GESCHIEDENIS 1
HISTORISCH OVERZICHT KLASSIEKE
OUDHEID
Inhoud
1. De Oudgriekse wereld: algemene situering in tijd en ruimte....................................................................6
1.1. Situering in tijd................................................................................................................................... 6
1.1.1. Algemene chronologie (Is subjectief andere opdeling ook mogelijk)..........................................6
1.1.2. De oude Griekse wereld op tijdsband.......................................................................................... 7
1.2. Situering in ruimte............................................................................................................................. 8
1.2.1. Omgeving, landschap en klimaat................................................................................................. 8
1.2.2. De oude Griekse wereld op kaart................................................................................................ 9
2. De Cycladische, Minoïsche en Myceense beschaving..............................................................................10
2.1. Voorbeschaving: Kreta, de wieg van de Europese beschaving?........................................................10
2.2. Cycladische beschaving.................................................................................................................... 10
2.2.1. Algemene kader: situering in tijd en ruimte..............................................................................10
2.2.2. Socio-culturele aspecten van de Cycladische beschaving..........................................................10
2.3. De Minoïsche beschaving................................................................................................................. 11
2.3.1. Algemeen kader: situering in tijd en ruimte..............................................................................11
2.3.2. Socio-politieke en socio-economische aspecten van de Minoïsche beschaving.........................11
2.3.3. Socio-culturele aspecten van de Minoïsche beschaving............................................................12
2.4. De Myceense beschaving................................................................................................................. 15
2.4.1. Algemeen kader: situering tijd en ruimte..................................................................................15
2.4.2. Socio-politieke aspecten van de Myceense beschaving.............................................................15
2.4.3. Socio-culturele aspecten van de Myceense beschaving............................................................16
2.5. De “duistere eeuwen”...................................................................................................................... 18
2.5.1. De instorting van de Myceense beschaving............................................................................... 18
2.5.2. De Griekse samenleving ten tijde van de duistere eeuwen.......................................................18
3. De Helladische beschaving gedurende de archaïsche periode (776 v.C. – 479 v.C.)................................19
3.1. Algemeen kader en situering in de ruimte.......................................................................................19
3.2. Socio-economische aspecten van de archaïsche periode.................................................................19
1
, 3.2.1. Algemeen kader........................................................................................................................ 19
3.2.2. De Griekse kolonisatie............................................................................................................... 20
3.3. Socio-politieke aspecten van de archaïsche periode........................................................................20
3.3.1. Veranderingen op militair vlak.................................................................................................. 20
3.3.2. Veranderingen op politiek vlak.................................................................................................. 20
3.3.3. De Perzische oorlogen............................................................................................................... 23
3.4. Socio-culturele aspecten van archaïsche periode.............................................................................25
3.4.1. Religie: de Griekse Godenwereld............................................................................................... 25
3.4.2. Sport en spel in de oude Griekse wereld (focus op Olympische spelen)....................................27
3.4.3. Literatuur en wijsbegeerte........................................................................................................ 29
3.4.4. Vaatwerk................................................................................................................................... 29
3.4.5. Beeldhouwkunst........................................................................................................................ 30
3.4.6. Bouwkunst................................................................................................................................ 31
4. De helladische beschaving gedurende de klassieke periode...................................................................32
4.1. Socio-politieke aspecten van de klassieke periode...........................................................................32
4.1.1. Ontwikkeling oude Athene........................................................................................................ 32
4.1.2. De peloponnesische oorlog....................................................................................................... 32
4.2. Socio-culturele aspecten van de klassieke periodes.....................................................................32
4.2.1. Literatuur en wijsbegeerte........................................................................................................ 32
4.2.2. Bouwkunst................................................................................................................................ 34
4.2.3. Beeldhouwkunst........................................................................................................................ 34
5. De hellenistische periode........................................................................................................................ 35
5.1. Algemeen kader............................................................................................................................... 35
5.2. Socio-politieke aspecten van de hellenistische periode: het wereldrijk van Alexander de Grote.....35
