MEDIAWIJSHEID
TWEEDE JAAR BACHELOR SOCIAAL WERK
Inhoud
Onderzoeken: Drie paradoxen en een digitale kloof.......................................................................................4
1. De afhankelijkheidsparadox..............................................................................................................................4
2. De betrouwbaarheidsparadox..........................................................................................................................5
3. De privacyparadox.............................................................................................................................................5
4. Digitale kloof......................................................................................................................................................5
De mediatisering van de samenleving............................................................................................................ 7
1. Het proces van massacommuncatie.................................................................................................................7
1.1 Media, massacommunicatie en het sociaal werk.......................................................................................7
1.2 De basismodellen van massacommunicatie...............................................................................................7
2. Media en de media............................................................................................................................................9
3. De mediatisering van de samenleving..............................................................................................................9
3.1 Mediatisering en globalisering....................................................................................................................9
3.2 Complexe connectiviteit............................................................................................................................10
3.3 Culturele reflexiviteit.................................................................................................................................10
3.4 De wereld als globaal dorp........................................................................................................................11
3.5 De tegenstrijdige effecten van mediatisering...........................................................................................12
3.6 Mediatisering als maatschappelijke kracht...............................................................................................12
4. De technologische dimensie: the medium is the message.............................................................................13
4.1 Hot en cool media.....................................................................................................................................13
4.2 Het medium als vormgever van informatie..............................................................................................13
4.3 Het medium als verlengstuk van de mens................................................................................................13
4.4 Kritiek op McLuhans focus op technologie...............................................................................................14
4.5 Technologie en de samenleving: artificiële intelligentie...........................................................................14
5. De institutionele dimensie: politieke economie van de media.......................................................................14
5.1 Medialogica...............................................................................................................................................15
5.2 Media als de waakhond van de democratie.............................................................................................15
5.3 Media fabriceren consensus.....................................................................................................................16
6. De socioculturele dimensie: mediacultuur.....................................................................................................19
6.1 Cultuur en mediacultuur...........................................................................................................................19
6.2 Morele kritiek op mediacultuur................................................................................................................20
6.3 Navigeren in de hyperrealiteit..................................................................................................................22
Pagina 1 van 46
, 6.4 Democratie en sociale actie in de mediawerkelijkheid.............................................................................26
Media-effecten onderzocht.......................................................................................................................... 28
1. De almacht van de media................................................................................................................................28
1.1 Stimulus-respons: de injectienaaldtheorie...............................................................................................28
1.2 Two-step-flow: de macht van opinieleiders..............................................................................................29
2. Uses and gratifications: het publiek centraal..................................................................................................29
3. Geleidelijke effecten........................................................................................................................................30
3.1 Het versterkingseffect...............................................................................................................................30
3.2 Cultivatie....................................................................................................................................................31
3.3 De zwijgspiraal...........................................................................................................................................32
4. Directe effecten: agendasetting en framing...................................................................................................33
4.1 Agendasetting............................................................................................................................................33
4.2 Framing......................................................................................................................................................34
Gastcollege Orbit......................................................................................................................................... 35
Uitdagingen sociale media........................................................................................................................... 36
1. Een wereld vol algoritmen..............................................................................................................................36
1.1 Web 2.0.....................................................................................................................................................36
1.2 Algoritmen.................................................................................................................................................36
1.3 Wat weten ze?...........................................................................................................................................36
1.4 Kassa kassa................................................................................................................................................37
1.5 Zij weten wie ik ben...................................................................................................................................37
2. Maatschappelijke gevolgen.............................................................................................................................37
