Samenvatting Straf en Jeugdrecht deel strafrecht

Samenvatting strafrecht

Thema 1: Geschiedenis

Heel lang geleden…

De eerste vormen van strafrecht ‘ de archaïsche stelsels’

 Oog om oog, tand om tand

 Recht van de sterkste

 Uitvoering niet door een overheid, maar wraakneming

 Religieuze normen

→ Eerste afspraken die onderling werden gevormd



De Middeleeuwen

 Wrede straffen

 Willekeur: doodstraf was niet enkel voor zware feiten

 Vanaf de 13de eeuw gaat de overheid bemiddelend optreden, vanaf
dan wordt er naar de overheid gekeken om mensen te straffen



Naar de modernere tijden

 Het klassieke strafrecht

 Sociaal Verweer

 Nieuw Sociaal Verweer

 Herstelrecht

→ 4 theorieën, evoluties in het strafrecht, eigen aan de tijd



1. Het klassieke strafrecht

De tijdsgeest verandert door de Franse revolutie in 1789

 Breuk met Ancien Régime: breekt met oude regime

 de Verlichting 18de eeuw: komt in de picture

 Klassieke strafrecht = 1e helft 19de eeuw

 Veel filosofen

,  Heel veel van dan nu nog steeds in het gedachtegoed



2 zaken zijn hier ontstaan

 Code d’instruction criminelle in 1808 (wetboek van
strafvordering)

o Huidig strafwetboek is hierop gebaseerd

 Code pénal in 1810



1.1 Gedachtegoed

= de burger dient beschermd te worden tegen willekeurig
overheidsoptreden. (middeleeuwen was er veel willekeur)

3 belangrijke beginselen

 Legaliteitsbeginsel

o Geen straf zonder wet

o Gedrag kan alleen strafbaar zijn als er op het moment vh
gedrag een wet bestaat die het gedrag strafbaar stelt

 Proportionaliteitsbeginsel

o Evenredigheidsbeginsel

o Een fiets stelen heeft niet hetzelfde gevolg als een moord
plegen

 Subsidiariteitsbeginsel

o De minst schadelijke of minst ingrijpende maatregel

o De zware straffen horen bij de zware feiten, maar zo min
mogelijk ingrijpen omdat dat veel schade brengt

o Ook bij onderzoek, als dit niet nodig is niet doen



1.2 Denkbeeld

 Geen straf zonder schuld: vandaag de dag nog steeds, niet schuldig
= geen straf

 De ernst van het misdrijf (schuld en schade) bepalen de straf

 De functie van straf:

, o Is niet (meer) vergelding: nog steeds een beetje

o Recidive uitsluiten: de persoon door de straf minder geneigd
om feiten te plegen

o Andere potentiële daders afschrikken: zichtbaarheid van
straffen is toch belangrijk, vb: in een kleuterklas iemand
straffen

 Gevangenisstraf = sanctie bij uitstek (tot inkeer komen) → de beste
straf om de mensen uit de maatschappij te halen en hen tot
bezinning brengen

 Vaste straffen



2. Sociaal Verweer

= empirische gegevens en waarnemingen worden de steunpilaren van
een wetenschappelijk mensbeeld

 2 de helft van de 19de eeuw

 Nieuwe wetenschappen zoals antropologie en sociologie

 Een breed spectrum aan denkrichtingen = het positivisme



2.1 Gedachtegoed
Positivisme in het strafrecht

= een misdrijf is geen gevolg van een bewuste keuze, maar resultaat van
interne en externe causale factoren: misdrijven worden vaak gepleegd
door een slechte jeugd (we zien hem niet als iemand die bewuste keuzes
heeft gemaakt om misdrijf te plegen)

 Mens = gedetermineerd tot delinquentie

 Straf= bescherming van de maatschappij

 Rechter bepaalt de omvang van de straffen

 Strafuitvoering = zeer belangrijk

→ Als dat door de causale factoren komt, moeten we naar die factoren
kijken



3. Nieuw Sociaal Verweer

2 soorten denken combineren in de 2 de helft 20ste eeuw

, Tijdgeest: na de bevrijding

 Jaren 60, welvaartsstaat / verzorgingsstaat

o SW heeft een boost gehad, maatschappij verandert hard,
klassiek strafrecht en sociaal verweer passen niet helemaal
meer, nu een combinatie van de 2



3.1 Gedachtegoed

= Verzoening van het klassieke strafrecht en het ‘oud’ Sociaal
Verweer

 Geen misdrijf, zonder schuld (klassieke leer) klassiek strafrecht

 Resocialisering als hoofddoel van een straf: mensen die feiten
plegen, niet heel bewust willen doen, maar criminaliteit heeft te
maken met wat die heeft meegemaakt, moeten zorgen dat die
mensen terug in de maatschappij kunnen functioneren

 Straftoemeting en strafuitvoering

 Straf geïndividualiseerd ifv de persoon

o bv. Wet van 29 juni 1964 betreffende de opschorting, het
uitstel en de probatie (Probatiewet)

o In dat nieuwe denken ontstaan: mensen toch een kans geven,
maar een hangt een straf boven hun hoofd als ze nog iets fout
doen



3.2 tweesporenstelsel:

 Normale delinquenten, normaal oordeelsvermogen: besef dat
criminele feiten niet oke zijn

o Het gewone strafrecht is van toepassing

 Andere delinquenten, niet normaal oordeelsvermogen

o Minderjarigen, geestesgestoorden

o Minderjarigen: aanpak moet anders, moeten dingen leren, jong
volwassen criminelen anders 18-25 jarige

o Geestesgestoorden: anders behandelen, staat nog niet
helemaal op punt