5.2.1. Philippus II van Macedonië........................................................................................................ 35
5.2.2. Alexander de Grote werd heerser over een wereldrijk..............................................................36
5.2.3. De erfenis van Alexander de Grote: de diadochenrijken...........................................................37
5.3. Socio-economische en socio-culturele aspecten van de hellenistische periode...............................37
5.3.1. De hellenistische economie....................................................................................................... 37
5.3.2. Socio-culturele aspecten van de hellenistische periode............................................................37
5.4. De rodische school........................................................................................................................... 38
1. De romeinse wereld: Algemene situering in tijd en ruimte.....................................................................39
1.1. Situering in de tijd............................................................................................................................ 39
2
, 1.1.1. Algemene chronologie.............................................................................................................. 39
1.1.2. De romeinse wereld op de tijdsband......................................................................................... 39
1.2. Situering in de ruimte....................................................................................................................... 40
1.2.1. Het geografisch kader................................................................................................................ 40
1.2.2. De romeinse wereld op kaart.................................................................................................... 41
2. Intermezzo 1: Feniciërs en Etrusken........................................................................................................ 41
2.1. De Fenicische beschaving................................................................................................................. 41
2.1.1. Situering in tijd en ruimte.......................................................................................................... 41
2.1.2. Socio-economische en socio-culturele aspecten van de Fenicische beschaving........................42
2.1.3. De Fenicische kolonisatie: focus op Carthago............................................................................42
2.2. De Etruskische beschaving............................................................................................................... 43
2.2.1. Situering in tijd en ruimte.......................................................................................................... 43
2.2.2. Socio-politieke aspecten van de Etruskische beschaving...........................................................43
2.2.3. Socio-ecomische aspecten van de Etruskische beschaving........................................................44
2.2.4. Socio-culturele aspecten van de Etruskische beschaving...........................................................44
3. Rome: de stichting van de stad en de periode van de koningen..............................................................47
3.1. Het vroegste Rome: mythe vs. werkelijkheid...................................................................................47
3.1.1. Legendarische verhalen over de Romeinse geschiedenis..........................................................47
4. Rome: de tijd van de vroege republiek (de periode van de standenstrijd)..............................................47
4.1. Staat en maatschappij in het vroege Rome na e verdrijving van de koningen..................................47
4.2. De sociale opbouw van de romeinse bevolking................................................................................48
4.3. De standenstrijd............................................................................................................................... 49
4.4. Ontwikkeling in de politieke organisatie ten tijde van de vroege republiek.....................................50
4.4.1. De magistraten.......................................................................................................................... 50
4.4.2. De senaat.................................................................................................................................. 50
4.4.3. De volksvergadering.................................................................................................................. 50
4.5. De Romeinse expansie in de laars van Italië..................................................................................... 51
4.5.1. “Gerechtvaardigde” oorlogen en de steun van de goden..........................................................51
4.5.2. Het Romeinse leger................................................................................................................... 52
4.5.3. Romeinse expansie ten tijde van de vroege republiek...............................................................53
5. Rome: de tijd van de Punische oorlogen (de periode van de expansie buiten Italië en van nieuwe sociale
spanningen)................................................................................................................................................ 55
5.1. Rome veroverde de Middellandse Zeewereld: focus op de Punische oorlogen................................55
3
, 5.1.1. Algemene context..................................................................................................................... 55
5.1.2. 1ste Punische oorlog (264 v.C. – 241 v.C.)...................................................................................55
5.1.3. 2de Punische oorlog (218 v.C. – 201 v.C.).................................................................................... 55
5.1.4. 3de Punische oorlog (149 v.C. – 146 v.C.)....................................................................................56
5.2. Bestuurlijke beheersing van de veroverde gebieden........................................................................56
5.3. Nieuwe sociale spanningen ten gevolge van de expansie.................................................................57
6. Rome: de late republiek (de periode van de Romeinse burgeroorlogen)................................................58
6.1. De aanloop naar de burgeroorlogen................................................................................................ 58
