samenvatting geschiedenis hoofdstuk 9
Paragraaf 1 : De Eerste Wereldoorlog
❖ kenmerkend aspect : Het voeren van twee wereldoorlogen
❖ kenmerkend aspect : Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door
massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij
oorlogvoering
❖ oorzaken van de oorlog
● Nationalisme : liefde voor eigen volk → kan tot haat tegen andere
landen/volken zorgen
● Kolonialisme : competitie om kolonies → leidt tot spanningen tussen
Europese landen
● Militarisme : trots op leger → idee dat dmv het leger problemen kunnen
worden opgelost
● Spanningen op de Balkan : zwak Turkije / Ottomaanse rijk verloor gebied op
de balkan, andere landen wilde profiteren
● Bondgenootschappen :
- geallieerden - centralen
1. Engeland 1. Duitsland
2. Frankrijk 2. Oostenrijk-Hongarije
3. Rusland 3. Turkse rijk
❖ aanleiding van de oorlog
● Moord op Oostenrijkse kroonprins Frans Ferdinand
- 28 juni 1914 werd Frans Ferdinand in de Bosnische hoofdstad Sarajevo
doodgeschoten door een Bosnische Serviër ( lid van servische terreurgroep )
→ hij wilde dat Bosnië bij servië moest gaan horen ipv bij
Oostenrijk-Hongarije ( Habsburgse Rijk )
- om een einde te maken aan de Servische dreiging, besloot Oostenrijk Servië
te straffen → niet direct, eerst vroeg Oostenrijk Duitsland om steun voor actie
tegen Servië
- eenmaal nadat Duitsland Oostenrijk die steun beloofde, verklaarde
Oostenrijk op 28 juli Servië de oorlog
- Rusland had Servië steun beloofd → Rusland mobiliseerde ( leger gevechtsklaar
maken )
- als reactie daarop verklaarde Duitsland Rusland de oorlog
- Toen Frankrijk ( bondgenoot van Rusland ) ook mobiliseerde, verklaarde Duitsland
Frankrijk ook de Oorlog
❖ Het Duitse Von Schlieffenplan treedt in werking → door België naar Frankrijk, om zo
een tweefrontenoorlog te voorkomen
- Voor Groot-Brittannië reden om Duitsland de oorlog te verklaren
→ Von Schlieffenplan mislukt : Fransen en Britten houden stand bij de rivier de
Marne ( 1914 ) → bloedige, uitzichtloze loopgravenoorlog volgt
, ❖ Duitsland voerde een onbeperkte Duikbotenoorlog
- Duitse U-boten vielen niet alleen vijandelijke schepen maar ook die van
neutrale landen aan
- Ottomaanse rijk sloot zich aan bij de centralen en Italië bij de geallieerden
- troepen uit koloniën en uit Canada, Australië en Nieuw-Zeeland werden op de
Europese slagvelden ingezet
- ook gevochten in Afrika, Midden-Oosten en Oost-Azië
❖ 1917 : Rusland uit, VS in de oorlog
● oktober 1917 : Russische Revolutie → Lenin sluit vrede met Duitsland
( vrede van Brest-Litowsk ) → Rusland officieel uit de oorlog
● 1917 : Duitse U-boot torpedeert schip ‘Lusitania’ → veel Amerikanen dood,
doen vervolgens mee aan WOI tegen Duitsland
→ de oorlog was nu echt een wereldoorlog geworden
❖ verloop van de Oorlog
- er kwamen veel fronten met loopgraven → aan het oostfront vochten
Duitsland en Oostenrijk tegen Rusland, dat te maken had met grote
binnenlandse problemen
- in 1917 trad de tsaar af → nieuwe regering zette oorlog voort, maar
Rusland bleef in chaos
- november 1917 grepen de communisten de macht olv Lenin en sloten
op 3 maart 1918 vrede ( vrede van Brest-Litowsk )
- Duitsland kon nu in het westen beginnen met een groot voorjaarsoffensief →
geallieerden in tegenaanval en hadden 2 beslissende voordelen : verse
optimistische amerikaanse soldaten en beschikking over honderden tanks, en
nieuw wapen dat de Britten hadden ontwikkeld
❖ Duitsers teruggedrongen en realiseerde dat ze de oorlog gingen verliezen →
keizer vluchtte naar Neutraal Nederland, dus nieuwe regering vroeg om een
wapenstilstand, die op 11 november 1918 om 11u inging
❖ 1916 : belangrijke slagen, Verdun en de Somme
● Verdun
- 21 feb - 15 dec 1916
