Bron: Verhaeghe, 2022
Identiteitsontwikkeling bij adolescenten in het voortgezet onderwijs
De bewuste en onbewuste rol die het onderwijs kan spelen om deze ontwikkeling positief te
beïnvloeden
Verantwoordingsrapport
Naam Anja Folmer
Voorletters: J.C
Studentnummer: 4585462
Datum: 21 april 2023
NCOI HBO Bachelor Toegepaste Psychologie specialisatie Kinderpsychologie en Pedagogiek
Begeleider: Yvette Edelaer
,Voorwoord
Voor u ligt de afstudeeropdracht welke bestaat uit het verantwoordingsrapport en het advies. Deze
afstudeeropdracht is geschreven om te voldoen aan de afstudeereisen van de opleiding HBO Bachelor
Toegepaste Psychologie specialisatie Kinderpsychologie en Pedagogiek aan de NCOI. Ik ben van
september 2022 tot en met april 2023 bezig geweest met het schrijven van het plan van aanpak, het
verantwoordingsrapport en het beroepsproduct.
Ik heb het onderwerp identiteitsontwikkeling bij adolescenten gekozen omdat ik geraakt ben door de
worsteling die leerlingen doormaken in deze essentiële levensfase. Leerlingen worden bewust en
onbewust beïnvloed door hun sociale omgeving, de pedagogische-didactische aanpak en het aanbod
in het curriculum. In het onderwijs kunnen we al verschil maken hierin. Dat heeft me uitgedaagd om
mijn eigen school en werkomgeving te onderzoeken op deze belangrijke fase van adolescenten. Naast
de uitdaging voelde het als een dankbare afsluiting van een mooie studie die ik in deze fase van zowel
mijn leven als werk heb mogen doen. Daar ben ik het onderwijs dankbaar voor.
Mijn omgeving is blij dat het klaar is. Peter, mijn man, heeft ondanks de twijfels om aan deze
uitdagende studie te beginnen gezien hoe het me heeft geïnspireerd en laten groeien. Ik wil hem
daarvoor bedanken. Mijn kinderen hebben steeds geïnteresseerd geluisterd naar alle theoretische
toevoegingen die ik hen in hun adolescentiefase nog wilde meegeven. Hier en daar met een frons
natuurlijk.
De school heeft me als opdrachtgever de ruimte gegeven om te exploreren en te onderzoeken.
Ondanks de hoge werkdruk en chaotische tijd waarin we ons bevinden was er ruimte en tijd en
denkkracht. Daar ben ik dankbaar hen voor.
En tot slot Yvette Edelaer. Ik had na de eerste voorbereidende module al door dat ik haar wijze van
werken fijn vond en haar graag als begeleider zou willen hebben. Zij heeft mij niet alleen inhoudelijk
geholpen maar zij heeft ook het lastige proces waar je doorheen moet in een afstudeerfase
ondersteund. Heldere feedback, interesse, reflectie en stimulans hebben mij met deze
afstudeeropdracht goed gedaan. Mijn leermogelijkheden zijn hierdoor gemaximaliseerd. Ik wil haar
daarvoor erg bedanken.