6.2. De legerhervorming van Marius....................................................................................................... 59
6.3. De eerste burgeroorlog.................................................................................................................... 59
6.4. De 2e en 3e burgeroorlog.................................................................................................................. 59
7. Intermezzo 2: de Kelten.......................................................................................................................... 61
7.1. Situering........................................................................................................................................... 61
7.1.1. Algemene situering in de tijd..................................................................................................... 61
7.1.2. Algemene situering in de ruimte............................................................................................... 61
7.1.3. De Kelten in onze gewesten...................................................................................................... 62
7.2. Maatschappelijke kenmerken.......................................................................................................... 62
7.2.1. Politieke aspecten van de Keltische samenleving......................................................................62
7.2.2. Sociale aspecten van de Keltische samenleving.........................................................................62
7.2.3. Economische aspecten van de Keltische samenleving...............................................................63
7.2.4. Culturele aspecten van de Keltische samenleving.....................................................................63
7.3. De Gallische oorlogen...................................................................................................................... 64
7.3.1. De Romeinse expansie en de verovering van Gallië...................................................................64
8. Rome: de periode van het keizerrijk........................................................................................................ 65
8.1. Het tijdperk van keizer Augustus...................................................................................................... 65
8.1.1. Hoe Octavianus Augustus werd en zijn macht uitbreidde.........................................................65
8.1.2. De keizercultus.......................................................................................................................... 66
8.1.3. Senaat en volksvergaderingen onder Augustus.........................................................................66
8.1.4. De hogere standen: senatoren en ridders.................................................................................66
8.2. Veroveringen onder Augustus.......................................................................................................... 67
8.3. Het keizerschap en de opvolging...................................................................................................... 67
9. Rome: culturele aspecten van de Romeinse beschaving.........................................................................68
9.1. Het religieuze leven bij de Romeinen............................................................................................... 68
4
HISTORISCH OVERZICHT KLASSIEKE
OUDHEID
Inhoud
1. De Oudgriekse wereld: algemene situering in tijd en ruimte....................................................................6
1.1. Situering in tijd................................................................................................................................... 6
1.1.1. Algemene chronologie (Is subjectief andere opdeling ook mogelijk)..........................................6
1.1.2. De oude Griekse wereld op tijdsband.......................................................................................... 7
1.2. Situering in ruimte............................................................................................................................. 8
1.2.1. Omgeving, landschap en klimaat................................................................................................. 8
1.2.2. De oude Griekse wereld op kaart................................................................................................ 9
2. De Cycladische, Minoïsche en Myceense beschaving..............................................................................10
2.1. Voorbeschaving: Kreta, de wieg van de Europese beschaving?........................................................10
2.2. Cycladische beschaving.................................................................................................................... 10
2.2.1. Algemene kader: situering in tijd en ruimte..............................................................................10
2.2.2. Socio-culturele aspecten van de Cycladische beschaving..........................................................10
2.3. De Minoïsche beschaving................................................................................................................. 11
2.3.1. Algemeen kader: situering in tijd en ruimte..............................................................................11
2.3.2. Socio-politieke en socio-economische aspecten van de Minoïsche beschaving.........................11
2.3.3. Socio-culturele aspecten van de Minoïsche beschaving............................................................12
2.4. De Myceense beschaving................................................................................................................. 15
2.4.1. Algemeen kader: situering tijd en ruimte..................................................................................15
2.4.2. Socio-politieke aspecten van de Myceense beschaving.............................................................15
2.4.3. Socio-culturele aspecten van de Myceense beschaving............................................................16
2.5. De “duistere eeuwen”...................................................................................................................... 18
2.5.1. De instorting van de Myceense beschaving............................................................................... 18
2.5.2. De Griekse samenleving ten tijde van de duistere eeuwen.......................................................18
3. De Helladische beschaving gedurende de archaïsche periode (776 v.C. – 479 v.C.)................................19
3.1. Algemeen kader en situering in de ruimte.......................................................................................19
