Samenvatting inleiding Celbiologie
,Inhoud
1. Pro- en eukaryoten................................................................................................................... 4
1.1 Prokaryoten: bacteriën en archaea .............................................................................................. 4
Bacteriën ......................................................................................................................................... 4
Archaea ........................................................................................................................................... 5
1.2 Eukaryoten: Planten, dieren schimmels en protisten ................................................................... 5
Plantaardige vs. dierlijke cellen ...................................................................................................... 5
Schimmels ....................................................................................................................................... 6
Protisten .......................................................................................................................................... 6
1.3 Uni- en multicellulair..................................................................................................................... 6
1.4. Celgrootte .................................................................................................................................... 7
1.5 Virussen......................................................................................................................................... 7
Virale replicatie ............................................................................................................................... 8
2. Organellen ............................................................................................................................... 9
2.1 Biologische membranen ............................................................................................................... 9
2.2 Alle organellen in detail ................................................................................................................ 9
Nucleus (Kern) ............................................................................................................................... 10
Endoplasmatisch reticulum (ER) ................................................................................................... 10
Golgi apparatus ............................................................................................................................. 11
Lysosoom ...................................................................................................................................... 11
Vacuole.......................................................................................................................................... 11
Plasmamembraan ......................................................................................................................... 12
2.3 Cytoplasma en cytosol ................................................................................................................ 12
Cytoplasma.................................................................................................................................... 12
Cytosol........................................................................................................................................... 12
2.4 De endosymbiose theorie ........................................................................................................... 13
3. Celcylcus ................................................................................................................................ 14
3.1 Mitose ......................................................................................................................................... 14
3.2 Celdeling bij prokaryoten ............................................................................................................ 14
3.3 De celcyclus in verschillende fases ............................................................................................. 14
De G1-fase ..................................................................................................................................... 14
De G0-fase ..................................................................................................................................... 14
De S-fase ....................................................................................................................................... 14
De G2-fase ..................................................................................................................................... 14
De M-fase ...................................................................................................................................... 14
, 3.4 De mitotische fase in detail......................................................................................................... 15
3.5 Cytokinese in detail ..................................................................................................................... 17
3.6 Regulatie van de celcyclus; checkpoints ..................................................................................... 17
3.7 Korte intro Apoptose (zie H6) ..................................................................................................... 19
3.8 Stamcellen................................................................................................................................... 19
4. DNA ....................................................................................................................................... 20
4.1 DNA/RNA structuur ..................................................................................................................... 20
4.2 DNA replicatie proces ................................................................................................................. 23
Eind-replicatie probleem: telomeren ........................................................................................... 25
4.3 DNA organisatie .......................................................................................................................... 25
5. Oncologie............................................................................................................................... 26
5.1 Kenmerken tumorcellen ............................................................................................................. 26
5.2 Genetische veranderingen in tumoren ....................................................................................... 29
Mutaties ........................................................................................................................................ 29
Proto-oncogenen .......................................................................................................................... 29
Tumor suppressor genen .............................................................................................................. 30
5.3 Behandelmethoden .................................................................................................................... 32
6. Apoptose, necrose en autofagie.............................................................................................. 34
6.1 Apoptose; 2e keuze ..................................................................................................................... 34
Apoptotische routes...................................................................................................................... 34
6.2 Necrose; 3e keuze........................................................................................................................ 37
6.3 Autofagie; 1e keuze ..................................................................................................................... 38
7. HPV ....................................................................................................................................... 39
7.1 HPV infectie................................................................................................................................. 39
7.2 Tumorgenese .............................................................................................................................. 40
, 1. Pro- en eukaryoten
1.1 Prokaryoten: bacteriën en archaea
In de prokaryote cel ligt het DNA los in de cel; in de nucleoide. 1 circulair ‘chromosomaal’ DNA,
plasmiden: Losse circulaire DNA moleculen. Meestal haploïd (1 kopie van elk gen).
• Prokaryoten hebben een celwand (beschermd tegen uit elkaar barsten omdat ze eencellig
zijn)
• Ze hebben een minder goed ontwikkelt cytoskelet dan eukaryoten, maar het is wel aanwezig
• Ze hebben GEEN ORGANELLEN.
Figuur 1.1: Een prokaryote cel (1-10 micrometer)
Bacteriën
• Maar 1-5% van alle bacteriën is pathogeen (ziekteverwekkend)
• Essentieel voor overleven van de gastheer: bacteriën verteren een deel van ons voedsel en
maken nuttige stoffen zoals K en B12.
