Ergometrie en inspanningsfysiologie
Inhoud
Hoofdstuk 1: inleiding in het inspanningsonderzoek..............................................................................2
Parate-kennis vragen: Hoofdstuk 1....................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Inspanningsonderzoek bij coronarialijden I.......................................................................9
Parate kennisvragen: Hoofdstuk 2....................................................................................................17
Hoofdstuk 3: Inspanningsonderzoek bij coronairlijden II.....................................................................19
Parate kennisvragen: Hoofdstuk 3....................................................................................................27
Hoofdstuk 4: Interpretatie van inspanningsonderzoek........................................................................29
Parate-kennisvragen: Hoofdstuk 4...................................................................................................32
Hoofdstuk 5: Inspanningsonderzoek onder specifieke omstandigheden I...........................................33
Paratekennisvragen: Hoofdstuk 5.....................................................................................................37
Hoofdstuk 6: Inpanningsonderzoek onder specifieke omstandigheden II............................................39
Parate-kennisvragen: Hoofdstuk 6...................................................................................................42
,Hoofdstuk 1: inleiding in het inspanningsonderzoek
De inspanningstest is een onderzoek om het vermogen van een persoon in gezondheid en ziekte te
meten. Bij de test kan je het hart en de longen belasten. Door deze belasting kan je ervoor zorgen dat
de afwijkingen die in rust niet waar te nemen zijn, nu wel waargenomen worden tijdens de
inspanning. Met een inspanningstest kan de diagnose, ernst en prognose van de aandoening worden
bepaald. Ook kan de inspanningstest worden toegepast wanneer je het effect wilt weten van de
behandeling.
Inspanningsfysiologie.
Tijdens de lichamelijke belasting wordt er door de organen een hoeveelheid energie verbruikt. Deze
energie kan aeroob of anaeroob geleverd worden. Bij een aerobe energielevering gaat het om de
verbranding van glucose, eiwitten en vetzuren. Zolang er voldoende zuurstof is, is er sprake van een
aeroob verbrandingsproces. Bij dit verbrandingsproces komt er koolzuur vrij (CO2) dat is een gas die
door de longen wordt uitgeademd. De zuurstof wordt door het bloed aangevoerd en door de
organen onttrokken uit het bloed. Koolzuur wordt juist door de weefsels aangemaakt en afgegeven
aan het bloed, dat het daarna bij de longen terecht komt. Dit is een instantaan proces. Stagnatie in
het bloed leidt tot onmiddellijke afname van de beschikbaarheid. Wanneer een inspanning erg zwaar
is, kan het zuurstofaanbod te kort schieten, in dit geval wordt er energie geproduceerd zonder
zuurstof. Dit proces is anaerobe verbranding. Hierbij wordt de glucose gesplitst en is er vorming van
melkzuur, lactaat.
Aanvoer van zuurstof en afvoer van zuurstof vindt door samenwerking van een aantal organen en
orgaansystemen plaats. Deze beschikken over grote reserves om bij inspanning aan de behoefte te
voldoen. Lokaal in de skeletspieren kan het zuurstofverbruik toenemen met factor 20.
Organen en orgaanstelsels die de aanvoer van zuurstof kunnen moduleren
- De ademhalingsspieren
- De longen
- Het hart
- De bloedvaten
- Het bloed, en dan met name de rode bloedcellen (erytrocyten).
De ademhaling in rust bestaat vooral uit borst- en buikademhaling, vooral de tussenribspieren
(intercostaal) en middenrif (diafragma). Bij inspanning kunnen deze toenemen maar ook andere
spiergroepen kunnen gebruikt worden zoals de buikwand- en halsspieren.
De bloedvaten bestaat uit slagaders (arteriën), die zich als arteriolen in de organen vertakken. In de
haarvaten (capillairen) vindt de uitwisseling van bouwstoffen, zuurstof, koolzuur en afvalstoffen
plaats. Veel capillairen zijn in rust gesloten en gaan bij inspanning open. Via de capillairen stroomt
het bloed naar de venulen en vervolgens via de grote venen weer naar het hart terug. Bij inspanning
ontvangen de hiervoor belangrijke organen meer bloed. Het aanbod naar nieren, lever en het
maagdarmstelsel vermindert juist. Hierdoor is uitgebreid voedsel inname voor een belangrijke
inspanningsactiviteit dan ook niet gewenst. En kan tot krampen, misselijkheid of overgeven lijden. In
rust zit eer een deel van het bloedvolume in de capaciteitsvaten opgeslagen en vervoerd dus geen
bloed. Bij inspanning wordt dit wel deel van het circulerend volume gemobiliseerd.