3.2. Socio-economische aspecten van de archaïsche periode.................................................................19
1
, 3.2.1. Algemeen kader........................................................................................................................ 19
3.2.2. De Griekse kolonisatie............................................................................................................... 20
3.3. Socio-politieke aspecten van de archaïsche periode........................................................................20
3.3.1. Veranderingen op militair vlak.................................................................................................. 20
3.3.2. Veranderingen op politiek vlak.................................................................................................. 20
3.3.3. De Perzische oorlogen............................................................................................................... 23
3.4. Socio-culturele aspecten van archaïsche periode.............................................................................25
3.4.1. Religie: de Griekse Godenwereld............................................................................................... 25
3.4.2. Sport en spel in de oude Griekse wereld (focus op Olympische spelen)....................................27
3.4.3. Literatuur en wijsbegeerte........................................................................................................ 29
3.4.4. Vaatwerk................................................................................................................................... 29
3.4.5. Beeldhouwkunst........................................................................................................................ 30
3.4.6. Bouwkunst................................................................................................................................ 31
4. De helladische beschaving gedurende de klassieke periode...................................................................32
4.1. Socio-politieke aspecten van de klassieke periode...........................................................................32
4.1.1. Ontwikkeling oude Athene........................................................................................................ 32
4.1.2. De peloponnesische oorlog....................................................................................................... 32
4.2. Socio-culturele aspecten van de klassieke periodes.....................................................................32
4.2.1. Literatuur en wijsbegeerte........................................................................................................ 32
4.2.2. Bouwkunst................................................................................................................................ 34
4.2.3. Beeldhouwkunst........................................................................................................................ 34
5. De hellenistische periode........................................................................................................................ 35
5.1. Algemeen kader............................................................................................................................... 35
5.2. Socio-politieke aspecten van de hellenistische periode: het wereldrijk van Alexander de Grote.....35
5.2.1. Philippus II van Macedonië........................................................................................................ 35
5.2.2. Alexander de Grote werd heerser over een wereldrijk..............................................................36
5.2.3. De erfenis van Alexander de Grote: de diadochenrijken...........................................................37
5.3. Socio-economische en socio-culturele aspecten van de hellenistische periode...............................37
5.3.1. De hellenistische economie....................................................................................................... 37
5.3.2. Socio-culturele aspecten van de hellenistische periode............................................................37
5.4. De rodische school........................................................................................................................... 38
1. De romeinse wereld: Algemene situering in tijd en ruimte.....................................................................39
1.1. Situering in de tijd............................................................................................................................ 39
2
, 1.1.1. Algemene chronologie.............................................................................................................. 39
1.1.2. De romeinse wereld op de tijdsband......................................................................................... 39
1.2. Situering in de ruimte....................................................................................................................... 40
1.2.1. Het geografisch kader................................................................................................................ 40
1.2.2. De romeinse wereld op kaart.................................................................................................... 41
2. Intermezzo 1: Feniciërs en Etrusken........................................................................................................ 41
2.1. De Fenicische beschaving................................................................................................................. 41
2.1.1. Situering in tijd en ruimte.......................................................................................................... 41
2.1.2. Socio-economische en socio-culturele aspecten van de Fenicische beschaving........................42
2.1.3. De Fenicische kolonisatie: focus op Carthago............................................................................42
2.2. De Etruskische beschaving............................................................................................................... 43
2.2.1. Situering in tijd en ruimte.......................................................................................................... 43
2.2.2. Socio-politieke aspecten van de Etruskische beschaving...........................................................43
2.2.3. Socio-ecomische aspecten van de Etruskische beschaving........................................................44
2.2.4. Socio-culturele aspecten van de Etruskische beschaving...........................................................44
3. Rome: de stichting van de stad en de periode van de koningen..............................................................47
