Spotprentanalyse: de
kritiek, mening of
boodschap van de maker
achterhalen VDO – VAKDIDACTISCH ONDERZOEK
Vakcode: GEAF005-A
Onderwijseenheid: Fontys Hogescholen
Opleiding: Lerarenopleiding Geschiedenis 2e Graad
Cohort: 2020
Naam: Sander Gijsberts
Studentnummer: 3839508
Praktijkcontext: Strabrecht College Geldrop
Werkplekbegeleider: Sandra van Mil
Schoolopleider: Sandra van Mil
Instituutsopleider: Hanneke Gerits
Studieloopbaanbegeleider: Cees de Groot
Woordenaantal: 5000
Inleverdatum: 12-06-2024
In hoeverre kan ik leerlingen in H3b helpen de spot van
de maker in spotprenten uit te leggen met behulp van
een bewerkt stappenplan van Van der Kaap voor
spotprentanalyse in een samenwerkingsopdracht?
, Inhoudsopgave
Voorwoord..................................................................................................................................... 3
Leeruitkomst 1: Het vakinhoudelijk vraagstuk.................................................................................. 4
De aanleiding tot onderzoek: spotprentanalyse ........................................................................... 4
Spotprenten en het belang van spotprentanalyse........................................................................ 4
Historisch besef bij spotprentanalyse ........................................................................................... 5
Spotprenten in het geschiedenisonderwijs en de hedendaagse media....................................... 5
Problemen van docenten en leerlingen (in H3b) bij spotprentanalyse ........................................ 6
Het leren ‘lezen’ van spotprenten ................................................................................................. 6
Subvaardigheden als benadering voor spotprentanalyse ............................................................ 7
Gestructureerde hulp met stappenplan bij spotprentanalyse....................................................... 7
De kracht van evaluatie, samenwerking en de hardop denkmethode ......................................... 8
Keuze voor het vakdidactisch vraagstuk en visie op vakdidactiek .............................................. 8
Leeruitkomst 2: Prototype 1 ............................................................................................................. 9
Spotprenten uit andere tijden: beschrijven zonder historische kennis ......................................... 9
Het analyseschema en stappenplan: personificaties & symbolen ............................................. 10
Spotprentanalyse: het beschrijven van personificaties & symbolen .......................................... 10
Het achterhalen van de spot van de maker................................................................................ 11
Reflectie, evaluatie & feedback .................................................................................................. 11
Leeruitkomst 2: Prototype 2 ........................................................................................................... 12
Evaluatie en spotprentanalyse met een ingekort stappenplan .................................................. 12
In samenwerkingsverband met nieuw stappenplan de spot achterhalen .................................. 13
Reflectie, evaluatie & feedback .................................................................................................. 13
Leeruitkomst 3: Visieontwikkeling .................................................................................................. 14
Het begin van het vakdidactisch onderzoek: verwachtingen ..................................................... 14
Het proces van het vakdidactisch onderzoek: inzichten ............................................................ 14
Het einde van het vakdidactisch onderzoek: visieontwikkeling.................................................. 14
Literatuurlijst ................................................................................................................................... 15
Bijlages ........................................................................................................................................... 17
Bijlage 1................................................................................................................................... 17
Bijlage 2................................................................................................................................... 18
Bijlage 3................................................................................................................................... 22
Bijlage 4................................................................................................................................... 24
Bijlage 5................................................................................................................................... 25
Bijlage 6................................................................................................................................... 26
Bijlage 7................................................................................................................................... 33
Bijlage 8................................................................................................................................... 36
1
,Bijlage 9................................................................................................................................... 54
Bijlage 10................................................................................................................................. 56
Bijlage 11................................................................................................................................. 73
Bijlage 12................................................................................................................................. 76
Bijlage 13................................................................................................................................. 78
Bijlage 14................................................................................................................................. 82
Bijlage 15................................................................................................................................. 89
Bijlage 16................................................................................................................................. 94
Bijlage 17............................................................................................................................... 100
Bijlage 18............................................................................................................................... 101
Bijlage 19............................................................................................................................... 105
Bijlage 20............................................................................................................................... 109
Bijlage 21............................................................................................................................... 115
2
, Voorwoord
Voor u ligt het vakdidactisch onderzoeksverslag “Spotprentanalyse: de kritiek, mening of
boodschap van de maker achterhalen”. Dit verslag is geschreven om te voldoen aan de
afstudeereisen van de Lerarenopleiding Geschiedenis 2e Graad in Tilburg. Het onderzoek en
het schrijven van het verslag duurde van september 2023 tot juni 2024.