,De zuurstofverzadiging van het bloed.
Het zuurstofdragende eiwit in de rode bloedcellen is hemoglobine (HB). Het bloed wordt door het
rechterventrikel, door de longen en de capillairen om de longblaasjes gepompt. Als het zuurstofarm
bloed langs de longblaasjes komt gaat het zuurstof diffunderen met het bloed, waarna het verder
diffundeert in de rode bloedcel. Arterieel bloed bevat 98-100% verzadigd hemoglobine en veneus
bloed ongeveer 70%. Bij inspanning wordt er door de organen meer zuurstof onttrokken. De
hoeveelheid doe aan de organen geleverd wordt, is evenredig aan de lokale doorstroming, het
zuurstofdragend vermogen en het verschil in de hoeveelheid zuurstof in de arteriën en venen.
De zuurstofafgifte wordt door verlaging van PH vergemakkelijkt. PH is ten gevolge van koolzuur en
melkzuur aanwezig. Dus door het anaerobe proces.
De zuurstofextractie van het hart is hoger dan van de andere organen. Het hart is voor de functie
sterk afhankelijk van zuurstof. De zuurstofverzadiging van het bloed is in de sinus coronarius
(afvoerende eindbloedvat) hierdoor nog maar 25-30%. Dit ligt veel lager dan de 70% wat men
normaal in het veneus bloed ziet. Tijdens pompfalen is het circulerend volume te laag voor de
behoefte en wordt door de organen meer zuurstof onttrokken. Een verlaagd hartminuut volume uit
zich door een verlaagd veneus vuurstofgehalte. Het meten van het zuurstofgehalte in het veneuze
bloed wordt onder andere gebruikt bij de behandeling van patiënten met pompfalen.
Het hart bij inspanning
Hartminuutvolume
Acute aanpassing van het hart als gevolg van inspanning vindt plaats door toename van de
hartfrequentie en het slagvolume. In rust bevindt zich normaal gesproken aan het eind van de
vullingsfase (diastole) 100ML bloed in de linkerventrikel. Dit wordt ook wel eind diastolisch volume
(EDV) genoemd. Van de 100 ml wordt 70 ml uitgepompt. Dit is het slagvolume. De ejectiefractie is
het slagvolume gedeeld door EDV. In dit geval dus 70/100 = 70%
Het hartminuutvolume is het slagvolume maal de hartfrequentie per minuut. CO = HF x SV
Bij inspanning is er een maximale hartfrequentie dat iemand kan halen. Bij elk persoon verschilt dit.
Het meest gebruikt is de formule: De maximale hartfrequentie is 220 – leeftijd. Ieder jaar dat iemand
ouder wordt zal de maximale hartfrequentie met ongeveer 1 slag per minuut dalen.
Ook het slagvolume kan stijgen. Bij getrainde mensen zal je zien dat bij een lagere hartfrequentie een
sterke toename kan zijn van het hartminuutvolume. Hierdoor hebben getrainde mensen in rust vaak
een langere hartfrequentie. Bij inspanning treedt er stabilisatie op van de slagvolume en toename
van hartminuut volume. Door stijging van de hartfrequentie. Het hartminuutvolume kan stijgen van 5
naar 10/25 L/min. En bij goedgetrainde mensen kan het zelfs naar 35/40 stijgen.
De circulatie van het hart kan tot het vijfvoudige toenemen. Omdat het hart meer zuurstof op kan
nemen dan de ander skeletspieren is het hart voor een verhoogt zuurstofaanbod bij inspanning
afhankelijk van toename van bloedstroom. Als er een vernauwing zit in een kransslagader zal dit
gauw zorgen voor klachten.
Hartfrequentie en bloeddruk bij inspanning.
Hartfrequentie
Tijdens inspanning neemt de HF toe, door toename van het sympathische zenuwstelsel en afname
van het parasympatische zenuwstelsel, het verschil tussen rust frequentie en maximale frequentie is
de chronotrope reserve. De chronotrope reserve is bij elk persoon verschillend en is afhankelijk van
de volgende factoren; leeftijd, geslacht, aanleg, mate van getraindheid en de soort inspanning. De
meest gebruikte formule is 220 – leeftijd. Maximale frequentie wordt niet beïnvloed door geslacht,
getraindheid en aanleg, de rustfrequentie wordt wel beïnvloed door geslacht, leeftijd en
getraindheid.
, De maximale hartfrequentie kan bij het volgende afnemen
- Coronair lijden
- Niet goed functionerende sinusknoop (SSS, sick sinus syndroom)
- Een te langzaam werkende schildklier (Hypothyreoïdie)
- Gebruik van medicamenten die de nervus sympathicus remmen. (Beta-sympaticolytica)
- Gebruik van medicamenten die de sinusknoopfunctie beïnvloeden door remming van de
calciuminstroom.