3.1. Het vroegste Rome: mythe vs. werkelijkheid...................................................................................47
3.1.1. Legendarische verhalen over de Romeinse geschiedenis..........................................................47
4. Rome: de tijd van de vroege republiek (de periode van de standenstrijd)..............................................47
4.1. Staat en maatschappij in het vroege Rome na e verdrijving van de koningen..................................47
4.2. De sociale opbouw van de romeinse bevolking................................................................................48
4.3. De standenstrijd............................................................................................................................... 49
4.4. Ontwikkeling in de politieke organisatie ten tijde van de vroege republiek.....................................50
4.4.1. De magistraten.......................................................................................................................... 50
4.4.2. De senaat.................................................................................................................................. 50
4.4.3. De volksvergadering.................................................................................................................. 50
4.5. De Romeinse expansie in de laars van Italië..................................................................................... 51
4.5.1. “Gerechtvaardigde” oorlogen en de steun van de goden..........................................................51
4.5.2. Het Romeinse leger................................................................................................................... 52
4.5.3. Romeinse expansie ten tijde van de vroege republiek...............................................................53
5. Rome: de tijd van de Punische oorlogen (de periode van de expansie buiten Italië en van nieuwe sociale
spanningen)................................................................................................................................................ 55
5.1. Rome veroverde de Middellandse Zeewereld: focus op de Punische oorlogen................................55
3
, 5.1.1. Algemene context..................................................................................................................... 55
5.1.2. 1ste Punische oorlog (264 v.C. – 241 v.C.)...................................................................................55
5.1.3. 2de Punische oorlog (218 v.C. – 201 v.C.).................................................................................... 55
5.1.4. 3de Punische oorlog (149 v.C. – 146 v.C.)....................................................................................56
5.2. Bestuurlijke beheersing van de veroverde gebieden........................................................................56
5.3. Nieuwe sociale spanningen ten gevolge van de expansie.................................................................57
6. Rome: de late republiek (de periode van de Romeinse burgeroorlogen)................................................58
6.1. De aanloop naar de burgeroorlogen................................................................................................ 58
6.2. De legerhervorming van Marius....................................................................................................... 59
6.3. De eerste burgeroorlog.................................................................................................................... 59
6.4. De 2e en 3e burgeroorlog.................................................................................................................. 59
7. Intermezzo 2: de Kelten.......................................................................................................................... 61
7.1. Situering........................................................................................................................................... 61
7.1.1. Algemene situering in de tijd..................................................................................................... 61
7.1.2. Algemene situering in de ruimte............................................................................................... 61
7.1.3. De Kelten in onze gewesten...................................................................................................... 62
7.2. Maatschappelijke kenmerken.......................................................................................................... 62
7.2.1. Politieke aspecten van de Keltische samenleving......................................................................62
7.2.2. Sociale aspecten van de Keltische samenleving.........................................................................62
7.2.3. Economische aspecten van de Keltische samenleving...............................................................63
7.2.4. Culturele aspecten van de Keltische samenleving.....................................................................63
7.3. De Gallische oorlogen...................................................................................................................... 64
7.3.1. De Romeinse expansie en de verovering van Gallië...................................................................64
8. Rome: de periode van het keizerrijk........................................................................................................ 65
8.1. Het tijdperk van keizer Augustus...................................................................................................... 65
8.1.1. Hoe Octavianus Augustus werd en zijn macht uitbreidde.........................................................65
8.1.2. De keizercultus.......................................................................................................................... 66
8.1.3. Senaat en volksvergaderingen onder Augustus.........................................................................66
8.1.4. De hogere standen: senatoren en ridders.................................................................................66
8.2. Veroveringen onder Augustus.......................................................................................................... 67
8.3. Het keizerschap en de opvolging...................................................................................................... 67
9. Rome: culturele aspecten van de Romeinse beschaving.........................................................................68
9.1. Het religieuze leven bij de Romeinen............................................................................................... 68
4