Motorische en Perceptuele ontwikkeling
Hoorcollegesamenvatting
PW eerste leerjaar
Radboud Universiteit
2022/2023
,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Ontwikkeling en motoriek (motorische ontwikkeling).............................................................2
Hoorcollege 1: Introductie en biologische basis van perceptie (perceptuele ontwikkeling)..............................5
Hoorcollege 2: ontwikkelingstheorie nativisme (motorische ontwikkeling)...................................................12
Hoorcollege 2: horen, ruiken en proeven (perceptuele ontwikkeling)...........................................................15
Hoorcollege 3: ontwikkelingstheorieën empirisme (motorische ontwikkeling)..............................................21
Hoorcollege 3: somatosensorisch (perceptuele ontwikkeling).......................................................................24
Hoorcollege 4: normale motorische ontwikkeling (motorische ontwikkeling)................................................28
Hoorcollege 4: patroon- en gezichtsperceptie (perceptuele ontwikkeling)....................................................31
Hoorcollege 5: De biologische ontwikkeling, de vroege motoriek en motoriektesten (motorische
ontwikkeling)............................................................................................................................................... 36
Hoorcollege 5: kleurenzien en ruimtelijke perceptie (perceptuele ontwikkeling)...........................................39
Responsiecollege......................................................................................................................................... 43
,Hoorcollege 1: Ontwikkeling en motoriek (motorische
ontwikkeling)
Bert Steenbergen
Geschiedenis van het kind zijn
In de middeleeuwen werd het kind gezien als een klein volwassene. Tot aan het begin van de
zeventiende eeuw bestond er volgens hem geen sentiment de l’enfance: kinderen zouden
tot die tijd niet als aparte groep beschouwd worden met een eigen leefwereld, gevoelsleven
en met eigen behoeften en gedragswijzen. Kinderen werden hetzelfde gekleed als
volwassenen en werkten ook samen met volwassenen. De schilderijen uit die tijd, waar
kinderen afgebeeld worden als kleine volwassenen, ondersteunen deze gedachte.
Ontwikkeling vs leren
Ontwikkeling is een relatief permanente verandering over de leeftijd. Het bevat lichamelijke
groei, maar ook het leren van nieuwe vaardigheden. Bovendien is ontwikkeling het
aanpassen van het gedrag aan verschillende contexten en het kunnen oplossen van niet
eerder op te lossen problemen vallen. Ten slotte is het een irreversibel en onomkeerbaar
proces.
Leren is voornamelijk op korte termijn. Het valt aan en af te leren, dus het is geen
irreversibel en onomkeerbaar proces. Leren is ook het leren van nieuwe vaardigheden,
gedrag aanpassen aan verschillende contexten en het kunnen oplossen van niet eerder op te
lossen problemen.
De ontwikkeling in verschillende domeinen
Ontwikkeling begint tijdens de geboorte en gaat door tot het achttiende jaar. Er zijn veel
domeinen waar een kind zich op ontwikkeld: fysiek, cognitief, sociaal-emotioneel,
belangrijke sociale relatie en resultaat. Naarmate een kind ouder wordt, gaan de sociale
relaties veel meer van de ouders en gezin af en naar sociale media.
Motoriek/fitheid en schoolse vaardigheden
In een overzichtsartikel staat dat als je slim wilt zijn, je moet gaan trainen (fysiek op orde
zijn). Als voorbeeld hebben ze gekeken naar correlatieve verbanden tussen rekenen en
lezen. Let hierbij op: bij correlatie wordt er gekeken naar verbanden en niet naar causaliteit
(oorzaak/gevolg)! Uit dit onderzoek blijkt dat er sprake is van een lage, maar significante
correlatie. Dit onderzoek beweert dat fysieke fitheid positieve effecten heeft op je reken- en
leesvaardigheid. Echter, hier kunnen ook allerlei storende factoren bij meespelen.
Motoriek en rekenen
In het onderzoek van Goldin-Meadow (2009) kregen kinderen rekenopgaves. In het ene
geval mochten kinderen met gebaren het rekenen ondersteunen en in het andere geval
mochten ze dat niet. Kinderen die geen gebaren mochten gebruiken, waren slechter in het
oplossen van rekensommen. Dit onderzoek betreft wel causaliteit.
Cognitieve (leer)prestaties (executieve functies)
, Cognitieve functies
Er zijn vele cognitieve functies, denk aan:
Aandacht: selectief, volgehouden, dubbeltaak volgehouden en controle.