De hartfrequentie kan bij inspanning ook onverwacht hoog zijn bij:
- Nerveuze personen
- Koorts
- Bloedarmoede
- Een te hoge schildklierwerking
- Een verminderde pompfunctie
- Longaandoening
- Het gebruik van middelen die het sympathische zenuwstelsel stimuleren.
Bloeddruk
De bloeddruk wordt door het hartminuutvolume en de totale perifere weerstand bepaald. De
contractiekracht neemt toe door
- Activatie van het sympathische zenuwstelsel
- Toename van de veneuze terugkeer
Inotrope reserve: De mate waarin de contractiekracht kan toenemen. Door het stijgen van het
hartminuutvolume neemt de systolische bloeddruk tijdens inspanning toe. Door het verwijden van
de arteriolen en de totale perifere weerstand zal dalen door het opengaan van de capillairen in het
spierstelsel en het huis.
Er kan een daling zijn van de systolische bloeddruk als de patiënt heel nerveus is. Daling van de
systolische bloeddruk kan tekenen zijn van
- Een slechte pompfunctie
- Kleplijden (aortastenose)
- Uitgebreid zuurstof te kort (ischemie)
Dingen die kunnen optreden
- Bij een ischemie zal er geen inotroop reserve meer zijn, dit gaat gepaard met duizeligheid,
transpiratie en onwel bevindingen.
- Bij mensen die ongetraind zijn, hypertensie of diabetes hebben zal je zien dat de bloeddruk
sterk zal stijgen. Ze hebben geen goed geconditioneerd vaatstelsel.
- Na maximale inspanning zal de bloeddruk weer dalen. Binnen 6 minuten zal het weer op de
normale waarde moeten zijn. Ook kan het een aantal uur lager blijven dan de
uitgangswaarden.
- Bij plotseling stoppen van een forse inspanning kan er een sterke vagale reactie optreden.
- Door plotse verminderde veneuze terugvloed naar het hart en hartfrequentiedaling kan de
bloeddruk hierbij sterk dalen en kan de patiënt duizelig worden of zelf collaberen. Hiervoor
moet de patiënt altijd uitfietsen
Inhoud
Hoofdstuk 1: inleiding in het inspanningsonderzoek..............................................................................2
Parate-kennis vragen: Hoofdstuk 1....................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Inspanningsonderzoek bij coronarialijden I.......................................................................9
Parate kennisvragen: Hoofdstuk 2....................................................................................................17
Hoofdstuk 3: Inspanningsonderzoek bij coronairlijden II.....................................................................19
Parate kennisvragen: Hoofdstuk 3....................................................................................................27
Hoofdstuk 4: Interpretatie van inspanningsonderzoek........................................................................29
Parate-kennisvragen: Hoofdstuk 4...................................................................................................32
Hoofdstuk 5: Inspanningsonderzoek onder specifieke omstandigheden I...........................................33
Paratekennisvragen: Hoofdstuk 5.....................................................................................................37
Hoofdstuk 6: Inpanningsonderzoek onder specifieke omstandigheden II............................................39
Parate-kennisvragen: Hoofdstuk 6...................................................................................................42
,Hoofdstuk 1: inleiding in het inspanningsonderzoek
De inspanningstest is een onderzoek om het vermogen van een persoon in gezondheid en ziekte te
meten. Bij de test kan je het hart en de longen belasten. Door deze belasting kan je ervoor zorgen dat
de afwijkingen die in rust niet waar te nemen zijn, nu wel waargenomen worden tijdens de
inspanning. Met een inspanningstest kan de diagnose, ernst en prognose van de aandoening worden
bepaald. Ook kan de inspanningstest worden toegepast wanneer je het effect wilt weten van de
behandeling.
Inspanningsfysiologie.
Tijdens de lichamelijke belasting wordt er door de organen een hoeveelheid energie verbruikt. Deze
energie kan aeroob of anaeroob geleverd worden. Bij een aerobe energielevering gaat het om de
verbranding van glucose, eiwitten en vetzuren. Zolang er voldoende zuurstof is, is er sprake van een
aeroob verbrandingsproces. Bij dit verbrandingsproces komt er koolzuur vrij (CO2) dat is een gas die
door de longen wordt uitgeademd. De zuurstof wordt door het bloed aangevoerd en door de
organen onttrokken uit het bloed. Koolzuur wordt juist door de weefsels aangemaakt en afgegeven
aan het bloed, dat het daarna bij de longen terecht komt. Dit is een instantaan proces. Stagnatie in
het bloed leidt tot onmiddellijke afname van de beschikbaarheid. Wanneer een inspanning erg zwaar
is, kan het zuurstofaanbod te kort schieten, in dit geval wordt er energie geproduceerd zonder
zuurstof. Dit proces is anaerobe verbranding. Hierbij wordt de glucose gesplitst en is er vorming van
melkzuur, lactaat.