2.1 Data zijn de nieuwe olie............................................................................................................................37
2.2 Filterbubbels, echokamers en polarisatie.................................................................................................37
2.3 Online geweld............................................................................................................................................38
2.4 SOS democratie.........................................................................................................................................38
2.5 Infocalyps? Infodemie?.............................................................................................................................39
3. Oplossingen?...................................................................................................................................................40
3.1 Wat doen de techbedrijven?.....................................................................................................................40
3.2 Wat doen overheden?...............................................................................................................................40
3.3 Wat kunnen wij zelf doen?........................................................................................................................40
Beeldtaal..................................................................................................................................................... 42
1. Beeldtaal en beeldgeletterdheid.....................................................................................................................42
1.1 Wat is beeldtaal?.......................................................................................................................................42
1.2 Beeldgeletterdheid....................................................................................................................................43
2. Drie visies op beeld.........................................................................................................................................43
2.1 Gestalt.......................................................................................................................................................43
Pagina 2 van 46
,2.2 Semiotiek...................................................................................................................................................44
2.3 Visuele retorica..........................................................................................................................................45
Pagina 3 van 46
, ONDERZOEKEN: DRIE PARADOXEN EN EEN DIGITALE KLOOF
Onderwerp: mediatisering van de samenleving + de impact van media
Waarom?: sociaal werkers moeten blijven inspelen op de samenleving
Taak sociaal werker bij digitaal kwetsbare groepen:
Signaleren van probleemgebruik
Bespreken van online gedrag
Inschatten van de digitale kwetsbaarheid
Ondersteunen en actief gids zijn in de digitale samenleving
Permanente bijscholing van de eigen mediawijsheid
Cijfers van drie rapporten:
Apestaartjaren
o gericht op jeugd
Digimeter
o gericht op Vlaanderen
Digitale barometer
o gericht op België
1. DE AFHANKELIJKHEIDSPARADOX
Vlamingen geven toe een grote afhankelijkheid te hebben van de smartphone.
Opvallende vaststellingen
o Sterke stijging stagneert
o Gebruiksintensiteit stijgt wel nog steeds
Belang bij nieuwsconsumptie: stijging bij 18-24 jarigen
On/off-onderzoek U Gent:
Aantal minuten zegt weinig over digitale welzijn
Bij de ene gaat de balans naar plezier
Bij de andere gaat de balans naar stress
Wie altijd 'aan staat' loopt meer risico op stress en mentale uitputting
Hoe betere zelfcontrole hoe gezonder je relatie met smartphone
Vlaming gemiddeld 185 minuten/dag op zijn smartphone
88% legt zichzelf minsten 1 regeltje op om schermtijd te controleren
Gemiddelde leeftijd voor een eigen smartphone 8,4 jaar (digitale puberteit)
Pagina 4 van 46
TWEEDE JAAR BACHELOR SOCIAAL WERK
Inhoud
Onderzoeken: Drie paradoxen en een digitale kloof.......................................................................................4
1. De afhankelijkheidsparadox..............................................................................................................................4
2. De betrouwbaarheidsparadox..........................................................................................................................5
3. De privacyparadox.............................................................................................................................................5
4. Digitale kloof......................................................................................................................................................5
De mediatisering van de samenleving............................................................................................................ 7
1. Het proces van massacommuncatie.................................................................................................................7
1.1 Media, massacommunicatie en het sociaal werk.......................................................................................7
1.2 De basismodellen van massacommunicatie...............................................................................................7
2. Media en de media............................................................................................................................................9
3. De mediatisering van de samenleving..............................................................................................................9
3.1 Mediatisering en globalisering....................................................................................................................9
3.2 Complexe connectiviteit............................................................................................................................10
3.3 Culturele reflexiviteit.................................................................................................................................10
3.4 De wereld als globaal dorp........................................................................................................................11
3.5 De tegenstrijdige effecten van mediatisering...........................................................................................12
3.6 Mediatisering als maatschappelijke kracht...............................................................................................12
4. De technologische dimensie: the medium is the message.............................................................................13
4.1 Hot en cool media.....................................................................................................................................13
4.2 Het medium als vormgever van informatie..............................................................................................13
4.3 Het medium als verlengstuk van de mens................................................................................................13
4.4 Kritiek op McLuhans focus op technologie...............................................................................................14
4.5 Technologie en de samenleving: artificiële intelligentie...........................................................................14
5. De institutionele dimensie: politieke economie van de media.......................................................................14
5.1 Medialogica...............................................................................................................................................15
5.2 Media als de waakhond van de democratie.............................................................................................15
5.3 Media fabriceren consensus.....................................................................................................................16