Taak switchen
Respons inhibitie: je reageert niet direct.
Geheugen: kortetermijn-, langetermijn- en werkgeheugen.
Concentratie
Taal
Bewegingsonderwijs
Bewegingsonderwijs is in de loop van de jaren uit het onderwijs verdwenen. Tegenwoordig is
er meer aandacht voor schoolse vaardigheden (rekenen, taal, lezen, schrijven) en zitten
leerlingen veel stil. Effecten van dit beleid zijn niet groot. Het onderzoek naar
wetenschappelijk bewijs van het effect van bewegen op cognitie is niet eenduidig.
Wat zijn de elementen van het motorisch systeem?
Andrea Vesalius (1514 – 1564) was een van de eerste Westerse wetenschappers die de
menselijke anatomie bestudeerde door menselijke lijken te ontleden. Vroeger noemde ze dit
de ‘anatomische les’. Vesalius heeft een soort atlas gemaakt: de Humani Corporis Fabrica
Libri Septem. Hierin werden de hersenen, spieren en botten in kaart gebracht.
Tegenwoordig is er een grove indeling in neurale structuren van perifeer (binnenin) naar
centraal (buitenkant):
Spieren zijn de contractiele elementen van je lichaam. Ze lopen altijd over een
gewricht.
Het ruggenmerg is de verbinding tussen spieren en hersenen.
Subcorticaal (hersenstructuren)
o In de basale ganglia wordt dopamine aangemaakt, die onder andere
belangrijk is voor het remmen van bewegingen. Bij mensen met de ziekte van
Parkinson is vaak een deel van de basale ganglia aangetast.
o Cerebellum (de kleine hersenen) zijn onder andere voor de timing van
bewegingen. Door alcohol wordt dit aangetast.
Corticaal: meerdere gebieden
o Voor de motoriek zijn er verschillende
elementen nodig. Je kunt eigenlijk
grofweg (van voor naar achteren)
zeggen dat er eerst gepland wordt,
waarna de primaire motorische cortex
vervolgens signalen naar de spieren
toezendt. Vanuit de spieren of
sensoriek komt er weer feedback
terug. Dit gaat naar de primaire somatische sensorische cortex en de pariëtaal
cortex en daar wordt al die informatie geïntegreerd.
Hoorcollegesamenvatting
PW eerste leerjaar
Radboud Universiteit
2022/2023
,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Ontwikkeling en motoriek (motorische ontwikkeling).............................................................2
Hoorcollege 1: Introductie en biologische basis van perceptie (perceptuele ontwikkeling)..............................5
Hoorcollege 2: ontwikkelingstheorie nativisme (motorische ontwikkeling)...................................................12
Hoorcollege 2: horen, ruiken en proeven (perceptuele ontwikkeling)...........................................................15
Hoorcollege 3: ontwikkelingstheorieën empirisme (motorische ontwikkeling)..............................................21
Hoorcollege 3: somatosensorisch (perceptuele ontwikkeling).......................................................................24
Hoorcollege 4: normale motorische ontwikkeling (motorische ontwikkeling)................................................28
Hoorcollege 4: patroon- en gezichtsperceptie (perceptuele ontwikkeling)....................................................31
Hoorcollege 5: De biologische ontwikkeling, de vroege motoriek en motoriektesten (motorische
ontwikkeling)............................................................................................................................................... 36
Hoorcollege 5: kleurenzien en ruimtelijke perceptie (perceptuele ontwikkeling)...........................................39
Responsiecollege......................................................................................................................................... 43
,Hoorcollege 1: Ontwikkeling en motoriek (motorische
ontwikkeling)
Bert Steenbergen
Geschiedenis van het kind zijn
In de middeleeuwen werd het kind gezien als een klein volwassene. Tot aan het begin van de
zeventiende eeuw bestond er volgens hem geen sentiment de l’enfance: kinderen zouden
tot die tijd niet als aparte groep beschouwd worden met een eigen leefwereld, gevoelsleven
en met eigen behoeften en gedragswijzen. Kinderen werden hetzelfde gekleed als
volwassenen en werkten ook samen met volwassenen. De schilderijen uit die tijd, waar
kinderen afgebeeld worden als kleine volwassenen, ondersteunen deze gedachte.
Ontwikkeling vs leren
Ontwikkeling is een relatief permanente verandering over de leeftijd. Het bevat lichamelijke
groei, maar ook het leren van nieuwe vaardigheden. Bovendien is ontwikkeling het
aanpassen van het gedrag aan verschillende contexten en het kunnen oplossen van niet
eerder op te lossen problemen vallen. Ten slotte is het een irreversibel en onomkeerbaar
proces.
