SOCIOLOGIE
Samenvatting semester 2
Bachelor in de Orthopedagogie
2020-2021
Femke Peeters
,Femke Peeters
1A3.1/1A3.2
Inhoud
1. De aard van de samenleving
De samenleving als speelveld .................................................................................................................. 8
Het dagelijks leven door de bril van de socioloog ................................................................................. 11
Over eten en drinken ........................................................................................................................ 11
Over sport .......................................................................................................................................... 12
Over lifestyle en lijfstijl ...................................................................................................................... 13
Over liefde ......................................................................................................................................... 14
Contingent maar niet arbitrair? ........................................................................................................ 14
Een stap verder...................................................................................................................................... 15
Echtscheiding..................................................................................................................................... 15
Zelfdoding .......................................................................................................................................... 16
Arbeid ................................................................................................................................................ 17
Ziekte en dood ................................................................................................................................... 19
Verklaringen voor ongelijke levensverwachting volgens sociologen ............................................ 19
Een eerste definitie van sociologie........................................................................................................ 20
Samenvatting......................................................................................................................................... 22
2. De samenleving is een veld van tegengestelde krachten
Individu en samenleving: een strijd van goed tegen kwaad? ............................................................... 24
De samenleving: een vat vol mogelijkheden en beperkingen .............................................................. 26
Solidariteit versus strijd ......................................................................................................................... 27
Solidariteit en cohesie ....................................................................................................................... 27
Strijd en conflict................................................................................................................................. 30
Verschillende soorten conflicten................................................................................................... 31
Ongelijkheid versus gelijkheid ............................................................................................................... 33
Samenvatting......................................................................................................................................... 34
3. Welk nut heeft de sociologie?
De sociologie, een wetenschap als (g)een ander .................................................................................. 35
Er is meer wetenschap onder de zon dan enkel natuurwetenschap .................................................... 37
Een socioloog onderzoekt sociale feiten ............................................................................................... 38
Wat brengt de sociologie ons bij? ......................................................................................................... 39
De sociologie: een van de huizen op het plein van de samenleving met verschillende kamers en
bijhorende ramen .................................................................................................................................. 39
Welk nut heeft de sociologie voor een professionele bachelor? .......................................................... 40
Samenvatting......................................................................................................................................... 40
1
,Femke Peeters
1A3.1/1A3.2
4. De ene bril is de andere niet
We dragen allemaal een bril! Over selectieve waarneming ................................................................. 41
Referentiekaders ................................................................................................................................... 43
Het breekpunt tussen common sense en wetenschap ......................................................................... 48
Samenvattend ....................................................................................................................................... 48
5. Blokken uit de sociologische blokkendoos
Sociaal handelen.................................................................................................................................... 49
Interactie en communicatie .................................................................................................................. 50
Interactie ........................................................................................................................................... 51
Communicatie ................................................................................................................................... 52
Non-verbale communicatie ........................................................................................................... 53
Impact van sociale media op communicatie ..................................................................................... 54
Sociale relaties en posities, sociale rol en status .................................................................................. 54
Sociale relaties................................................................................................................................... 55
Sociale posities .................................................................................................................................. 56
Sociale status ..................................................................................................................................... 57
De sociale rol ......................................................................................................................................... 58
Rollenstellen en rolconflicten............................................................................................................ 59
Rollenstellen .................................................................................................................................. 59
Rolconflicten .................................................................................................................................. 60
De stabiliteit van rollenstellen........................................................................................................... 61
Rolattributen en statussymbolen .......................................................................................................... 62
Samenvatting......................................................................................................................................... 62
6. Samenlevingsverbanden
Sociale netwerken ................................................................................................................................. 63
Netwerken zijn kanalen waarlangs sociale goederen (kunnen) stromen ......................................... 65
Enkele kenmerken van netwerken .................................................................................................... 65
Groepen ................................................................................................................................................. 67
Een typologie als uitgangspunt ......................................................................................................... 68
Sociale categorie ............................................................................................................................... 68
Het samenzijn .................................................................................................................................... 69