Aanvoer van zuurstof en afvoer van zuurstof vindt door samenwerking van een aantal organen en
orgaansystemen plaats. Deze beschikken over grote reserves om bij inspanning aan de behoefte te
voldoen. Lokaal in de skeletspieren kan het zuurstofverbruik toenemen met factor 20.
Organen en orgaanstelsels die de aanvoer van zuurstof kunnen moduleren
- De ademhalingsspieren
- De longen
- Het hart
- De bloedvaten
- Het bloed, en dan met name de rode bloedcellen (erytrocyten).
De ademhaling in rust bestaat vooral uit borst- en buikademhaling, vooral de tussenribspieren
(intercostaal) en middenrif (diafragma). Bij inspanning kunnen deze toenemen maar ook andere
spiergroepen kunnen gebruikt worden zoals de buikwand- en halsspieren.
De bloedvaten bestaat uit slagaders (arteriën), die zich als arteriolen in de organen vertakken. In de
haarvaten (capillairen) vindt de uitwisseling van bouwstoffen, zuurstof, koolzuur en afvalstoffen
plaats. Veel capillairen zijn in rust gesloten en gaan bij inspanning open. Via de capillairen stroomt
het bloed naar de venulen en vervolgens via de grote venen weer naar het hart terug. Bij inspanning
ontvangen de hiervoor belangrijke organen meer bloed. Het aanbod naar nieren, lever en het
maagdarmstelsel vermindert juist. Hierdoor is uitgebreid voedsel inname voor een belangrijke
inspanningsactiviteit dan ook niet gewenst. En kan tot krampen, misselijkheid of overgeven lijden. In
rust zit eer een deel van het bloedvolume in de capaciteitsvaten opgeslagen en vervoerd dus geen
bloed. Bij inspanning wordt dit wel deel van het circulerend volume gemobiliseerd.
,De zuurstofverzadiging van het bloed.
Het zuurstofdragende eiwit in de rode bloedcellen is hemoglobine (HB). Het bloed wordt door het
rechterventrikel, door de longen en de capillairen om de longblaasjes gepompt. Als het zuurstofarm
bloed langs de longblaasjes komt gaat het zuurstof diffunderen met het bloed, waarna het verder
diffundeert in de rode bloedcel. Arterieel bloed bevat 98-100% verzadigd hemoglobine en veneus
bloed ongeveer 70%. Bij inspanning wordt er door de organen meer zuurstof onttrokken. De
hoeveelheid doe aan de organen geleverd wordt, is evenredig aan de lokale doorstroming, het
zuurstofdragend vermogen en het verschil in de hoeveelheid zuurstof in de arteriën en venen.
De zuurstofafgifte wordt door verlaging van PH vergemakkelijkt. PH is ten gevolge van koolzuur en
melkzuur aanwezig. Dus door het anaerobe proces.
De zuurstofextractie van het hart is hoger dan van de andere organen. Het hart is voor de functie
sterk afhankelijk van zuurstof. De zuurstofverzadiging van het bloed is in de sinus coronarius
(afvoerende eindbloedvat) hierdoor nog maar 25-30%. Dit ligt veel lager dan de 70% wat men
normaal in het veneus bloed ziet. Tijdens pompfalen is het circulerend volume te laag voor de
behoefte en wordt door de organen meer zuurstof onttrokken. Een verlaagd hartminuut volume uit
zich door een verlaagd veneus vuurstofgehalte. Het meten van het zuurstofgehalte in het veneuze
bloed wordt onder andere gebruikt bij de behandeling van patiënten met pompfalen.
Het hart bij inspanning
Hartminuutvolume
Acute aanpassing van het hart als gevolg van inspanning vindt plaats door toename van de
hartfrequentie en het slagvolume. In rust bevindt zich normaal gesproken aan het eind van de
vullingsfase (diastole) 100ML bloed in de linkerventrikel. Dit wordt ook wel eind diastolisch volume
(EDV) genoemd. Van de 100 ml wordt 70 ml uitgepompt. Dit is het slagvolume. De ejectiefractie is
het slagvolume gedeeld door EDV. In dit geval dus 70/100 = 70%
Het hartminuutvolume is het slagvolume maal de hartfrequentie per minuut. CO = HF x SV
Bij inspanning is er een maximale hartfrequentie dat iemand kan halen. Bij elk persoon verschilt dit.