2
,Inhoudsopgave
Voorwoord .............................................................................................................................................. 2
1.0 Inleiding ............................................................................................................................................. 5
1.1 leeswijzer ................................................................................................................................ 6
2.0 Het vraagstuk .................................................................................................................................... 7
2.1 Doelstelling ................................................................................................................................... 7
3.0 Werkwijze, analyse en oplossingsalternatieven 8
3.1 Aanpak onderzoeksmethode ......................................................................................................... 8
3.2 Vraagstuk en de literatuur ............................................................................................................. 8
3.2.1 Erikson (1968) ........................................................................................................................ 8
3.2.2 Marcia (1966) ........................................................................................................................ 9
3.2.3 Verhoeven (2017) ................................................................................................................. 10
3.3 Randvoorwaarden om te exploreren ...................................................................................... 11
3.4 Verborgen curriculum ............................................................................................................. 11
4.0 Praktijkonderzoek: kwalitatief onderzoek ...................................................................................... 12
4.1 Deskresearch ............................................................................................................................... 12
4.1.1 Extra verdieping.................................................................................................................... 12
4.1.2 Persoonlijke begeleiding ....................................................................................................... 13
4.1.3 Selectie en groepering .......................................................................................................... 13
4.2 Semigestructureerde interviews ................................................................................................. 13
4.2.1 Onderzoekspopulatie ........................................................................................................... 14
4.2.2 Analysetechnieken ............................................................................................................... 14
4.2.3 Steekproef en werkwijze bij de werving van respondenten ................................................. 14
4.2.4 Betrouwbaarheid .................................................................................................................. 14
4.2.5 Validiteit ............................................................................................................................... 14
4.3 Resultaatanalyse semigestructureerde interviews ..................................................................... 15
4.4 Resultaatanalyse van de focusgroep ........................................................................................... 17
5.0 Conclusies ....................................................................................................................................... 18
6.0 Oplossingsalternatieven.................................................................................................................. 19
6.1 Interventie 1 ................................................................................................................................ 19
6.2 Interventie 2 ................................................................................................................................ 20
6.2.1 Inhoudelijke beschrijving ...................................................................................................... 20
6.2.2 Onderbouwing interventies .................................................................................................. 21
6.2.3 Keuze oplossingsalternatieven ............................................................................................. 21
7.0 Evaluatie en reflectie ...................................................................................................................... 22
3
, Literatuurlijst ..................................................................................................................................... 23
Bijlage 1 logboek .............................................................................................................................. 25
Bijlage 2 Interviewgids....................................................................................................................... 27
Bijlage 3 Interview leerling 1 ............................................................................................................. 28
Bijlage 4 Interview leerling 2 ............................................................................................................. 31
Bijlage 5 Interview leerling 3 ............................................................................................................. 33
Bijlage 6 Interview leerling 4 ............................................................................................................. 35
Bijlage 7 Interview ex leerling 1 ......................................................................................................... 38
Bijlage 8 Interview ex leerling 2 ......................................................................................................... 40
Bijlage 10 codering focusgroep ......................................................................................................... 48
Bijlage 11 Codering semigestructureerde interviews ....................................................................... 49
Bijlage 12 Desktopresearch............................................................................................................... 50
Plan van aanpak .................................................................................................................................... 53
Bijlage 1 ................................................................................................................................................. 63
Beoordelingsformulier plan van aanpak ........................................................................................... 64
4
Identiteitsontwikkeling bij adolescenten in het voortgezet onderwijs
De bewuste en onbewuste rol die het onderwijs kan spelen om deze ontwikkeling positief te
beïnvloeden
Verantwoordingsrapport
Naam Anja Folmer
Voorletters: J.C
Studentnummer: 4585462
Datum: 21 april 2023
NCOI HBO Bachelor Toegepaste Psychologie specialisatie Kinderpsychologie en Pedagogiek
Begeleider: Yvette Edelaer
,Voorwoord
Voor u ligt de afstudeeropdracht welke bestaat uit het verantwoordingsrapport en het advies. Deze
afstudeeropdracht is geschreven om te voldoen aan de afstudeereisen van de opleiding HBO Bachelor
Toegepaste Psychologie specialisatie Kinderpsychologie en Pedagogiek aan de NCOI. Ik ben van
september 2022 tot en met april 2023 bezig geweest met het schrijven van het plan van aanpak, het
verantwoordingsrapport en het beroepsproduct.
Ik heb het onderwerp identiteitsontwikkeling bij adolescenten gekozen omdat ik geraakt ben door de
worsteling die leerlingen doormaken in deze essentiële levensfase. Leerlingen worden bewust en
onbewust beïnvloed door hun sociale omgeving, de pedagogische-didactische aanpak en het aanbod
in het curriculum. In het onderwijs kunnen we al verschil maken hierin. Dat heeft me uitgedaagd om
mijn eigen school en werkomgeving te onderzoeken op deze belangrijke fase van adolescenten. Naast
de uitdaging voelde het als een dankbare afsluiting van een mooie studie die ik in deze fase van zowel
mijn leven als werk heb mogen doen. Daar ben ik het onderwijs dankbaar voor.
Mijn omgeving is blij dat het klaar is. Peter, mijn man, heeft ondanks de twijfels om aan deze
uitdagende studie te beginnen gezien hoe het me heeft geïnspireerd en laten groeien. Ik wil hem
daarvoor bedanken. Mijn kinderen hebben steeds geïnteresseerd geluisterd naar alle theoretische
toevoegingen die ik hen in hun adolescentiefase nog wilde meegeven. Hier en daar met een frons
natuurlijk.
