Uitwerking hoorcolleges IPO2B
College 1: 15-04-2020
Leerproblemen slide
Specialisatie binnen orthopedagogiek
- Hoe ontwikkelen leerproblemen (LP) zich?
o Aanleg
o Omgevingsfactoren
o Interactie tussen: kind-kenmerken & ervaringen thuis en op school
- Inzicht in ontstaan LP handreiking interventie
- Individuele diagnostiek en behandeling
Extra
Leerproblemen is een specialisatie binnen orthopedagogiek en richt zich op kinderen die problemen
ervaren bij leren van basisvakken als taal, lezen, rekenen en schrijven.
Binnen het onderwijs is een grote groep leerlingen die problemen heeft met deze basisvakken. De
vraag is: hoe ontwikkelen dit soort problemen?
Aanleg. Sommige kinderen hebben gewoon minder aanleg dan andere voor deze basisvakken. Bv.
Specifieke geheugen problemen, verhogen de kans op een ernstig leesprobleem.
Maar aanleg is nooit het enige dat stagnaties verklaart.
Wat meespeelt zijn omgevingsfactoren: of kinderen een leerprobleem ontwikkelen, hangt mede af
van school en gezin.
Dus: leerproblemen zijn de uitkomst van interacties tussen kind-kenmerken en ervaringen thuis en
op school.
Als je inzicht hebt in het ontstaan van leerproblemen dan heb je handreikingen voor het opzetten van
effectieve interventies (en dat is meestal zo vroeg mogelijk).
Bij LP staan individuele diagnostiek & behandeling centraal. Werkvelden: scholen –
onderwijsbegeleidingsdiensten – praktijken diagnostiek & behandeling van LP (bv dyslexie) –
educatie bureaus – onderzoek.
Dyslexie slide
- Er is sprake van dyslexie wanneer de automatisering van woordidentificatie (lezen) en/of
schriftbeeldvorming (spellen) zich niet, dan wel zeer onvolledig of zeer moeizaam ontwikkelt
(Gezondheidsraad, 1995).
- Kenmerken dyslexie
o Lezen en spellen van woorden is problematisch
o De nadruk ligt op: dyslexie als automatiseringsprobleem.
o Definitie is in beschrijvende termen.
Extra
De gezondheidsraad is een Nederlands wetenschappelijk advies-college, met als taak om de regering
en het parlement voor te lichten over de stand van de wetenschap op het gebied van de
volksgezondheid.
Zij gaf in 1995 een definitie van dyslexie:
- Er is sprake van dyslexie wanneer de automatisering van woordidentificatie (lezen) en/of
schriftbeeldvorming (spellen) zich niet, dan wel zeer onvolledig of zeer moeizaam ontwikkelt.
Dus we spreken van dyslexie als:
- Lezen of spellen problematisch is
- Het gaat om problemen in woordherkenning, teksten worden niet gebruikt om een dyslexie
probleem vast te stellen
,Dit is nog een heel algemeen opgestelde definitie, dyslexie wordt gedefinieerd in beschrijvende
termen, dwz met een aantal objectief waarneembare kenmerken van het probleem.
Dit komt omdat er in 1995 nog niet zoveel bekend was over de oorzaken van dyslexie.
Slide
‘Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en
het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of het spellen op woordniveau.’ – stichting
dyslexie Nederland
- Definitie is al meer specifiek:
o Stoornis
o Probleem: vaardigheidsniveau ligt significant lager
o Probleem is hardnekkig: langdurig probleem ondanks adequate remediërende
instructie en oefening
- Nog geen afbakening t.o.v. andere leer- en ontwikkelingsstoornissen
- Nog geen verklaring
Extra
Een nieuwe definitie werd gegeven door de stichting dyslexie NL 2003:
‘Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en
het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of spellen op woordniveau.’
Deze definitie is al meer specifiek:
- Stoornis: want significant afwijkend van een normale ontwikkeling
- Probleem: ligt op vaardigheidsniveau, want het gaat om aanleren
- Probleem is hardnekkig: probleem blijft lang bestaan ondanks passende extra remediërende
instructie en oefening
Maar definitie is nog steeds beschrijven: de diagnose wordt gesteld op grond van objectief
waarneembare kenmerken.