6. De socioculturele dimensie: mediacultuur.....................................................................................................19
6.1 Cultuur en mediacultuur...........................................................................................................................19
6.2 Morele kritiek op mediacultuur................................................................................................................20
6.3 Navigeren in de hyperrealiteit..................................................................................................................22
Pagina 1 van 46
, 6.4 Democratie en sociale actie in de mediawerkelijkheid.............................................................................26
Media-effecten onderzocht.......................................................................................................................... 28
1. De almacht van de media................................................................................................................................28
1.1 Stimulus-respons: de injectienaaldtheorie...............................................................................................28
1.2 Two-step-flow: de macht van opinieleiders..............................................................................................29
2. Uses and gratifications: het publiek centraal..................................................................................................29
3. Geleidelijke effecten........................................................................................................................................30
3.1 Het versterkingseffect...............................................................................................................................30
3.2 Cultivatie....................................................................................................................................................31
3.3 De zwijgspiraal...........................................................................................................................................32
4. Directe effecten: agendasetting en framing...................................................................................................33
4.1 Agendasetting............................................................................................................................................33
4.2 Framing......................................................................................................................................................34
Gastcollege Orbit......................................................................................................................................... 35
Uitdagingen sociale media........................................................................................................................... 36
1. Een wereld vol algoritmen..............................................................................................................................36
1.1 Web 2.0.....................................................................................................................................................36
1.2 Algoritmen.................................................................................................................................................36
1.3 Wat weten ze?...........................................................................................................................................36
1.4 Kassa kassa................................................................................................................................................37
1.5 Zij weten wie ik ben...................................................................................................................................37
2. Maatschappelijke gevolgen.............................................................................................................................37
2.1 Data zijn de nieuwe olie............................................................................................................................37
2.2 Filterbubbels, echokamers en polarisatie.................................................................................................37
2.3 Online geweld............................................................................................................................................38
2.4 SOS democratie.........................................................................................................................................38
2.5 Infocalyps? Infodemie?.............................................................................................................................39
3. Oplossingen?...................................................................................................................................................40
3.1 Wat doen de techbedrijven?.....................................................................................................................40
3.2 Wat doen overheden?...............................................................................................................................40
3.3 Wat kunnen wij zelf doen?........................................................................................................................40
Beeldtaal..................................................................................................................................................... 42
1. Beeldtaal en beeldgeletterdheid.....................................................................................................................42
1.1 Wat is beeldtaal?.......................................................................................................................................42
1.2 Beeldgeletterdheid....................................................................................................................................43
2. Drie visies op beeld.........................................................................................................................................43
2.1 Gestalt.......................................................................................................................................................43
Pagina 2 van 46
,2.2 Semiotiek...................................................................................................................................................44
2.3 Visuele retorica..........................................................................................................................................45
Pagina 3 van 46
, ONDERZOEKEN: DRIE PARADOXEN EN EEN DIGITALE KLOOF
Onderwerp: mediatisering van de samenleving + de impact van media
Waarom?: sociaal werkers moeten blijven inspelen op de samenleving
Taak sociaal werker bij digitaal kwetsbare groepen:
Signaleren van probleemgebruik
Bespreken van online gedrag
Inschatten van de digitale kwetsbaarheid
Ondersteunen en actief gids zijn in de digitale samenleving
Permanente bijscholing van de eigen mediawijsheid
Cijfers van drie rapporten:
Apestaartjaren
o gericht op jeugd
Digimeter
o gericht op Vlaanderen
Digitale barometer
o gericht op België
1. DE AFHANKELIJKHEIDSPARADOX
Vlamingen geven toe een grote afhankelijkheid te hebben van de smartphone.
Opvallende vaststellingen
o Sterke stijging stagneert
o Gebruiksintensiteit stijgt wel nog steeds
Belang bij nieuwsconsumptie: stijging bij 18-24 jarigen
On/off-onderzoek U Gent:
Aantal minuten zegt weinig over digitale welzijn
Bij de ene gaat de balans naar plezier
Bij de andere gaat de balans naar stress
Wie altijd 'aan staat' loopt meer risico op stress en mentale uitputting
Hoe betere zelfcontrole hoe gezonder je relatie met smartphone
Vlaming gemiddeld 185 minuten/dag op zijn smartphone
88% legt zichzelf minsten 1 regeltje op om schermtijd te controleren
Gemiddelde leeftijd voor een eigen smartphone 8,4 jaar (digitale puberteit)
Pagina 4 van 46
