
8.2.2. Biologisch nut van de autonome lichaamsveranderingen..................100
8.2.3. Stress en stresshantering...................................................................101
8.3. De psychologische aspecten van emoties................................................104
8.3.1. Het belevingsaspect van emoties......................................................104
8.3.2. Expressie van emoties.......................................................................105
9. persoonlijkheid: je unieke combinatie van trekken........................................109
9.1. Situering en definitie................................................................................ 109
9.1.1. Het hypothetisch construct persoonlijkheid.......................................110
9.1.2. De kern van de definitie.....................................................................110
9.1.3. Enkele aanverwante begrippen..........................................................111
9.2. Historische evolutie van de persoonlijkheidstheorieën............................112
9.2.1. De klassieke persoonlijkheidstheorieën.............................................112
9.2.3. De huidige visie op persoonlijkheidsleer............................................114
9.3. Biologische en neurologische inzichten....................................................118
9.3.1. Aangeboren of aangeleerd?...............................................................118
9.3.2. tweelingenstudies.............................................................................. 120
9.3.3. Neuropsychologische achtergrond.....................................................121
3