En:
- Er is nog geen afbakening t.o.v. andere leer- en ontwikkelingsstoornissen &
- Er is nog geen verklaring
Protocol dyslexie diagnostiek & behandeling
Dyslexie is:
- Een specifieke lees- en spellingsstoornis met een neurobiologische basis, die wordt
veroorzaakt door cognitieve verwerkingsstoornissen op het raakvlak van fonologische en
orthografische taalverwerking
- Deze specifieke taalverwerkingsproblemen wijken proportioneel af van het overige
cognitieve, en m.n. taalverwerkingsprofiel en leiden tot een ernstig probleem met het lezen
en spellen van woorden ondanks regelmatig onderwijs
- Dit specifieke lees- en spellingsprobleem beperkt in ernstige mate een normale educatieve
ontwikkeling, die op grond van de overige cognitieve vaardigheden geïndiceerd zou zijn.
- Beschrijving van het probleem
- Oorzaak – cognitieve verwerkingsstoornis
- Specifiek probleem
- Consequenties van dyslexie, dus niet alleen de stoornis, maar ook de daaruit voortvloeiende
belemmeringen
Extra
De nieuwste definitie van dyslexie staat in het Protocol Dyslexie Diagnostiek & Behandeling, 2006,
ontwikkelt ism het College voor Zorgverzekeringen
Je ziet in deze definitie:
, - Beschrijven van het probleem – ernstig lees- en spellingsprobleem
- Oorzaak – cognitieve (=de kennis betreffende; cognitieve functies zijn: het waarnemen, taal,
lezen en denken) verwerkingsstoornis die te maken heeft met fonologische (het verwerken
van klanken) en orthografische taalverwerking (het spellen); er is dus een neurobiologische
basis (neurobiologie = leer van het zenuwstelsel)
- Specificiteit – het probleem is niet het gevolg van een onderliggend probleem zoals bv een
algemeen leerprobleem
- Consequenties van dyslexie: dus niet alleen de stoornis, maar ook de daaruit voortvloeiende
belemmeringen maken deel uit van de definitie
Drie criteria dyslexie slide
- Achterstandscriterium
o Niveau van lezen/spellen op woordniveau ligt significant lager dan obv
chronologische leeftijd verwacht mag worden
- Resistentiecriterium (hardnekkigheid)
o De problemen blijven bestaan ook wanneer wordt voorzien in adequate
remediërende instructie en oefening (zorg minimaal 6 maanden op niveau 3)
- Exclusiviteitscriterium
o Andere oorzaken kunnen worden uitgesloten
- Dyslexie is een specifieke leerstoornis die zich kenmerkt door een hardnekkig probleem in
het aanleren van accuraat en vlot lezen en/of spellen op woordniveau, dat niet het gevolg is
van omgevingsfactoren en/of lichamelijke, neurologische of algemene verstandelijke
beperking
Extra
Soms wordt dyslexie anders verwoord, maar de essentie blijft hetzelfde
Je leest dezelfde componenten:
- Probleem op woordniveau
- Hardnekkig, want : ‘niet het gevolg van omgevingsfactoren. Dit wordt genoemd om slechte
kwaliteit van het onderwijs uit te sluiten
- Specifiek: hier verwoord als exclusiviteit
Alleen de gevolgen worden niet genoemd, maar dit is dan ook een hantering voor behandeling voor
dyslexie en Blomert gaf een definitie die ook geschikt is voor wetenschappelijk onderzoek en het
stellen van een diagnose.
Dit is dus een beperktere formulering van dyslexie, maar voldoende om een behandeling te starten.
Prevalentie van dyslexie slide
Leerling-populatie aan het eind van de basisschool: 10% ernstige lees- en spellingsproblemen 3 à 4%
dyslexie. Verhouding jongens : meisjes is 3 : 2.
Extra
Briljante mensen als Chaplin, Picasso en da Vinci zouden dyslectisch zijn geweest. Maar ook Wubbo
Ockels, Steve Jobs en Tom Cruise.
Dit spreekt zeer tot de verbeelding: briljant en toch moeite met zoiets simpels als lezen.
In opdracht van CVZ is er prevalentie onderzoek verricht door Blomert in 2005, dus gaat dus om hoe
vaak dyslexie voorkomt in de populatie.
Aan het eind van de basisschool heeft 10% van de kinderen ernstige lees- en spellingsproblemen, dat
is plusminus 18 à 20.000 kinderen.