Primaire groepen ............................................................................................................................... 69
De collectiviteit .................................................................................................................................. 70
Referentiegroepen ................................................................................................................................ 71
Vergelijkende referentiegroepen ...................................................................................................... 71
2
, Femke Peeters
1A3.1/1A3.2
Normatieve referentiegroepen ......................................................................................................... 72
Groepen tussen conflict en solidariteit ................................................................................................. 72
Sociale bewegingen ............................................................................................................................... 73
Samenvatting......................................................................................................................................... 73
7. Culturele diversiteit
Waarvoor staat cultuur? ....................................................................................................................... 74
Cultuur met een grote en een kleine c .................................................................................................. 75
Cultuur: een patroon van waarden, normen, doeleinden en verwachtingen ...................................... 76
De ene cultuur is de andere niet ........................................................................................................... 80
Verschillen tussen ‘hoge’ en ‘lage’ cultuur.................................................................................... 80
Verschillen tussen samenlevingen ................................................................................................ 81
Verschillen binnen samenlevingen: dominante en gedomineerde culturen, tegenculturen en
subculturen.................................................................................................................................... 84
Instituties en institutionalisering........................................................................................................... 85
Het gezin: een primaire groep én een institutie – LEZEN...................................................................... 86
8. Levenslang leren om in het gareel te lopen
Cultuur wordt aangeleerd ..................................................................................................................... 87
Waartoe dient socialisatie? ................................................................................................................... 88
Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie ........................................................................................ 89
Overzicht primaire, secundaire en tertiaire socialisatie................................................................ 91
Differentiële socialisatie ........................................................................................................................ 92
Over beïnvloeding, gezag en macht ...................................................................................................... 94
Gezag ................................................................................................................................................. 95
Macht ................................................................................................................................................ 96
Over machtsbronnen en elites .......................................................................................................... 96
Machtsmiddelen................................................................................................................................ 98
Conformisme: gedrag zoals het hoort? ................................................................................................. 99
Sociale controle en sociale sancties .................................................................................................... 100
De spanning tussen cultureel aanvaarde doelstellingen en middelen: Mertons typologie ............... 102
Meer over deviantie ............................................................................................................................ 103
Verklaringen voor deviantie ............................................................................................................ 104
Sociale contexttheorie – Durkheim (1897-1967) ........................................................................ 104
Labelingstheorie – Becker ........................................................................................................... 105
De learned deviance-theorie – Acker .......................................................................................... 106
De conflicttheorie ........................................................................................................................ 106
Functies van deviantie ..................................................................................................................... 107
3
Samenvatting semester 2
Bachelor in de Orthopedagogie
2020-2021
Femke Peeters
,Femke Peeters
1A3.1/1A3.2
Inhoud
1. De aard van de samenleving
De samenleving als speelveld .................................................................................................................. 8
Het dagelijks leven door de bril van de socioloog ................................................................................. 11
Over eten en drinken ........................................................................................................................ 11
Over sport .......................................................................................................................................... 12
Over lifestyle en lijfstijl ...................................................................................................................... 13
Over liefde ......................................................................................................................................... 14
Contingent maar niet arbitrair? ........................................................................................................ 14
Een stap verder...................................................................................................................................... 15
Echtscheiding..................................................................................................................................... 15
Zelfdoding .......................................................................................................................................... 16
Arbeid ................................................................................................................................................ 17
Ziekte en dood ................................................................................................................................... 19
Verklaringen voor ongelijke levensverwachting volgens sociologen ............................................ 19
Een eerste definitie van sociologie........................................................................................................ 20
Samenvatting......................................................................................................................................... 22
2. De samenleving is een veld van tegengestelde krachten
Individu en samenleving: een strijd van goed tegen kwaad? ............................................................... 24
De samenleving: een vat vol mogelijkheden en beperkingen .............................................................. 26
Solidariteit versus strijd ......................................................................................................................... 27
Solidariteit en cohesie ....................................................................................................................... 27
Strijd en conflict................................................................................................................................. 30
Verschillende soorten conflicten................................................................................................... 31
Ongelijkheid versus gelijkheid ............................................................................................................... 33
Samenvatting......................................................................................................................................... 34
