Samenvatting Persoonlijkheidspsychologie

Persoonlijkheidspsychologie I - Psychologie
Inleiding tot persoonlijkheidstheorieën
Wat is persoonlijkheid?
Persoonlijkheid
 ‘persona’: Latijns voor masker
= patroon van relatief permanente karaktertrekken (traits) en unieke kenmerken die zowel
voor consistentie als individualiteit zorgen in het gedrag van een persoon
 traits (trekken)
 consistentie over tijd
 individuele verschillen in gedrag
 stabiliteit over situaties
 kenmerken
 unieke kwaliteiten vb temperament, intelligentie

Wat is een theorie?
Theorie
= set van gerelateerde veronderstellingen die wetenschappers toelaten om op basis van
logisch deductief redeneren testbare hypotheses te formuleren
 verwant met, maar verschillend van:
- Speculatie:
 moet verbonden worden aan empirische data & wetenschap
- Hypothese:
 specifiek vermoeden dat kan getest worden aan hand van wetenschappelijke
methode
- Taxonomie:
 classificatie volgens natuurlijke relaties

Waarom bestaan er meerdere theorieën?
 verschillende persoonlijke achtergronden
 ervaringen tijdens kindertijd
 interpersoonlijke relaties
 verschillende filosofische oriëntaties
 data die gekozen wordt om te observeren: verschillend
 unieke manieren om naar de wereld te kijken

Persoonlijkheid van theoretici & hun theorieën over persoonlijkheid
 ‘Psychology of Science’ (psychologie van de wetenschap)
= empirische studie van wetenschappelijk denken & gedrag van wetenschapper
(inclusief theorie constructie)

 Persoonlijkheden & psychologie van verschillende theoretici
 beïnvloeden van aard van theorieën die ze ontwikkelen




1

,Wat maakt een theorie zinvol?
 criteria voor evalueren/beoordelen van theorie:
- Genereert onderzoek
- Is falsifieerbaar
 te verifiëren/controleren
- Organiseert gekende data
- Leidt handelen
 praktisch
- Is intern consistent
- Is spaarzaam
 niet complexer dan noodzakelijk is

Dimensies voor ‘concept’ over de mensheid
DETERMINISME <-> VRIJE KEUZE
PESSIMISME <-> OPTIMISME
CAUSALITEIT <-> TELEOLOGIE
BEWUSTE <-> ONBEWUSTE DETERMINANTEN VAN GEDRAG
BIOLOGISCHE <-> SOCIALE INVLOEDEN OP PERSOONLIJKHEID
INDIVIDUALITEIT <-> SIMILARITEIT (gelijkenis)

Onderzoek naar persoonlijkheidstheorieën
Theorie: moet onderzoek genereren
 theorie geeft betekenis aan data
 data moet voortkomen uit onderzoek ontworpen om hypotheses te testen die afgeleid
zijn van theorie

Systematische observaties
 predicties (voorspellingen): consistent & accuraat

2 empirische criteria voor meetinstrumenten:
1. Betrouwbaarheid: (reliability)
 consistentie van het meten
2. Validiteit:
 construct validiteit:
 Convergerend
 Divergerend
 Discriminerend
 predictieve validiteit

Overzicht
- Psychodynamische: Freud, Adler, Jung, Horney & Fromm
- Humanistische/existentieel: Maslow, Rogers
- Dispositioneel: Allport, McCrae & Costa
- Biologisch/evolutionair: Eysenck
- Leren – cognitieve: Skinner, Bandura, Mischel & Kelly




2

,Freud
 Is er een wetenschappelijke basis voor onderdrukking van herinneringen uit kindertijd?
Casus Prof. Ross Cheit: (politieke wetenschappen)
 1992: zijn zuster belt hem dat zijn neefje bij een koor gaat
 Ross: onverklaarbaar niet blij, maar gespannen
+ wordt depressief etc in weken die volgen
 Ross: plots herinneren van seksueel misbruik door beheerder van koor waar hij als kind bij
was
+ blijkt waar te zijn na objectief onderzoek

 Schuldige gearresteerd in 1994 (misbruik vond plaats in 1967/1968)

MAAR blijft een enkele casus!

Overzicht van psychoanalytische theorie
 psychodynamische theorieën:
- Psychoanalyse:
= methode die Freud toepaste bij behandeling van psychische stoornissen

- Psychoanalytische theorie:
= persoonlijkheidstheorie van Freud

Wat maakte deze theorie interessant?
- Bouwstenen: seks & agressie
 het triggert iets bij iedereen
- Verspreid door toegewijde groep/volgelingen
- Briljante taal: Goethe prijs voor literatuur
 kon zijn ideeën goed overbrengen

Biografie van Freud
- Geboren in Freiberg, Moravia in 1856
(nu Pribor in Tsjechië)
- Bracht grootste deel in zijn leven door in Wenen, Oostenrijk (80 jaar)
- Was oudste zoon van 8 kinderen
 fijne herinneringen aan kindertijd
- Studeerde geneeskunde, specialisatie in psychiatrie
 vanuit interesse voor wetenschap + lesgeven
- Bestudeerde ‘hysterie’ samen met Charcot & Breuer
- Studie over hysterie (1895)
- Verliet verleidingstheorie in 1897 & verving deze door Oedipuscomplex
- Schreef in 1900: Interpretation of Dreams
- Ontwikkelde na 1900 internationale aanhang

 Verdreven door Nazi’s in 1938 + overleden in Londen in 1939

 heel veel belang in verleden
 noemt zichzelf eerder archeoloog
 want ging graven in verleden van persoon




3

, Niveaus van mentale leven
Bewustzijn:
 enige niveau van mentale leven dat direct beschikbaar is voor
elk van ons
 mentale leven dat direct beschikbaar is, speelt beperkte rol
 hersenprocessen waarvan we bewust zijn
 volgens Freud: onbelangrijk
Vb nadenken over hoe iets op te lossen of aan wat je nu denkt

Niet-bewuste:
 alle processen in hersenen die buiten bewustzijn omgaan Vb
hartslag, ademen, controle interne organen
 onderscheid:
- Voorbewuste:
 informatie die op dat moment niet in bewustzijn aanwezig is, maar naar bewustzijn kan
gebracht worden als er aandacht aangegeven wordt
 kunnen terug ophalen
Vb wat heb je gisterenavond gedaan?

- Onbewuste:
= deel van geest waarvan individu zich niet bewust is, maar waar zich onderdrukte conflicten
+ impulsen + drijfveren bevinden die geen toegang hebben tot bewuste

 grootste deel + wordt nog steeds erkend
 ‘doof’ niveau waar bepaalde informatie zonder wij er iets van merken wordt opgeslagen &
verwerkt
 belangrijkste krachten van leven spelen zich hier af

 is alleen indirect/onrechtstreeks gekend
 veroorzaken angst op bewustzijnsniveau
 omvat seksuele & agressieve driften/drijfveren + instincten
 bronnen:
o Repressie: blokkeren van ervaringen
o Fylogenetische gave: geërfde ervaringen

 biologische driften: omzetten in psychologische energie/gedrag
 gevolgen zijn wel zichtbaar: droombeelden/versprekingen/grapjes maken

Vb wat we niet onder ogen willen zien
 seksuele driften

Structuren van de geest
Id:
 van bij geboorte aanwezig
 plezierprincipe
 primaire proces
 primitieve, onbewuste deel van persoonlijkheid
 gericht op onmiddellijke bevrediging
 bevat fundamentele drijfveren
+ onderdrukte herinneringen
Vb baby


4