Binnen deze groep zitten ook kinderen met dyslexie (hardnekkig leesprobleem na remediering): 3 à
4% van alle basisschoolleerlingen = zo’n 60.000 leerlingen in het basisonderwijs, die dyslexie hebben.
, Uit Wetenschappelijke literatuur blijkt dat iets meer jongens dan meisjes de diagnose dyslexie
krijgen.
Co-morbiditeit slide
Extra
Is het zo dat als je dyslexie hebt, je ook vaak/vaker andere problemen hebt?
Oftewel heeft een kind met dyslexie ook vaker een rekenprobleem of een aandachtsprobleem, dan
een kind zonder dyslexie?
Dit wordt co-morbiditeit genoemd, twee of meer ontwikkelingsstoornissen die samen voorkomen,
en volgens Blomert wordt de frequentie van co-morbiditeit waarschijnlijk overschat:
Links op de dia zie je een groep dyslectici en rechts een groep gewone lezer. In de groep dyslectici zie
je dat 80%, dus het overgrote deel, geen andere problemen heeft dan dyslexie. In de groep gewonen
lezers heeft 78% geen problemen. Bij dyslectici heeft 10% ook een rekenprobleem en bij gewone
lezer 16%. Bij dyslectici heeft 8% ook een aandachtsprobleem en bij gewone lezers 3%. Bij dyslectici
heeft 2% zowel een rekenprobleem als een aandachtsprobleem en in de groep gewone lezers 3%.
Co-morbiditeit komt dus wel voor, maar niet zo vaak als gedacht. Denk terug aan de definitie van
Blomert: dyslexie gaat om specifieke lees- en spellingsproblemen, en daar lijkt het ook op:
Er mag geen onderliggend probleem zijn dat maakt dat kinderen problemen hebben met lezen, als
dat wel het geval zou zijn bv een probleem met je geheugen of met IQ, zou je meer co-morbiditeit
verwachten.
Rianne leest voor slide
- Pyjama
- Bed
- Ochtendjas
- Sloffen
- Bad
- Zeep
- Handdoek
- Wat valt je op als je dit meisje hoort/ziet lezen?
Extra
College 1: 15-04-2020
Leerproblemen slide
Specialisatie binnen orthopedagogiek
- Hoe ontwikkelen leerproblemen (LP) zich?
o Aanleg
o Omgevingsfactoren
o Interactie tussen: kind-kenmerken & ervaringen thuis en op school
- Inzicht in ontstaan LP handreiking interventie
- Individuele diagnostiek en behandeling
Extra
Leerproblemen is een specialisatie binnen orthopedagogiek en richt zich op kinderen die problemen
ervaren bij leren van basisvakken als taal, lezen, rekenen en schrijven.
Binnen het onderwijs is een grote groep leerlingen die problemen heeft met deze basisvakken. De
vraag is: hoe ontwikkelen dit soort problemen?
Aanleg. Sommige kinderen hebben gewoon minder aanleg dan andere voor deze basisvakken. Bv.
Specifieke geheugen problemen, verhogen de kans op een ernstig leesprobleem.
Maar aanleg is nooit het enige dat stagnaties verklaart.
Wat meespeelt zijn omgevingsfactoren: of kinderen een leerprobleem ontwikkelen, hangt mede af
van school en gezin.
Dus: leerproblemen zijn de uitkomst van interacties tussen kind-kenmerken en ervaringen thuis en
op school.
Als je inzicht hebt in het ontstaan van leerproblemen dan heb je handreikingen voor het opzetten van
effectieve interventies (en dat is meestal zo vroeg mogelijk).
Bij LP staan individuele diagnostiek & behandeling centraal. Werkvelden: scholen –
onderwijsbegeleidingsdiensten – praktijken diagnostiek & behandeling van LP (bv dyslexie) –
educatie bureaus – onderzoek.
Dyslexie slide
- Er is sprake van dyslexie wanneer de automatisering van woordidentificatie (lezen) en/of
schriftbeeldvorming (spellen) zich niet, dan wel zeer onvolledig of zeer moeizaam ontwikkelt
(Gezondheidsraad, 1995).
- Kenmerken dyslexie
o Lezen en spellen van woorden is problematisch
o De nadruk ligt op: dyslexie als automatiseringsprobleem.
o Definitie is in beschrijvende termen.
