Methodisch handelen
Hoofdstuk 4 probleemstelling
4.1 Inleiding
In de probleemstellingsfase is het de bedoeling om erachter te komen wat nou
precies het probleem is. De analyse en onderzoeksperiode is in deze fase nog niet
afgesloten. Je bent in de probleemstellingsfase niet meer bezig om een algemene
analyse te maken, maar je gaat steeds meer gerichter werken. Al het werk wat je
verricht moet helpen om de situatie van je cliënt te verbeteren.
Bij deze fase zet je kaders waarbinnen je de probleemstelling opstelt. Een goed
hulpmiddel hiervoor zijn de W-vragen: wie, wat, waar, wanneer, waarom, welke. Bij
het opstellen van de probleemstelling telt de waarneming van de probleemsteller
mee. Ook de waarden en normen en de keuze van zijn prioriteiten.
Een probleemstelling kan geformuleerd worden door de cliënt zelf, maar in de
meeste gevallen is een cliënt hier niet tot instaat. In de meeste gevallen is het de
hulpverlener of professional die de probleemstelling formuleert.
4.2 Huidige situatie, gewenste situatie
Je hebt nu veel informatie van de cliënt gekregen, en het is je meer duidelijk in wat
voor situatie de cliënt zit. Bij elkaar is dit nu een grote berg aan problemen, zowel
kleine als grote. Om het overzichtelijk te krijgen waar je mee kunt beginnen kun je
het model ‘huidige situatie - gewenste situatie’ gebruiken.
Eerst moet je als hulpverlener helder hebben wat de huidige situatie is. Als het goed
is ben je daar in de fases hiervoor achter gekomen, en kun je nu de hoofdlijnen eruit
halen.
, Het mooiste is dat de cliënt de gewenste situatie kan formuleren. In de praktijk kan
dit wel lastig zijn, dan kun je als hulpverlener handvaten aan reiken en mee denken.
In sommige gevallen weten cliënten helemaal niet welke gewenste situatie ze zouden
willen zien. In deze situatie ben je als hulpverlener genoodzaakt om de gewenste
situatie zelf op te stellen. De hulpmiddelen die je kunt gebruiken bij het omschrijven
van de gewenste situatie zijn de schaalvraag en de wondervraag.
Tussen de huidige en de gewenste situatie ligt de probleemstelling. Door te vragen
‘wat moet er veranderen om tot de gewenste situatie te komen? kun je komen tot
een probleemstelling. Je kunt hier ook een prioriteiten lijstje van maken. Het kan zijn
dat je het prioriteitenlijstje anders zou invullen dan de cliënt doet. Beargumenteer
dan jouw keuze als professional, zodat de cliënt in kan stemmen met jouw keuze.
Het helpt als je de probleemstelling SMART formuleert: specifiek, meetbaar,
acceptabel, realistisch en tijdsgebonden. Voorkom formuleringen als: wat was er
gebeurd als?, wie was?, wat moeten we vinden van? Een goede probleemstelling zou
zijn: binnen welke instelling kan Karel aansluitend op zijn detentie kunnen wonen? En
ook: welke mogelijkheden zijn geschikt om te werken aan de relatie van de ouders?
4.3 Verleden versus heden
Bij deze interventie neem je de cliënt in gedachten terug naar het verleden, naar een
periode waar de cliënt nog gelukkig was en waarin geen sprake was van alle zorgen
en problemen waarvan hij nu zo’n hinder heeft. Dit kun je doen met de vragen: wat
was een periode in je leven dat je echt gelukkig was? Wat was er toen anders dan
nu? Herinner je nog hoe het was zonder problemen? Wat is er nodig om weer
gelukkig te worden?
Deze interventie lijkt op huidige situatie en gewenste situatie, het verschil is dat
verleden vs heden wat specifieker is. Cliënten kunnen het lastig vinden om te denken
over het heden. Het wordt makkelijker als je eerst begint met het verleden, iets wat
geweest is en dat je vanuit daar naar het heden gaat. Door deze interventie in te
zetten kun je de cliënt inzicht geven in wat er moet gebeuren om weer de kunnen
functioneren.
4.4 Valkuilen formuleren van de probleemstelling
Te snel Je kunt als hulpverlener druk voelen vanuit de organisatie, de cliënt of
vanuit jezelf. Wees je hier bewust van, dit komt namelijk niet ten goede van de
probleemstelling. Je moet eerst alles helder hebben zodat je zeker weet dat je aan de
slag gaat met een goede probleemstelling. De probleemstelling moet de cliënt
uiteindelijk verder helpen, niet de organisatie of je eigen werkdruk verminderen.
Te breed opgezet Een probleemstelling kan al gauw te breed worden. De cliënt
vertelt rondom zijn probleem, dan kun jij als hulpverlener de neiging hebben om alles
wat er ook maar een beetje mee te maken heeft ook aan te willen passen. Om dit te
voorkomen en een selectie te maken van de noodzaak, kun je een prioriteitenlijstje
opstellen.
Te algemeen geformuleerd Je probleemstelling moet zo duidelijk en concreet
mogelijk zijn. Een te breed geformuleerde probleemstelling geeft helemaal geen
richting. Je kunt het gevoel hebben dat de probleemstelling niet meer klopt, pas deze
dan aan. Je moet je dan wel bedenken dat aanpassing moeten leiden tot een betere
afbakening van je begeleidingstraject.