3. Welk nut heeft de sociologie?
De sociologie, een wetenschap als (g)een ander .................................................................................. 35
Er is meer wetenschap onder de zon dan enkel natuurwetenschap .................................................... 37
Een socioloog onderzoekt sociale feiten ............................................................................................... 38
Wat brengt de sociologie ons bij? ......................................................................................................... 39
De sociologie: een van de huizen op het plein van de samenleving met verschillende kamers en
bijhorende ramen .................................................................................................................................. 39
Welk nut heeft de sociologie voor een professionele bachelor? .......................................................... 40
Samenvatting......................................................................................................................................... 40
1
,Femke Peeters
1A3.1/1A3.2
4. De ene bril is de andere niet
We dragen allemaal een bril! Over selectieve waarneming ................................................................. 41
Referentiekaders ................................................................................................................................... 43
Het breekpunt tussen common sense en wetenschap ......................................................................... 48
Samenvattend ....................................................................................................................................... 48
5. Blokken uit de sociologische blokkendoos
Sociaal handelen.................................................................................................................................... 49
Interactie en communicatie .................................................................................................................. 50
Interactie ........................................................................................................................................... 51
Communicatie ................................................................................................................................... 52
Non-verbale communicatie ........................................................................................................... 53
Impact van sociale media op communicatie ..................................................................................... 54
Sociale relaties en posities, sociale rol en status .................................................................................. 54
Sociale relaties................................................................................................................................... 55
Sociale posities .................................................................................................................................. 56
Sociale status ..................................................................................................................................... 57
De sociale rol ......................................................................................................................................... 58
Rollenstellen en rolconflicten............................................................................................................ 59
Rollenstellen .................................................................................................................................. 59
Rolconflicten .................................................................................................................................. 60
De stabiliteit van rollenstellen........................................................................................................... 61
Rolattributen en statussymbolen .......................................................................................................... 62
Samenvatting......................................................................................................................................... 62
6. Samenlevingsverbanden
Sociale netwerken ................................................................................................................................. 63
Netwerken zijn kanalen waarlangs sociale goederen (kunnen) stromen ......................................... 65
Enkele kenmerken van netwerken .................................................................................................... 65
Groepen ................................................................................................................................................. 67
Een typologie als uitgangspunt ......................................................................................................... 68
Sociale categorie ............................................................................................................................... 68
Het samenzijn .................................................................................................................................... 69
Primaire groepen ............................................................................................................................... 69
De collectiviteit .................................................................................................................................. 70
Referentiegroepen ................................................................................................................................ 71
Vergelijkende referentiegroepen ...................................................................................................... 71
2
, Femke Peeters
1A3.1/1A3.2
Normatieve referentiegroepen ......................................................................................................... 72
Groepen tussen conflict en solidariteit ................................................................................................. 72
Sociale bewegingen ............................................................................................................................... 73
Samenvatting......................................................................................................................................... 73
7. Culturele diversiteit
Waarvoor staat cultuur? ....................................................................................................................... 74
Cultuur met een grote en een kleine c .................................................................................................. 75
Cultuur: een patroon van waarden, normen, doeleinden en verwachtingen ...................................... 76
De ene cultuur is de andere niet ........................................................................................................... 80
Verschillen tussen ‘hoge’ en ‘lage’ cultuur.................................................................................... 80
Verschillen tussen samenlevingen ................................................................................................ 81
Verschillen binnen samenlevingen: dominante en gedomineerde culturen, tegenculturen en
subculturen.................................................................................................................................... 84
Instituties en institutionalisering........................................................................................................... 85
Het gezin: een primaire groep én een institutie – LEZEN...................................................................... 86
8. Levenslang leren om in het gareel te lopen
Cultuur wordt aangeleerd ..................................................................................................................... 87
Waartoe dient socialisatie? ................................................................................................................... 88
Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie ........................................................................................ 89
Overzicht primaire, secundaire en tertiaire socialisatie................................................................ 91
Differentiële socialisatie ........................................................................................................................ 92
Over beïnvloeding, gezag en macht ...................................................................................................... 94
Gezag ................................................................................................................................................. 95
Macht ................................................................................................................................................ 96
Over machtsbronnen en elites .......................................................................................................... 96
Machtsmiddelen................................................................................................................................ 98
Conformisme: gedrag zoals het hoort? ................................................................................................. 99
Sociale controle en sociale sancties .................................................................................................... 100
De spanning tussen cultureel aanvaarde doelstellingen en middelen: Mertons typologie ............... 102
Meer over deviantie ............................................................................................................................ 103
Verklaringen voor deviantie ............................................................................................................ 104
Sociale contexttheorie – Durkheim (1897-1967) ........................................................................ 104
Labelingstheorie – Becker ........................................................................................................... 105
De learned deviance-theorie – Acker .......................................................................................... 106
De conflicttheorie ........................................................................................................................ 106
Functies van deviantie ..................................................................................................................... 107
3