Extra
De gezondheidsraad is een Nederlands wetenschappelijk advies-college, met als taak om de regering
en het parlement voor te lichten over de stand van de wetenschap op het gebied van de
volksgezondheid.
Zij gaf in 1995 een definitie van dyslexie:
- Er is sprake van dyslexie wanneer de automatisering van woordidentificatie (lezen) en/of
schriftbeeldvorming (spellen) zich niet, dan wel zeer onvolledig of zeer moeizaam ontwikkelt.
Dus we spreken van dyslexie als:
- Lezen of spellen problematisch is
- Het gaat om problemen in woordherkenning, teksten worden niet gebruikt om een dyslexie
probleem vast te stellen
,Dit is nog een heel algemeen opgestelde definitie, dyslexie wordt gedefinieerd in beschrijvende
termen, dwz met een aantal objectief waarneembare kenmerken van het probleem.
Dit komt omdat er in 1995 nog niet zoveel bekend was over de oorzaken van dyslexie.
Slide
‘Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en
het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of het spellen op woordniveau.’ – stichting
dyslexie Nederland
- Definitie is al meer specifiek:
o Stoornis
o Probleem: vaardigheidsniveau ligt significant lager
o Probleem is hardnekkig: langdurig probleem ondanks adequate remediërende
instructie en oefening
- Nog geen afbakening t.o.v. andere leer- en ontwikkelingsstoornissen
- Nog geen verklaring
Extra
Een nieuwe definitie werd gegeven door de stichting dyslexie NL 2003:
‘Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en
het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of spellen op woordniveau.’
Deze definitie is al meer specifiek:
- Stoornis: want significant afwijkend van een normale ontwikkeling
- Probleem: ligt op vaardigheidsniveau, want het gaat om aanleren
- Probleem is hardnekkig: probleem blijft lang bestaan ondanks passende extra remediërende
instructie en oefening
Maar definitie is nog steeds beschrijven: de diagnose wordt gesteld op grond van objectief
waarneembare kenmerken.
En:
- Er is nog geen afbakening t.o.v. andere leer- en ontwikkelingsstoornissen &
- Er is nog geen verklaring
Protocol dyslexie diagnostiek & behandeling
Dyslexie is:
- Een specifieke lees- en spellingsstoornis met een neurobiologische basis, die wordt
veroorzaakt door cognitieve verwerkingsstoornissen op het raakvlak van fonologische en
orthografische taalverwerking
- Deze specifieke taalverwerkingsproblemen wijken proportioneel af van het overige
cognitieve, en m.n. taalverwerkingsprofiel en leiden tot een ernstig probleem met het lezen
en spellen van woorden ondanks regelmatig onderwijs
- Dit specifieke lees- en spellingsprobleem beperkt in ernstige mate een normale educatieve
ontwikkeling, die op grond van de overige cognitieve vaardigheden geïndiceerd zou zijn.
- Beschrijving van het probleem
- Oorzaak – cognitieve verwerkingsstoornis
- Specifiek probleem
- Consequenties van dyslexie, dus niet alleen de stoornis, maar ook de daaruit voortvloeiende
belemmeringen
Extra
De nieuwste definitie van dyslexie staat in het Protocol Dyslexie Diagnostiek & Behandeling, 2006,
ontwikkelt ism het College voor Zorgverzekeringen
Je ziet in deze definitie:
, - Beschrijven van het probleem – ernstig lees- en spellingsprobleem
- Oorzaak – cognitieve (=de kennis betreffende; cognitieve functies zijn: het waarnemen, taal,
lezen en denken) verwerkingsstoornis die te maken heeft met fonologische (het verwerken
van klanken) en orthografische taalverwerking (het spellen); er is dus een neurobiologische
basis (neurobiologie = leer van het zenuwstelsel)
- Specificiteit – het probleem is niet het gevolg van een onderliggend probleem zoals bv een
algemeen leerprobleem
- Consequenties van dyslexie: dus niet alleen de stoornis, maar ook de daaruit voortvloeiende
belemmeringen maken deel uit van de definitie
Drie criteria dyslexie slide
- Achterstandscriterium
o Niveau van lezen/spellen op woordniveau ligt significant lager dan obv
chronologische leeftijd verwacht mag worden
- Resistentiecriterium (hardnekkigheid)
o De problemen blijven bestaan ook wanneer wordt voorzien in adequate
remediërende instructie en oefening (zorg minimaal 6 maanden op niveau 3)
- Exclusiviteitscriterium
o Andere oorzaken kunnen worden uitgesloten
- Dyslexie is een specifieke leerstoornis die zich kenmerkt door een hardnekkig probleem in
het aanleren van accuraat en vlot lezen en/of spellen op woordniveau, dat niet het gevolg is
van omgevingsfactoren en/of lichamelijke, neurologische of algemene verstandelijke
beperking
Extra
Soms wordt dyslexie anders verwoord, maar de essentie blijft hetzelfde
Je leest dezelfde componenten:
- Probleem op woordniveau
- Hardnekkig, want : ‘niet het gevolg van omgevingsfactoren. Dit wordt genoemd om slechte
kwaliteit van het onderwijs uit te sluiten
- Specifiek: hier verwoord als exclusiviteit
Alleen de gevolgen worden niet genoemd, maar dit is dan ook een hantering voor behandeling voor
dyslexie en Blomert gaf een definitie die ook geschikt is voor wetenschappelijk onderzoek en het
stellen van een diagnose.