- Duitse aanval 800.000 slachtoffers
- geen terreinwinst
● Slag aan de Somme
- 1 jul - 18 nov 1916
- Engelse aanval
- 1.000.000 slachtoffers
- geen terreinwinst
→ link KA ( massavernietigingswapens )
, ❖ bewapening en verwoesting
- door industrialisatie was de vernietigingskracht van de wapen enorm
toegenomen en leidde tot ongekende verwoestingen ( industriële oorlog )
- nieuwe wapens → tanks, vlammenwerpers, gifgas, beter machinegeweren,
vliegtuigen, betere onderzeeërs
❖ betrokken burgers
- legers bestonden uit vrijwilligers en dienstplichtigen
- achterblijvers ( voornamelijk vrouwen/ouderen ) moesten de productie op
gang houden
- de economie werd volledig afgestemd op de oorlog
- door de beperking van de productie van consumptiegoederen
ontstonden voedseltekorten
- bevolkings bestookt met oorlogspropaganda
→ kortom : WOI was een totale oorlog
❖ gevolgen van de oorlog
● 1919 : Duitse regering gedwongen Verdrag van Versailles te tekenen →
- herstelbetalingen
- Frankrijk het gebied Elzas-Lotharingen teruggeven
- het afstaan van gebied in het oosten van Polen
- afstaan van koloniën aan geallieerden
- verkleinen militaire machtspositie
- demilitarisatie van het Rijnland
- van de oude multi-etnische staten bleef alleen Rusland bestaan → communistisch
Rusland heroverde een deel van de landen onder meer Georgië en Oekraïne en
vormde daarmee de Sovjet-Unie
- multi-etnische Habsburgse rijk ( Oostenrijk-Hongarije ) viel uiteen → oa nu
Oostenrijk, Hongarije en Tsjecho-Slowakije
- Slovenie, Kroatie vormden samen met Bosnië en Servië Joegoslavië
- multi-etnische Ottomaanse rijk hield op te bestaan
- in Arabische delen nieuwe staten ( oa Irak en Syrië ) otv Groot-Brittannië en Frankrijk
- geallieerden verdeelden zich ook onder Turkse rijk, maar werden verjaagd olv Turkse
nationalist Mustafa kemal → stichtte republiek Turkije, die in 1923 werd erkend door
de geallieerden
Paragraaf 1 : De Eerste Wereldoorlog
❖ kenmerkend aspect : Het voeren van twee wereldoorlogen
❖ kenmerkend aspect : Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door
massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij
oorlogvoering
❖ oorzaken van de oorlog
● Nationalisme : liefde voor eigen volk → kan tot haat tegen andere
landen/volken zorgen
● Kolonialisme : competitie om kolonies → leidt tot spanningen tussen
Europese landen
● Militarisme : trots op leger → idee dat dmv het leger problemen kunnen
worden opgelost
● Spanningen op de Balkan : zwak Turkije / Ottomaanse rijk verloor gebied op
de balkan, andere landen wilde profiteren
● Bondgenootschappen :
- geallieerden - centralen
1. Engeland 1. Duitsland
2. Frankrijk 2. Oostenrijk-Hongarije
3. Rusland 3. Turkse rijk
❖ aanleiding van de oorlog
● Moord op Oostenrijkse kroonprins Frans Ferdinand
- 28 juni 1914 werd Frans Ferdinand in de Bosnische hoofdstad Sarajevo
doodgeschoten door een Bosnische Serviër ( lid van servische terreurgroep )
→ hij wilde dat Bosnië bij servië moest gaan horen ipv bij
Oostenrijk-Hongarije ( Habsburgse Rijk )
- om een einde te maken aan de Servische dreiging, besloot Oostenrijk Servië
te straffen → niet direct, eerst vroeg Oostenrijk Duitsland om steun voor actie
tegen Servië
- eenmaal nadat Duitsland Oostenrijk die steun beloofde, verklaarde
Oostenrijk op 28 juli Servië de oorlog
- Rusland had Servië steun beloofd → Rusland mobiliseerde ( leger gevechtsklaar
maken )
- als reactie daarop verklaarde Duitsland Rusland de oorlog
- Toen Frankrijk ( bondgenoot van Rusland ) ook mobiliseerde, verklaarde Duitsland
Frankrijk ook de Oorlog
❖ Het Duitse Von Schlieffenplan treedt in werking → door België naar Frankrijk, om zo
een tweefrontenoorlog te voorkomen
- Voor Groot-Brittannië reden om Duitsland de oorlog te verklaren
