PRE-ROMAANS EN ROMMAANS: RELIGIEUS IMPERIALISME OF DE VERSPREIDING VAN HET
CHRISTENDOM
INLEIDING
= Val van het West-Romeinse Rijk is institutioneel (de Laat Romeinse cultuur leeft door)
▪ Oost-Romeinse Rijk (Byzantijnse Rijk) tot 1453
▪ Architectuur blijft
▪ Inwoners (merendeel inheems vs minderheid “Germaanse” invallers)
▪ Assimilatie (acculturatie)
▪ Religie: Christendom, bisschoppen leden van oude Romeinse aristocratische families
Koning Clovis 466 – 511
▪ Laat zich dopen
▪ Verenigd Frankische
stammen
▪ Christelijk geloof
= staatsgodsdienst
▪ Geloof + herinnering
aan macht v/h
Romeinse rijk
= elementen van
eenheid in
geopolitieke
Zegelring van Childerick versnippering na val
Vader van Merovingische koning Clovis Westen
▪ Stelt zichzelf voor als Romeinse bevelhebber
Impact van het Romeinse rijk op ontwikkelen van cultuur en architectuur
= leidt tot de ontwikkeling van eigen architectuur
▪ Romanitas
- Herinnering + associatie met cultuur en macht van het Romeinse Rijk
▪ Vormentaal, constructiemethodes en spolia
- Herinterpretatie van klassieke vormentaal + typologieën
Invloeden van architectuur uit klassieke oudheid + Germaans + Byzantijns
▪ Christendom
- Bindende factor voor uitbouwen van het christelijk imperium
1
,INLEIDING: Romano-Byzantijnse kenmerken
Stijl, vormentaal en constructie
▪ Romano-Byzantijnse Kenmerken
- Byzantijns -> geen betekenis
Heersers, inwoners en cultuur = Romeins beschouwd
- Byzantium + Romeinse traditie/cultuur -> inspiratie + model creëren Romanitas
▪ Germaanse inbreng
- Decoratieve patronen
Dierenmotieven, spiralen, zigzagmotieven
Terug te vinden op wapens + gebruiksvoorwerpen
- Stilistisch
- Geen duurzame bouwvormen/architectuur
Gebruikten hout en leem
ROMANO-BYZANTIJNSE ARCHITECTUUR: Christendom als staatsgodsdienst in het Romeinse
Rijk
Achtergrondinformatie
▪ Politieke instabiliteit
▪ Economische depressie -> burgeroorlog
▪ Bepaalde religies geëxporteerd uit het oosten
▪ Vernieuwing
- Aanwezigheid van 1 centrale God
- Persoonlijke identificatie met gelovige en goden
▪ Christendom
- Circuleert vanuit oosten
- Niet populair
- Groeit door Heilige Paulus: ontwikkelt verder in 4de eeuw
Vroege periode (voor legalisatie)
▪ Christelijke ontmoetingscentra
- Plaats van de viering
- Vooral anoniem, verstopt binnenshuis
▪ Catacomben, ondergrondse massabegraafplaatsen
- Christenen waren vooral lagere klasse
- Moest uit het zicht
▪ Martyria
- Monumenten voor martelaars
- Kleine bouwwerken op locatie van martelaarsgraf
Ontwikkeling Christendom (ca. 350 onder Keizer Constantijn)
▪ 312: Visioen brandend kruis aan de Milvische Brug
- Constantijn verslaat Maxentius
▪ 313: Edict van Milaan: erkenning en legalisatie Christendom
- Christelijk geloof = niet meer strafbaar
▪ 326: Erkenning Christendom als staatsgodsdienst
Constantijn
▪ Pontifex maximus
▪ Hoofd van pantheon -> hoofd van christelijk geloof
- Bouwt veel kerken om aan te tonen dat christendom staatsgodsdienst was
2
, Zoektocht architecturaal type voor religieuze activiteiten Christendom
Welke architectuur typologie is het meest geschikt voor christelijk gebruik?