Dit is dus een beperktere formulering van dyslexie, maar voldoende om een behandeling te starten.
Prevalentie van dyslexie slide
Leerling-populatie aan het eind van de basisschool: 10% ernstige lees- en spellingsproblemen 3 à 4%
dyslexie. Verhouding jongens : meisjes is 3 : 2.
Extra
Briljante mensen als Chaplin, Picasso en da Vinci zouden dyslectisch zijn geweest. Maar ook Wubbo
Ockels, Steve Jobs en Tom Cruise.
Dit spreekt zeer tot de verbeelding: briljant en toch moeite met zoiets simpels als lezen.
In opdracht van CVZ is er prevalentie onderzoek verricht door Blomert in 2005, dus gaat dus om hoe
vaak dyslexie voorkomt in de populatie.
Aan het eind van de basisschool heeft 10% van de kinderen ernstige lees- en spellingsproblemen, dat
is plusminus 18 à 20.000 kinderen.
Binnen deze groep zitten ook kinderen met dyslexie (hardnekkig leesprobleem na remediering): 3 à
4% van alle basisschoolleerlingen = zo’n 60.000 leerlingen in het basisonderwijs, die dyslexie hebben.
, Uit Wetenschappelijke literatuur blijkt dat iets meer jongens dan meisjes de diagnose dyslexie
krijgen.
Co-morbiditeit slide
Extra
Is het zo dat als je dyslexie hebt, je ook vaak/vaker andere problemen hebt?
Oftewel heeft een kind met dyslexie ook vaker een rekenprobleem of een aandachtsprobleem, dan
een kind zonder dyslexie?
Dit wordt co-morbiditeit genoemd, twee of meer ontwikkelingsstoornissen die samen voorkomen,
en volgens Blomert wordt de frequentie van co-morbiditeit waarschijnlijk overschat:
Links op de dia zie je een groep dyslectici en rechts een groep gewone lezer. In de groep dyslectici zie
je dat 80%, dus het overgrote deel, geen andere problemen heeft dan dyslexie. In de groep gewonen
lezers heeft 78% geen problemen. Bij dyslectici heeft 10% ook een rekenprobleem en bij gewone
lezer 16%. Bij dyslectici heeft 8% ook een aandachtsprobleem en bij gewone lezers 3%. Bij dyslectici
heeft 2% zowel een rekenprobleem als een aandachtsprobleem en in de groep gewone lezers 3%.
Co-morbiditeit komt dus wel voor, maar niet zo vaak als gedacht. Denk terug aan de definitie van
Blomert: dyslexie gaat om specifieke lees- en spellingsproblemen, en daar lijkt het ook op:
Er mag geen onderliggend probleem zijn dat maakt dat kinderen problemen hebben met lezen, als
dat wel het geval zou zijn bv een probleem met je geheugen of met IQ, zou je meer co-morbiditeit
verwachten.
Rianne leest voor slide
- Pyjama
- Bed
- Ochtendjas
- Sloffen
- Bad
- Zeep
- Handdoek
- Wat valt je op als je dit meisje hoort/ziet lezen?
Extra
