Historische context
Koude oorlog
Waardoor raakte Europa verdeeld in twee ideologische blokken en waardoor
groeide de spanning tussen deze blokken, 1945-1955?
Communisme in de Sovjetunie
Rusland tijdens de eerste wereldoorlog:
- Zware verliezen in de strijd
- Voedseltekorten
- 1917: Russische revolutie (onder Lenin)
o Februari: afzetten tsaar, voorlopige regering.
o Oktober: communisten zetten voorlopige regering af
Communistische partij streeft naar een klasseloze samenleving.
Ze zijn tegen de kapitalistische samenleving, er moest een gemeenschappelijk bezit
komen van de productiemiddelen.
Ze streven ook naar een communistische wereldrevolutie.
1919: oprichting Komintern.
Bevordering van wereldrevolutie door steun aan communistische partijen in andere
landen.
Stalin volgt Lenin op. SU wordt een totalitaire staat. Dictatuur:
- Censuur van de media
- Veel propaganda
- Onderdrukking van politieke tegenstanders.
Economische staatscontrole:
- Collectivisatie van de landbouw en invoering vijfjarenplannen.
SU Westerse landen
Weinig individuele vrijheid Veel individuele vrijheid
Klasseloze samenleving Gelaagde samenleving
Dictatuur van één partij Parlementaire democratie
Planeconomie Vrije markteconomie
Wantrouwen in de Tweede Wereldoorlog
Vijandbeeld van de SU over de VS:
- Westers imperialisme
o Vernietiging communisme
o Hele wereld afhankelijk maken van de VS
Vijandbeeld van de VS over de SU:
- Communistische wereldrevolutie
, Vanaf 1941: ondanks wederzijds wantrouwen samenwerking VS en SU tegen de
asmogendheden in de Tweede Wereldoorlog.
Geallieerden winnen terrein op de asmogendheden, maar spanningen VS en SU
lopen op.
- Vredesregeling Duitsland
- Nieuwe machtsverhouding Europa
Mei 1945: einde Tweede Wereldoorlog in Europa
Juli 1945: conferentie van Potsdam. VS, SU en GB.
Tijdelijke besluiten:
- Verdeling Duitsland en Berlijn in vier bezettingszones (FR ook)
- Bezettingszones vormen economische eenheid
- Vervolging nazi’s
- Duits grondgebied afstaan aan Polen
- Duitse herstelbetalingen, vooral aan SU
Onenigheid over:
- Economische eenheid
o VS wil vrije markt en economisch herstel
o SU wil planeconomie en herstelbetalingen
- Machtsverdeling Europa
o VS wil vrije verkiezingen heel Europa
o SU wil geen vrije verkiezingen in landen die door SU waren bevrijd
- Duits-Poolse grens
Invloedsferen in Europa
Europa raakt verdeeld in twee invloedsferen:
1. VS bevrijden West-Europa
a. Parlementaire democratie met vrije verkiezingen
b. Vrije markteconomie
2. SU bevrijdt Oost-Europa
a. Volksdemocratie, communistische partij onder toezicht van SU
b. Planeconomie
Het streven naar invloedsferen bevestigt de vijandbeelden die de VS en de SU van
elkaar hebben.
1947: Truman wil uitbreiding communisme voorkomen.
- Stimuleren van de Europese eenwording
- Trumandoctrine
o Economische en militaire steun aan landen die bedreigd worden door
het communisme
Truman is bang dat het communisme in Europa meer aanhang krijgt door armoede.
Dus:
- 1948 Marshallplan:
o Economische steun van de VS aan alle Europese landen
Maar: Stalin weigert Marshallhulp in zijn invloedsferen omdat hij
de hulp als westers imperialisme ziet.
Koude oorlog
Waardoor raakte Europa verdeeld in twee ideologische blokken en waardoor
groeide de spanning tussen deze blokken, 1945-1955?
Communisme in de Sovjetunie
Rusland tijdens de eerste wereldoorlog:
- Zware verliezen in de strijd
- Voedseltekorten
- 1917: Russische revolutie (onder Lenin)
o Februari: afzetten tsaar, voorlopige regering.
o Oktober: communisten zetten voorlopige regering af
Communistische partij streeft naar een klasseloze samenleving.
Ze zijn tegen de kapitalistische samenleving, er moest een gemeenschappelijk bezit
komen van de productiemiddelen.
Ze streven ook naar een communistische wereldrevolutie.
1919: oprichting Komintern.
Bevordering van wereldrevolutie door steun aan communistische partijen in andere
landen.
Stalin volgt Lenin op. SU wordt een totalitaire staat. Dictatuur:
- Censuur van de media
- Veel propaganda
- Onderdrukking van politieke tegenstanders.
Economische staatscontrole:
- Collectivisatie van de landbouw en invoering vijfjarenplannen.
SU Westerse landen
Weinig individuele vrijheid Veel individuele vrijheid
Klasseloze samenleving Gelaagde samenleving
Dictatuur van één partij Parlementaire democratie
Planeconomie Vrije markteconomie
Wantrouwen in de Tweede Wereldoorlog
Vijandbeeld van de SU over de VS:
- Westers imperialisme
o Vernietiging communisme
o Hele wereld afhankelijk maken van de VS
Vijandbeeld van de VS over de SU:
- Communistische wereldrevolutie
, Vanaf 1941: ondanks wederzijds wantrouwen samenwerking VS en SU tegen de
asmogendheden in de Tweede Wereldoorlog.
Geallieerden winnen terrein op de asmogendheden, maar spanningen VS en SU
lopen op.
- Vredesregeling Duitsland
- Nieuwe machtsverhouding Europa
Mei 1945: einde Tweede Wereldoorlog in Europa
Juli 1945: conferentie van Potsdam. VS, SU en GB.
Tijdelijke besluiten:
- Verdeling Duitsland en Berlijn in vier bezettingszones (FR ook)
- Bezettingszones vormen economische eenheid
- Vervolging nazi’s
- Duits grondgebied afstaan aan Polen
- Duitse herstelbetalingen, vooral aan SU
Onenigheid over:
- Economische eenheid
o VS wil vrije markt en economisch herstel
o SU wil planeconomie en herstelbetalingen
- Machtsverdeling Europa
o VS wil vrije verkiezingen heel Europa
o SU wil geen vrije verkiezingen in landen die door SU waren bevrijd
- Duits-Poolse grens
Invloedsferen in Europa
Europa raakt verdeeld in twee invloedsferen:
1. VS bevrijden West-Europa
a. Parlementaire democratie met vrije verkiezingen
b. Vrije markteconomie
2. SU bevrijdt Oost-Europa
a. Volksdemocratie, communistische partij onder toezicht van SU
b. Planeconomie
Het streven naar invloedsferen bevestigt de vijandbeelden die de VS en de SU van
elkaar hebben.
1947: Truman wil uitbreiding communisme voorkomen.
- Stimuleren van de Europese eenwording
- Trumandoctrine
o Economische en militaire steun aan landen die bedreigd worden door
het communisme
Truman is bang dat het communisme in Europa meer aanhang krijgt door armoede.
Dus:
- 1948 Marshallplan:
o Economische steun van de VS aan alle Europese landen
Maar: Stalin weigert Marshallhulp in zijn invloedsferen omdat hij
de hulp als westers imperialisme ziet.