Het meest gebruikt is de formule: De maximale hartfrequentie is 220 – leeftijd. Ieder jaar dat iemand
ouder wordt zal de maximale hartfrequentie met ongeveer 1 slag per minuut dalen.
Ook het slagvolume kan stijgen. Bij getrainde mensen zal je zien dat bij een lagere hartfrequentie een
sterke toename kan zijn van het hartminuutvolume. Hierdoor hebben getrainde mensen in rust vaak
een langere hartfrequentie. Bij inspanning treedt er stabilisatie op van de slagvolume en toename
van hartminuut volume. Door stijging van de hartfrequentie. Het hartminuutvolume kan stijgen van 5
naar 10/25 L/min. En bij goedgetrainde mensen kan het zelfs naar 35/40 stijgen.
De circulatie van het hart kan tot het vijfvoudige toenemen. Omdat het hart meer zuurstof op kan
nemen dan de ander skeletspieren is het hart voor een verhoogt zuurstofaanbod bij inspanning
afhankelijk van toename van bloedstroom. Als er een vernauwing zit in een kransslagader zal dit
gauw zorgen voor klachten.
Hartfrequentie en bloeddruk bij inspanning.
Hartfrequentie
Tijdens inspanning neemt de HF toe, door toename van het sympathische zenuwstelsel en afname
van het parasympatische zenuwstelsel, het verschil tussen rust frequentie en maximale frequentie is
de chronotrope reserve. De chronotrope reserve is bij elk persoon verschillend en is afhankelijk van
de volgende factoren; leeftijd, geslacht, aanleg, mate van getraindheid en de soort inspanning. De
meest gebruikte formule is 220 – leeftijd. Maximale frequentie wordt niet beïnvloed door geslacht,
getraindheid en aanleg, de rustfrequentie wordt wel beïnvloed door geslacht, leeftijd en
getraindheid.
, De maximale hartfrequentie kan bij het volgende afnemen
- Coronair lijden
- Niet goed functionerende sinusknoop (SSS, sick sinus syndroom)
- Een te langzaam werkende schildklier (Hypothyreoïdie)
- Gebruik van medicamenten die de nervus sympathicus remmen. (Beta-sympaticolytica)
- Gebruik van medicamenten die de sinusknoopfunctie beïnvloeden door remming van de
calciuminstroom.
De hartfrequentie kan bij inspanning ook onverwacht hoog zijn bij:
- Nerveuze personen
- Koorts
- Bloedarmoede
- Een te hoge schildklierwerking
- Een verminderde pompfunctie
- Longaandoening
- Het gebruik van middelen die het sympathische zenuwstelsel stimuleren.
Bloeddruk
De bloeddruk wordt door het hartminuutvolume en de totale perifere weerstand bepaald. De
contractiekracht neemt toe door
- Activatie van het sympathische zenuwstelsel
- Toename van de veneuze terugkeer
Inotrope reserve: De mate waarin de contractiekracht kan toenemen. Door het stijgen van het
hartminuutvolume neemt de systolische bloeddruk tijdens inspanning toe. Door het verwijden van
de arteriolen en de totale perifere weerstand zal dalen door het opengaan van de capillairen in het
spierstelsel en het huis.
Er kan een daling zijn van de systolische bloeddruk als de patiënt heel nerveus is. Daling van de
systolische bloeddruk kan tekenen zijn van
- Een slechte pompfunctie
- Kleplijden (aortastenose)
- Uitgebreid zuurstof te kort (ischemie)
Dingen die kunnen optreden
- Bij een ischemie zal er geen inotroop reserve meer zijn, dit gaat gepaard met duizeligheid,
transpiratie en onwel bevindingen.
- Bij mensen die ongetraind zijn, hypertensie of diabetes hebben zal je zien dat de bloeddruk
sterk zal stijgen. Ze hebben geen goed geconditioneerd vaatstelsel.
- Na maximale inspanning zal de bloeddruk weer dalen. Binnen 6 minuten zal het weer op de
normale waarde moeten zijn. Ook kan het een aantal uur lager blijven dan de
uitgangswaarden.
- Bij plotseling stoppen van een forse inspanning kan er een sterke vagale reactie optreden.
- Door plotse verminderde veneuze terugvloed naar het hart en hartfrequentiedaling kan de
bloeddruk hierbij sterk dalen en kan de patiënt duizelig worden of zelf collaberen. Hiervoor
moet de patiënt altijd uitfietsen