Mijn naam is Sander Gijsberts, 23 jaar oud en woonachtig te Geldrop. Momenteel volg ik de
Lerarenopleiding Geschiedenis 2e Graad in Tilburg. Inmiddels zit ik in het 4e leerjaar en ben ik
bezig met de afrondende fase van mijn opleiding. In het 4e leerjaar heb ik stage gelopen op
het Strabrecht College in Geldrop. Op het Strabrecht College voerde ik het onderzoek over
spotprentanalyse uit. Gedurende het onderzoek heb ik mijn prototypes in de 3e klas havo
uitgevoerd. In H3b heerste het probleem dat leerlingen geen systematische aanpak kenden
om spotprenten te analyseren. Het didactisch handelen was er daarom op gericht de leerlingen
een aanpak voor spotprentanalyse aan te leren.
Allereerst ben ik begonnen met het zoeken naar wetenschappelijke literatuur over
spotprentanalyse. Ik ben daarbij tot inzichten gekomen over het gebruik van een stappenplan,
het hanteren van gemodelleerd gedrag, spotprentvaardigheden en het uitvoeren van
werkvormen in samenwerkingsverband. Het proces om de spot van de maker te achterhalen
startte met het leren kijken en beschrijven van spotprenten, vooral gericht op personificaties
en symbolen. Dankzij het gebruik van een stappenplan konden de leerlingen een aanpak
aangeleerd krijgen. Door een aanpassing van het stappenplan en het veelvuldig oefenen in
samenwerkingsverband was het resultaat dat leerlingen duidelijkere en uitgebreidere
beschrijvingen gaven, waardoor het voor leerlingen vergemakkelijkt werd de spot van de
maker te achterhalen.
Graag zou ik mijn begeleiders Cees de Groot, Hanneke Gerits, Sandra van Mil, Stan van Wijk
en alle andere betrokkenen willen bedanken voor de hulp en begeleiding gedurende het
onderzoek.
3
kritiek, mening of
boodschap van de maker
achterhalen VDO – VAKDIDACTISCH ONDERZOEK
Vakcode: GEAF005-A
Onderwijseenheid: Fontys Hogescholen
Opleiding: Lerarenopleiding Geschiedenis 2e Graad
Cohort: 2020
Naam: Sander Gijsberts
Studentnummer: 3839508
Praktijkcontext: Strabrecht College Geldrop
Werkplekbegeleider: Sandra van Mil
Schoolopleider: Sandra van Mil
Instituutsopleider: Hanneke Gerits
Studieloopbaanbegeleider: Cees de Groot
Woordenaantal: 5000
Inleverdatum: 12-06-2024
In hoeverre kan ik leerlingen in H3b helpen de spot van
de maker in spotprenten uit te leggen met behulp van
een bewerkt stappenplan van Van der Kaap voor
spotprentanalyse in een samenwerkingsopdracht?