Leren is voornamelijk op korte termijn. Het valt aan en af te leren, dus het is geen
irreversibel en onomkeerbaar proces. Leren is ook het leren van nieuwe vaardigheden,
gedrag aanpassen aan verschillende contexten en het kunnen oplossen van niet eerder op te
lossen problemen.
De ontwikkeling in verschillende domeinen
Ontwikkeling begint tijdens de geboorte en gaat door tot het achttiende jaar. Er zijn veel
domeinen waar een kind zich op ontwikkeld: fysiek, cognitief, sociaal-emotioneel,
belangrijke sociale relatie en resultaat. Naarmate een kind ouder wordt, gaan de sociale
relaties veel meer van de ouders en gezin af en naar sociale media.
Motoriek/fitheid en schoolse vaardigheden
In een overzichtsartikel staat dat als je slim wilt zijn, je moet gaan trainen (fysiek op orde
zijn). Als voorbeeld hebben ze gekeken naar correlatieve verbanden tussen rekenen en
lezen. Let hierbij op: bij correlatie wordt er gekeken naar verbanden en niet naar causaliteit
(oorzaak/gevolg)! Uit dit onderzoek blijkt dat er sprake is van een lage, maar significante
correlatie. Dit onderzoek beweert dat fysieke fitheid positieve effecten heeft op je reken- en
leesvaardigheid. Echter, hier kunnen ook allerlei storende factoren bij meespelen.
Motoriek en rekenen
In het onderzoek van Goldin-Meadow (2009) kregen kinderen rekenopgaves. In het ene
geval mochten kinderen met gebaren het rekenen ondersteunen en in het andere geval
mochten ze dat niet. Kinderen die geen gebaren mochten gebruiken, waren slechter in het
oplossen van rekensommen. Dit onderzoek betreft wel causaliteit.
Cognitieve (leer)prestaties (executieve functies)
, Cognitieve functies
Er zijn vele cognitieve functies, denk aan:
Aandacht: selectief, volgehouden, dubbeltaak volgehouden en controle.
Taak switchen
Respons inhibitie: je reageert niet direct.
Geheugen: kortetermijn-, langetermijn- en werkgeheugen.
Concentratie
Taal
Bewegingsonderwijs
Bewegingsonderwijs is in de loop van de jaren uit het onderwijs verdwenen. Tegenwoordig is
er meer aandacht voor schoolse vaardigheden (rekenen, taal, lezen, schrijven) en zitten
leerlingen veel stil. Effecten van dit beleid zijn niet groot. Het onderzoek naar
wetenschappelijk bewijs van het effect van bewegen op cognitie is niet eenduidig.
Wat zijn de elementen van het motorisch systeem?
Andrea Vesalius (1514 – 1564) was een van de eerste Westerse wetenschappers die de
menselijke anatomie bestudeerde door menselijke lijken te ontleden. Vroeger noemde ze dit
de ‘anatomische les’. Vesalius heeft een soort atlas gemaakt: de Humani Corporis Fabrica
Libri Septem. Hierin werden de hersenen, spieren en botten in kaart gebracht.
Tegenwoordig is er een grove indeling in neurale structuren van perifeer (binnenin) naar
centraal (buitenkant):
Spieren zijn de contractiele elementen van je lichaam. Ze lopen altijd over een
gewricht.
Het ruggenmerg is de verbinding tussen spieren en hersenen.
Subcorticaal (hersenstructuren)
o In de basale ganglia wordt dopamine aangemaakt, die onder andere
belangrijk is voor het remmen van bewegingen. Bij mensen met de ziekte van
Parkinson is vaak een deel van de basale ganglia aangetast.
o Cerebellum (de kleine hersenen) zijn onder andere voor de timing van
bewegingen. Door alcohol wordt dit aangetast.
Corticaal: meerdere gebieden
o Voor de motoriek zijn er verschillende
elementen nodig. Je kunt eigenlijk
grofweg (van voor naar achteren)
zeggen dat er eerst gepland wordt,
waarna de primaire motorische cortex
vervolgens signalen naar de spieren
toezendt. Vanuit de spieren of
sensoriek komt er weer feedback
terug. Dit gaat naar de primaire somatische sensorische cortex en de pariëtaal
cortex en daar wordt al die informatie geïntegreerd.