• Belangrijkste component celwand: peptidoglycaan (glycoproteïne)
• Gram-positief → sommige bacteriën hebben 1 membraan met de celwand aan de
binnenzijde
• Gram-negatief → anderen hebben 2 membranen met de celwand ertussen
Figuur 1.2: Celwand van bacteriën
,Inhoud
1. Pro- en eukaryoten................................................................................................................... 4
1.1 Prokaryoten: bacteriën en archaea .............................................................................................. 4
Bacteriën ......................................................................................................................................... 4
Archaea ........................................................................................................................................... 5
1.2 Eukaryoten: Planten, dieren schimmels en protisten ................................................................... 5
Plantaardige vs. dierlijke cellen ...................................................................................................... 5
Schimmels ....................................................................................................................................... 6
Protisten .......................................................................................................................................... 6
1.3 Uni- en multicellulair..................................................................................................................... 6
1.4. Celgrootte .................................................................................................................................... 7
1.5 Virussen......................................................................................................................................... 7
Virale replicatie ............................................................................................................................... 8
2. Organellen ............................................................................................................................... 9
2.1 Biologische membranen ............................................................................................................... 9
2.2 Alle organellen in detail ................................................................................................................ 9
Nucleus (Kern) ............................................................................................................................... 10
Endoplasmatisch reticulum (ER) ................................................................................................... 10
Golgi apparatus ............................................................................................................................. 11
Lysosoom ...................................................................................................................................... 11
Vacuole.......................................................................................................................................... 11
Plasmamembraan ......................................................................................................................... 12
2.3 Cytoplasma en cytosol ................................................................................................................ 12
Cytoplasma.................................................................................................................................... 12
Cytosol........................................................................................................................................... 12
2.4 De endosymbiose theorie ........................................................................................................... 13
3. Celcylcus ................................................................................................................................ 14
3.1 Mitose ......................................................................................................................................... 14
3.2 Celdeling bij prokaryoten ............................................................................................................ 14
3.3 De celcyclus in verschillende fases ............................................................................................. 14
De G1-fase ..................................................................................................................................... 14
De G0-fase ..................................................................................................................................... 14
De S-fase ....................................................................................................................................... 14
De G2-fase ..................................................................................................................................... 14
De M-fase ...................................................................................................................................... 14
, 3.4 De mitotische fase in detail......................................................................................................... 15
3.5 Cytokinese in detail ..................................................................................................................... 17
3.6 Regulatie van de celcyclus; checkpoints ..................................................................................... 17
3.7 Korte intro Apoptose (zie H6) ..................................................................................................... 19
3.8 Stamcellen................................................................................................................................... 19
4. DNA ....................................................................................................................................... 20
4.1 DNA/RNA structuur ..................................................................................................................... 20
4.2 DNA replicatie proces ................................................................................................................. 23
Eind-replicatie probleem: telomeren ........................................................................................... 25
4.3 DNA organisatie .......................................................................................................................... 25
5. Oncologie............................................................................................................................... 26
5.1 Kenmerken tumorcellen ............................................................................................................. 26
5.2 Genetische veranderingen in tumoren ....................................................................................... 29
Mutaties ........................................................................................................................................ 29
Proto-oncogenen .......................................................................................................................... 29
Tumor suppressor genen .............................................................................................................. 30
5.3 Behandelmethoden .................................................................................................................... 32
6. Apoptose, necrose en autofagie.............................................................................................. 34
6.1 Apoptose; 2e keuze ..................................................................................................................... 34
Apoptotische routes...................................................................................................................... 34
6.2 Necrose; 3e keuze........................................................................................................................ 37
6.3 Autofagie; 1e keuze ..................................................................................................................... 38
7. HPV ....................................................................................................................................... 39
7.1 HPV infectie................................................................................................................................. 39
7.2 Tumorgenese .............................................................................................................................. 40
, 1. Pro- en eukaryoten
1.1 Prokaryoten: bacteriën en archaea
In de prokaryote cel ligt het DNA los in de cel; in de nucleoide. 1 circulair ‘chromosomaal’ DNA,
plasmiden: Losse circulaire DNA moleculen. Meestal haploïd (1 kopie van elk gen).
• Prokaryoten hebben een celwand (beschermd tegen uit elkaar barsten omdat ze eencellig
zijn)
• Ze hebben een minder goed ontwikkelt cytoskelet dan eukaryoten, maar het is wel aanwezig
• Ze hebben GEEN ORGANELLEN.
Figuur 1.1: Een prokaryote cel (1-10 micrometer)
Bacteriën
• Maar 1-5% van alle bacteriën is pathogeen (ziekteverwekkend)
• Essentieel voor overleven van de gastheer: bacteriën verteren een deel van ons voedsel en
maken nuttige stoffen zoals K en B12.
• Belangrijkste component celwand: peptidoglycaan (glycoproteïne)
• Gram-positief → sommige bacteriën hebben 1 membraan met de celwand aan de
binnenzijde
• Gram-negatief → anderen hebben 2 membranen met de celwand ertussen
Figuur 1.2: Celwand van bacteriën