, Inhoudsopgave
Voorwoord..................................................................................................................................... 3
Leeruitkomst 1: Het vakinhoudelijk vraagstuk.................................................................................. 4
De aanleiding tot onderzoek: spotprentanalyse ........................................................................... 4
Spotprenten en het belang van spotprentanalyse........................................................................ 4
Historisch besef bij spotprentanalyse ........................................................................................... 5
Spotprenten in het geschiedenisonderwijs en de hedendaagse media....................................... 5
Problemen van docenten en leerlingen (in H3b) bij spotprentanalyse ........................................ 6
Het leren ‘lezen’ van spotprenten ................................................................................................. 6
Subvaardigheden als benadering voor spotprentanalyse ............................................................ 7
Gestructureerde hulp met stappenplan bij spotprentanalyse....................................................... 7
De kracht van evaluatie, samenwerking en de hardop denkmethode ......................................... 8
Keuze voor het vakdidactisch vraagstuk en visie op vakdidactiek .............................................. 8
Leeruitkomst 2: Prototype 1 ............................................................................................................. 9
Spotprenten uit andere tijden: beschrijven zonder historische kennis ......................................... 9
Het analyseschema en stappenplan: personificaties & symbolen ............................................. 10
Spotprentanalyse: het beschrijven van personificaties & symbolen .......................................... 10
Het achterhalen van de spot van de maker................................................................................ 11
Reflectie, evaluatie & feedback .................................................................................................. 11
Leeruitkomst 2: Prototype 2 ........................................................................................................... 12
Evaluatie en spotprentanalyse met een ingekort stappenplan .................................................. 12
In samenwerkingsverband met nieuw stappenplan de spot achterhalen .................................. 13
Reflectie, evaluatie & feedback .................................................................................................. 13
Leeruitkomst 3: Visieontwikkeling .................................................................................................. 14
Het begin van het vakdidactisch onderzoek: verwachtingen ..................................................... 14
Het proces van het vakdidactisch onderzoek: inzichten ............................................................ 14
Het einde van het vakdidactisch onderzoek: visieontwikkeling.................................................. 14
Literatuurlijst ................................................................................................................................... 15
Bijlages ........................................................................................................................................... 17
Bijlage 1................................................................................................................................... 17
Bijlage 2................................................................................................................................... 18
Bijlage 3................................................................................................................................... 22
Bijlage 4................................................................................................................................... 24
Bijlage 5................................................................................................................................... 25
Bijlage 6................................................................................................................................... 26
Bijlage 7................................................................................................................................... 33
Bijlage 8................................................................................................................................... 36
1
,Bijlage 9................................................................................................................................... 54
Bijlage 10................................................................................................................................. 56
Bijlage 11................................................................................................................................. 73
Bijlage 12................................................................................................................................. 76
Bijlage 13................................................................................................................................. 78
Bijlage 14................................................................................................................................. 82
Bijlage 15................................................................................................................................. 89
Bijlage 16................................................................................................................................. 94
Bijlage 17............................................................................................................................... 100
Bijlage 18............................................................................................................................... 101
Bijlage 19............................................................................................................................... 105
Bijlage 20............................................................................................................................... 109
Bijlage 21............................................................................................................................... 115
2
, Voorwoord
Voor u ligt het vakdidactisch onderzoeksverslag “Spotprentanalyse: de kritiek, mening of
boodschap van de maker achterhalen”. Dit verslag is geschreven om te voldoen aan de
afstudeereisen van de Lerarenopleiding Geschiedenis 2e Graad in Tilburg. Het onderzoek en
het schrijven van het verslag duurde van september 2023 tot juni 2024.
Mijn naam is Sander Gijsberts, 23 jaar oud en woonachtig te Geldrop. Momenteel volg ik de
Lerarenopleiding Geschiedenis 2e Graad in Tilburg. Inmiddels zit ik in het 4e leerjaar en ben ik
bezig met de afrondende fase van mijn opleiding. In het 4e leerjaar heb ik stage gelopen op
het Strabrecht College in Geldrop. Op het Strabrecht College voerde ik het onderzoek over
spotprentanalyse uit. Gedurende het onderzoek heb ik mijn prototypes in de 3e klas havo
uitgevoerd. In H3b heerste het probleem dat leerlingen geen systematische aanpak kenden
om spotprenten te analyseren. Het didactisch handelen was er daarom op gericht de leerlingen
een aanpak voor spotprentanalyse aan te leren.
Allereerst ben ik begonnen met het zoeken naar wetenschappelijke literatuur over
spotprentanalyse. Ik ben daarbij tot inzichten gekomen over het gebruik van een stappenplan,
het hanteren van gemodelleerd gedrag, spotprentvaardigheden en het uitvoeren van
werkvormen in samenwerkingsverband. Het proces om de spot van de maker te achterhalen
startte met het leren kijken en beschrijven van spotprenten, vooral gericht op personificaties
en symbolen. Dankzij het gebruik van een stappenplan konden de leerlingen een aanpak
aangeleerd krijgen. Door een aanpassing van het stappenplan en het veelvuldig oefenen in
samenwerkingsverband was het resultaat dat leerlingen duidelijkere en uitgebreidere
beschrijvingen gaven, waardoor het voor leerlingen vergemakkelijkt werd de spot van de
maker te achterhalen.
Graag zou ik mijn begeleiders Cees de Groot, Hanneke Gerits, Sandra van Mil, Stan van Wijk
en alle andere betrokkenen willen bedanken voor de hulp en begeleiding gedurende het
onderzoek.
3