Hoofdstuk 4 probleemstelling
4.1 Inleiding
In de probleemstellingsfase is het de bedoeling om erachter te komen wat nou
precies het probleem is. De analyse en onderzoeksperiode is in deze fase nog niet
afgesloten. Je bent in de probleemstellingsfase niet meer bezig om een algemene
analyse te maken, maar je gaat steeds meer gerichter werken. Al het werk wat je
verricht moet helpen om de situatie van je cliënt te verbeteren.
Bij deze fase zet je kaders waarbinnen je de probleemstelling opstelt. Een goed
hulpmiddel hiervoor zijn de W-vragen: wie, wat, waar, wanneer, waarom, welke. Bij
het opstellen van de probleemstelling telt de waarneming van de probleemsteller
mee. Ook de waarden en normen en de keuze van zijn prioriteiten.
Een probleemstelling kan geformuleerd worden door de cliënt zelf, maar in de
meeste gevallen is een cliënt hier niet tot instaat. In de meeste gevallen is het de
hulpverlener of professional die de probleemstelling formuleert.
4.2 Huidige situatie, gewenste situatie
Je hebt nu veel informatie van de cliënt gekregen, en het is je meer duidelijk in wat
voor situatie de cliënt zit. Bij elkaar is dit nu een grote berg aan problemen, zowel
kleine als grote. Om het overzichtelijk te krijgen waar je mee kunt beginnen kun je
het model ‘huidige situatie - gewenste situatie’ gebruiken.
Eerst moet je als hulpverlener helder hebben wat de huidige situatie is. Als het goed
is ben je daar in de fases hiervoor achter gekomen, en kun je nu de hoofdlijnen eruit
halen.
, Het mooiste is dat de cliënt de gewenste situatie kan formuleren. In de praktijk kan
dit wel lastig zijn, dan kun je als hulpverlener handvaten aan reiken en mee denken.
In sommige gevallen weten cliënten helemaal niet welke gewenste situatie ze zouden
willen zien. In deze situatie ben je als hulpverlener genoodzaakt om de gewenste
situatie zelf op te stellen. De hulpmiddelen die je kunt gebruiken bij het omschrijven
van de gewenste situatie zijn de schaalvraag en de wondervraag.
Tussen de huidige en de gewenste situatie ligt de probleemstelling. Door te vragen
‘wat moet er veranderen om tot de gewenste situatie te komen? kun je komen tot
een probleemstelling. Je kunt hier ook een prioriteiten lijstje van maken. Het kan zijn
dat je het prioriteitenlijstje anders zou invullen dan de cliënt doet. Beargumenteer
dan jouw keuze als professional, zodat de cliënt in kan stemmen met jouw keuze.
Het helpt als je de probleemstelling SMART formuleert: specifiek, meetbaar,
acceptabel, realistisch en tijdsgebonden. Voorkom formuleringen als: wat was er
gebeurd als?, wie was?, wat moeten we vinden van? Een goede probleemstelling zou
zijn: binnen welke instelling kan Karel aansluitend op zijn detentie kunnen wonen? En
ook: welke mogelijkheden zijn geschikt om te werken aan de relatie van de ouders?
4.3 Verleden versus heden
Bij deze interventie neem je de cliënt in gedachten terug naar het verleden, naar een
periode waar de cliënt nog gelukkig was en waarin geen sprake was van alle zorgen
en problemen waarvan hij nu zo’n hinder heeft. Dit kun je doen met de vragen: wat
was een periode in je leven dat je echt gelukkig was? Wat was er toen anders dan
nu? Herinner je nog hoe het was zonder problemen? Wat is er nodig om weer
gelukkig te worden?
Deze interventie lijkt op huidige situatie en gewenste situatie, het verschil is dat
verleden vs heden wat specifieker is. Cliënten kunnen het lastig vinden om te denken
over het heden. Het wordt makkelijker als je eerst begint met het verleden, iets wat
geweest is en dat je vanuit daar naar het heden gaat. Door deze interventie in te
zetten kun je de cliënt inzicht geven in wat er moet gebeuren om weer de kunnen
functioneren.
4.4 Valkuilen formuleren van de probleemstelling
Te snel Je kunt als hulpverlener druk voelen vanuit de organisatie, de cliënt of
vanuit jezelf. Wees je hier bewust van, dit komt namelijk niet ten goede van de
probleemstelling. Je moet eerst alles helder hebben zodat je zeker weet dat je aan de
slag gaat met een goede probleemstelling. De probleemstelling moet de cliënt
uiteindelijk verder helpen, niet de organisatie of je eigen werkdruk verminderen.
Te breed opgezet Een probleemstelling kan al gauw te breed worden. De cliënt
vertelt rondom zijn probleem, dan kun jij als hulpverlener de neiging hebben om alles
wat er ook maar een beetje mee te maken heeft ook aan te willen passen. Om dit te
voorkomen en een selectie te maken van de noodzaak, kun je een prioriteitenlijstje
opstellen.
Te algemeen geformuleerd Je probleemstelling moet zo duidelijk en concreet
mogelijk zijn. Een te breed geformuleerde probleemstelling geeft helemaal geen
richting. Je kunt het gevoel hebben dat de probleemstelling niet meer klopt, pas deze
dan aan. Je moet je dan wel bedenken dat aanpassing moeten leiden tot een betere
afbakening van je begeleidingstraject.