→ Von Schlieffenplan mislukt : Fransen en Britten houden stand bij de rivier de
Marne ( 1914 ) → bloedige, uitzichtloze loopgravenoorlog volgt
, ❖ Duitsland voerde een onbeperkte Duikbotenoorlog
- Duitse U-boten vielen niet alleen vijandelijke schepen maar ook die van
neutrale landen aan
- Ottomaanse rijk sloot zich aan bij de centralen en Italië bij de geallieerden
- troepen uit koloniën en uit Canada, Australië en Nieuw-Zeeland werden op de
Europese slagvelden ingezet
- ook gevochten in Afrika, Midden-Oosten en Oost-Azië
❖ 1917 : Rusland uit, VS in de oorlog
● oktober 1917 : Russische Revolutie → Lenin sluit vrede met Duitsland
( vrede van Brest-Litowsk ) → Rusland officieel uit de oorlog
● 1917 : Duitse U-boot torpedeert schip ‘Lusitania’ → veel Amerikanen dood,
doen vervolgens mee aan WOI tegen Duitsland
→ de oorlog was nu echt een wereldoorlog geworden
❖ verloop van de Oorlog
- er kwamen veel fronten met loopgraven → aan het oostfront vochten
Duitsland en Oostenrijk tegen Rusland, dat te maken had met grote
binnenlandse problemen
- in 1917 trad de tsaar af → nieuwe regering zette oorlog voort, maar
Rusland bleef in chaos
- november 1917 grepen de communisten de macht olv Lenin en sloten
op 3 maart 1918 vrede ( vrede van Brest-Litowsk )
- Duitsland kon nu in het westen beginnen met een groot voorjaarsoffensief →
geallieerden in tegenaanval en hadden 2 beslissende voordelen : verse
optimistische amerikaanse soldaten en beschikking over honderden tanks, en
nieuw wapen dat de Britten hadden ontwikkeld
❖ Duitsers teruggedrongen en realiseerde dat ze de oorlog gingen verliezen →
keizer vluchtte naar Neutraal Nederland, dus nieuwe regering vroeg om een
wapenstilstand, die op 11 november 1918 om 11u inging
❖ 1916 : belangrijke slagen, Verdun en de Somme
● Verdun
- 21 feb - 15 dec 1916
- Duitse aanval 800.000 slachtoffers
- geen terreinwinst
● Slag aan de Somme
- 1 jul - 18 nov 1916
- Engelse aanval
- 1.000.000 slachtoffers
- geen terreinwinst
→ link KA ( massavernietigingswapens )
, ❖ bewapening en verwoesting
- door industrialisatie was de vernietigingskracht van de wapen enorm
toegenomen en leidde tot ongekende verwoestingen ( industriële oorlog )
- nieuwe wapens → tanks, vlammenwerpers, gifgas, beter machinegeweren,
vliegtuigen, betere onderzeeërs
❖ betrokken burgers
- legers bestonden uit vrijwilligers en dienstplichtigen
- achterblijvers ( voornamelijk vrouwen/ouderen ) moesten de productie op
gang houden
- de economie werd volledig afgestemd op de oorlog
- door de beperking van de productie van consumptiegoederen
ontstonden voedseltekorten
- bevolkings bestookt met oorlogspropaganda
→ kortom : WOI was een totale oorlog
❖ gevolgen van de oorlog
● 1919 : Duitse regering gedwongen Verdrag van Versailles te tekenen →
- herstelbetalingen
- Frankrijk het gebied Elzas-Lotharingen teruggeven
- het afstaan van gebied in het oosten van Polen
- afstaan van koloniën aan geallieerden
- verkleinen militaire machtspositie
- demilitarisatie van het Rijnland
- van de oude multi-etnische staten bleef alleen Rusland bestaan → communistisch
Rusland heroverde een deel van de landen onder meer Georgië en Oekraïne en
vormde daarmee de Sovjet-Unie
- multi-etnische Habsburgse rijk ( Oostenrijk-Hongarije ) viel uiteen → oa nu
Oostenrijk, Hongarije en Tsjecho-Slowakije
- Slovenie, Kroatie vormden samen met Bosnië en Servië Joegoslavië
- multi-etnische Ottomaanse rijk hield op te bestaan
- in Arabische delen nieuwe staten ( oa Irak en Syrië ) otv Groot-Brittannië en Frankrijk
- geallieerden verdeelden zich ook onder Turkse rijk, maar werden verjaagd olv Turkse
nationalist Mustafa kemal → stichtte republiek Turkije, die in 1923 werd erkend door
de geallieerden