= Tempels waren geen optie als inspiratiebron:
▪ Pagaanse connotatie van de klassieke tempel
▪ Liturgische vereisten -> alternatief:
- Bepaalde elementen nodig om een misviering op te starten
ROMEINS MODEL
- Centraal bouw voor martyria en baptisteria (=doopkapellen)
- Basilica voor eredienst
BYZANTIJNS MODEL
- Overkoepelde centraal bouw als enig model
WEST-ROMEINSE RIJK
Liturgische noodzaak
= verschillende elementen waarom we geen tempels konden bouwen bij de Christenen
▪ Wandelpad
- Processie binnenkomst en vertrek van de
geestelijken
▪ Altaar
- Ruimte waar misviering werd opgedragen
- Plaats voor geestelijken
▪ Ruimte voor de congregatie
- Tijdens de processie en communie moesten
de gelovigen gescheiden zijn van de
geestelijken
▪ Ruimte voor de catechisten
- Zij die nog aan het toetreden waren tot het
geloof, moesten ook gescheiden zitten van
de gelovigen
- Moesten nog volwaardig gedoopt worden
(volwassen persoon)
Sint-Jan in Lateranen, 324 CE
▪ Naast paleiscomplex van Sint-
Lateranen
- Bestaat niet meer door
aardbeving
- Geschonken aan Bisschop van
Rome door Constantijn
▪ Functionele logica
▪ Elementen uit Romeinse Basilicae
- Grote openruimte
- Afgesloten ruimte met stoel
(rechter)
- Tribune (juristen en publiek)
3
CHRISTENDOM
INLEIDING
= Val van het West-Romeinse Rijk is institutioneel (de Laat Romeinse cultuur leeft door)
▪ Oost-Romeinse Rijk (Byzantijnse Rijk) tot 1453
▪ Architectuur blijft
▪ Inwoners (merendeel inheems vs minderheid “Germaanse” invallers)
▪ Assimilatie (acculturatie)
▪ Religie: Christendom, bisschoppen leden van oude Romeinse aristocratische families
Koning Clovis 466 – 511
▪ Laat zich dopen
▪ Verenigd Frankische
stammen
▪ Christelijk geloof
= staatsgodsdienst
▪ Geloof + herinnering
aan macht v/h
Romeinse rijk
= elementen van
eenheid in
geopolitieke
Zegelring van Childerick versnippering na val
Vader van Merovingische koning Clovis Westen
▪ Stelt zichzelf voor als Romeinse bevelhebber
Impact van het Romeinse rijk op ontwikkelen van cultuur en architectuur
= leidt tot de ontwikkeling van eigen architectuur
▪ Romanitas
- Herinnering + associatie met cultuur en macht van het Romeinse Rijk
▪ Vormentaal, constructiemethodes en spolia
- Herinterpretatie van klassieke vormentaal + typologieën
Invloeden van architectuur uit klassieke oudheid + Germaans + Byzantijns
▪ Christendom
- Bindende factor voor uitbouwen van het christelijk imperium
1
,INLEIDING: Romano-Byzantijnse kenmerken
Stijl, vormentaal en constructie
▪ Romano-Byzantijnse Kenmerken
- Byzantijns -> geen betekenis
Heersers, inwoners en cultuur = Romeins beschouwd
- Byzantium + Romeinse traditie/cultuur -> inspiratie + model creëren Romanitas
▪ Germaanse inbreng
- Decoratieve patronen
Dierenmotieven, spiralen, zigzagmotieven
Terug te vinden op wapens + gebruiksvoorwerpen
- Stilistisch
- Geen duurzame bouwvormen/architectuur
Gebruikten hout en leem
ROMANO-BYZANTIJNSE ARCHITECTUUR: Christendom als staatsgodsdienst in het Romeinse
Rijk
Achtergrondinformatie
▪ Politieke instabiliteit
▪ Economische depressie -> burgeroorlog
▪ Bepaalde religies geëxporteerd uit het oosten
▪ Vernieuwing
- Aanwezigheid van 1 centrale God
- Persoonlijke identificatie met gelovige en goden
▪ Christendom
- Circuleert vanuit oosten
- Niet populair
- Groeit door Heilige Paulus: ontwikkelt verder in 4de eeuw
Vroege periode (voor legalisatie)
▪ Christelijke ontmoetingscentra
- Plaats van de viering
- Vooral anoniem, verstopt binnenshuis
▪ Catacomben, ondergrondse massabegraafplaatsen
- Christenen waren vooral lagere klasse
- Moest uit het zicht
▪ Martyria
- Monumenten voor martelaars
- Kleine bouwwerken op locatie van martelaarsgraf
Ontwikkeling Christendom (ca. 350 onder Keizer Constantijn)
▪ 312: Visioen brandend kruis aan de Milvische Brug
- Constantijn verslaat Maxentius
▪ 313: Edict van Milaan: erkenning en legalisatie Christendom
- Christelijk geloof = niet meer strafbaar
▪ 326: Erkenning Christendom als staatsgodsdienst
Constantijn
▪ Pontifex maximus
▪ Hoofd van pantheon -> hoofd van christelijk geloof
- Bouwt veel kerken om aan te tonen dat christendom staatsgodsdienst was
2
, Zoektocht architecturaal type voor religieuze activiteiten Christendom
Welke architectuur typologie is het meest geschikt voor christelijk gebruik?
= Tempels waren geen optie als inspiratiebron:
▪ Pagaanse connotatie van de klassieke tempel
▪ Liturgische vereisten -> alternatief:
- Bepaalde elementen nodig om een misviering op te starten
ROMEINS MODEL
- Centraal bouw voor martyria en baptisteria (=doopkapellen)
- Basilica voor eredienst
BYZANTIJNS MODEL
- Overkoepelde centraal bouw als enig model
WEST-ROMEINSE RIJK
Liturgische noodzaak
= verschillende elementen waarom we geen tempels konden bouwen bij de Christenen
▪ Wandelpad
- Processie binnenkomst en vertrek van de
geestelijken
▪ Altaar
- Ruimte waar misviering werd opgedragen
- Plaats voor geestelijken
▪ Ruimte voor de congregatie
- Tijdens de processie en communie moesten
de gelovigen gescheiden zijn van de
geestelijken
▪ Ruimte voor de catechisten
- Zij die nog aan het toetreden waren tot het
geloof, moesten ook gescheiden zitten van
de gelovigen
- Moesten nog volwaardig gedoopt worden
(volwassen persoon)
Sint-Jan in Lateranen, 324 CE
▪ Naast paleiscomplex van Sint-
Lateranen
- Bestaat niet meer door
aardbeving
- Geschonken aan Bisschop van
Rome door Constantijn
▪ Functionele logica
▪ Elementen uit Romeinse Basilicae
- Grote openruimte
- Afgesloten ruimte met stoel
(rechter)
- Tribune (juristen en publiek)
3