De school heeft me als opdrachtgever de ruimte gegeven om te exploreren en te onderzoeken.
Ondanks de hoge werkdruk en chaotische tijd waarin we ons bevinden was er ruimte en tijd en
denkkracht. Daar ben ik dankbaar hen voor.
En tot slot Yvette Edelaer. Ik had na de eerste voorbereidende module al door dat ik haar wijze van
werken fijn vond en haar graag als begeleider zou willen hebben. Zij heeft mij niet alleen inhoudelijk
geholpen maar zij heeft ook het lastige proces waar je doorheen moet in een afstudeerfase
ondersteund. Heldere feedback, interesse, reflectie en stimulans hebben mij met deze
afstudeeropdracht goed gedaan. Mijn leermogelijkheden zijn hierdoor gemaximaliseerd. Ik wil haar
daarvoor erg bedanken.
2
,Inhoudsopgave
Voorwoord .............................................................................................................................................. 2
1.0 Inleiding ............................................................................................................................................. 5
1.1 leeswijzer ................................................................................................................................ 6
2.0 Het vraagstuk .................................................................................................................................... 7
2.1 Doelstelling ................................................................................................................................... 7
3.0 Werkwijze, analyse en oplossingsalternatieven 8
3.1 Aanpak onderzoeksmethode ......................................................................................................... 8
3.2 Vraagstuk en de literatuur ............................................................................................................. 8
3.2.1 Erikson (1968) ........................................................................................................................ 8
3.2.2 Marcia (1966) ........................................................................................................................ 9
3.2.3 Verhoeven (2017) ................................................................................................................. 10
3.3 Randvoorwaarden om te exploreren ...................................................................................... 11
3.4 Verborgen curriculum ............................................................................................................. 11
4.0 Praktijkonderzoek: kwalitatief onderzoek ...................................................................................... 12
4.1 Deskresearch ............................................................................................................................... 12
4.1.1 Extra verdieping.................................................................................................................... 12
4.1.2 Persoonlijke begeleiding ....................................................................................................... 13
4.1.3 Selectie en groepering .......................................................................................................... 13
4.2 Semigestructureerde interviews ................................................................................................. 13
4.2.1 Onderzoekspopulatie ........................................................................................................... 14
4.2.2 Analysetechnieken ............................................................................................................... 14
4.2.3 Steekproef en werkwijze bij de werving van respondenten ................................................. 14
4.2.4 Betrouwbaarheid .................................................................................................................. 14
4.2.5 Validiteit ............................................................................................................................... 14
4.3 Resultaatanalyse semigestructureerde interviews ..................................................................... 15
4.4 Resultaatanalyse van de focusgroep ........................................................................................... 17
5.0 Conclusies ....................................................................................................................................... 18
6.0 Oplossingsalternatieven.................................................................................................................. 19
6.1 Interventie 1 ................................................................................................................................ 19
6.2 Interventie 2 ................................................................................................................................ 20
6.2.1 Inhoudelijke beschrijving ...................................................................................................... 20
6.2.2 Onderbouwing interventies .................................................................................................. 21
6.2.3 Keuze oplossingsalternatieven ............................................................................................. 21
7.0 Evaluatie en reflectie ...................................................................................................................... 22
3
, Literatuurlijst ..................................................................................................................................... 23
Bijlage 1 logboek .............................................................................................................................. 25
Bijlage 2 Interviewgids....................................................................................................................... 27
Bijlage 3 Interview leerling 1 ............................................................................................................. 28
Bijlage 4 Interview leerling 2 ............................................................................................................. 31
Bijlage 5 Interview leerling 3 ............................................................................................................. 33
Bijlage 6 Interview leerling 4 ............................................................................................................. 35
Bijlage 7 Interview ex leerling 1 ......................................................................................................... 38
Bijlage 8 Interview ex leerling 2 ......................................................................................................... 40
Bijlage 10 codering focusgroep ......................................................................................................... 48
Bijlage 11 Codering semigestructureerde interviews ....................................................................... 49
Bijlage 12 Desktopresearch............................................................................................................... 50
Plan van aanpak .................................................................................................................................... 53
Bijlage 1 ................................................................................................................................................. 63
Beoordelingsformulier plan van aanpak ........................................................................................... 64
4
