HOORCOLLEGES NOTITIES WESTERSE KUNST II
Lisa Timmerman
Lisa Timmerman
, Lisa Timmerman
INLEIDING IN DE WESTERSE KUNSTGESCHIEDENIS TWEE
College 1 : Giotto en de wedergeboorte van de kunsten
4-11-2024
De wedergeboorte van de kunst is een nieuwe stijl en ontwikkeling binnen de kunst. De iconografie en de
boodschap van 14 -eeuwse kunst in Italië verandert. Er komt aandacht voor de natuur en een prominent
aspect hiervan zijn Bedeloorden. Bedeloorden zijn dicht bij de stad gebouwd. Hun leven via de giften van
andere mensen, hierdoor staan ze dichter bij god. Franciscus van Assisi was hier een voorbeeld van, een
man die zo mooi prak dat de dieren kwamen luisteren. In 1228 is hij heilig verklaard en kreeg hij gelijk een
kerk in Assisi. Het altaar staat boven zijn lichaam, hij was zo heilig dat men bang was dat ze stukjes gingen
weghalen dus verborgen hem goed. Ze gebruikten voor hem dus objecten die gebruikt waren door hem
zoals een plank van zijn bed. De bovenkerk is waar Giotto een enorm schilderwerk heeft geplaatst (waar het
bekende werk staat). Hier is plotseling het schematische achtergelaten, de vogels zijn naturalistisch en
Franciscus is actief bezig. De kerk hoort bij de Romaanse stijl.
Bedeloorden had ook te maken met geografisch bewust zijn. Giotto deed dit ook, hij keek veel naar
objecten uit andere landen als inspiratie. Er kwam ook een historisch bewustzijn, kijken naar de
voorgangers. Cimabue en Giotto werken bijvoorbeeld op dezelfde plekken maar hebben beide hele
andere stijlen kunst. Cimabue kent wel emotie en overdaad. Giotto is meer natuurgetrouw. Cimabue
keek naar byzantijnse kunst voornamelijk. Dit betekent een overdracht aan kennis en contact.
Cimabue zijn Madonna zit op een troon met profeten eronder, er is dus meer dieptewerking en
contact met gevoeligheid tussen figuren (Cimabue VS byzantijns). De Madonna va Giotto is vervolgens
meer natuurgetrouw.
Tentamen : bij deze drie plaatjes welke ontwikkelingen zien we?
In de wedergeboorte was men dus bewust (historisch bewustzijn) van wat voorheen was geweest.
Giotto heeft bekende werken in de arenakapel in Padua. Hier zien we het leven van Christus. Pisano
keek naar sarcofagen, en Giotto keek naar Pisano. Giotto heeft ook sarcofagen bekeken.
Beeldhouwkunst wordt dus enorm interessant, voornamelijk die uit de oudheid. Pisano breekt de
oudheid erin in zijn beeldhouwkunsten die Giotto dan overneemt.
Arenakapel Padua gebruikt ultramarijn blauw als teken van rijkdom. Er zijn hier stroken aan kunst met
de deugden en de ondeugden. De inspiratie is afkomstig vanuit sculpturen, er is ook samengewerkt
met Giovanni Pisano (zoon Nicola Pisano). Naaktheid mag ook ineens weer en het doet denken aan de
Etruskische oudheid
Tentamen : iets over die muur. Rustiek. Keizer Augustus Forum (niet paleis). Steen, burcht, Florence
Iconografie van de wedergeboorte
De doopkapel is gewijd aan Johannes de doper. De deuren van brons staan aan de zuid zijde. Weer
een element van de oudheid, met scénes van Johannes de doper en scénes met de deugden. Zo zien
we in de deuren ook een vierpas wat Frans is. De figuren zijn verguld.
Duccio is de Giotto van Siena. Zijn annunciatie heeft een palmtak in plaats van een lelie voor haar
dood. Het is een hele duidelijk beeldtaal. De Aureolen spelen een rol, de figuren zijn ook duidelijk een
engel en Maria in het blauw. De architectuur geeft diepte en perspectief. De deur gaat open en de
ruimte is verdeelt in tweeën.
Siena werd bestuurt door de heren 9, daarom 9 panelen in het plein. Het stadshuis ligt aan dit plein.
De tronende Maria is een symbool van de stad zelf. Maria heeft een boodschap onder haar over de
regering die de stad heeft. In een rol op het schilderij is een echt stukje schrift met weer een
boodschap over de regering.
Ambrogio Lorenzetti
o Allorgie van het goede bewind, effecten van het goede bewind in de stad (waaronder de regering zit). Ook de effecten op het goede
bewind. De tegenovergestelde wand heeft de effecten en de allorgie van slecht bewind. Dexter en sinister.
o Gebruik van heraldisch links en rechts
o De zeven deugden
o Nieuwe beeldtaal
o Nieuwe begrippen
o Levendige dieren
o Slechte staat in teken van Mars (goede Venus). Eromheen staan de ondeugden. De 7 hoofdzonden.
, Lisa Timmerman
De Palazzo della signoria is typische renaissance architectuur, het doet denken aan een burcht omdat :
o Weinig ramen
o Veel muur
o Steen, natuursteen, rustiek
De muur die om het forum van keizer Augustus heen zat had ook dit rustieke uiterlijk. Ze hebben dit
overgenomen denkend dat het een paleiswand was, maar het was een forum wand.
Ambrogio Lorenzetti, Allegorie van het Goede Bewind
o Commutatieve rechtvaardigheid
o Korenmaat → handelsrecht
o Wijsheid
o Concordia
o Schaaf → oneffent de ongelijkheden
o Touw tussen Wijsheid en Rechtvaardigheid → vormen de bevolking
Theologische deugden (boven)
o Geloof
o Hoop
o Liefde
Wereldlijke/ kardinale deugden
o Rechtvaardigheid
o Voorzichtigheid
o Gematigdheid
o Kracht
o Vrede (helemaal links op de bank)
Lorenzetti, Allegorie van het slechte bewind en de effecten daarvan
o In het teken van Mars (god van de oorlog)
o Ondeugden zitten om de tirannie
Ondeugden
o Hoogmoed
o Hebzucht
o Wellust
Hoofdzonden
o Afgunst
o Onmatigheid
o Woede
o Gemakzucht
De goede/belangrijkste kan (links voor de toeschouwer) noem je heraldisch rechts (dat komt uit de leer van wapenschilden). De
slechte/minder belangrijke kant (rechts voor de toeschouwer) noem je heraldisch links Giotto haalt veel inspiratie uit beeldhouwkunst, in
Rome, gekeken naar Nicola Pisano. Pisano gekeken naar sarcofagen.
, Lisa Timmerman
INLEIDING IN DE WESTERSE KUNSTGESCHIEDENIS TWEE
College 2 : Brunelleschi en Alberti : bouwkunst van de vroege renaissance
7-11-2024
Florence in de 13e en 14e eeuw
In de middeleeuwen waren vaak architecten en namen onbekend, dat gaat hier veranderen in deze tijd. In
1115 werd Florence een republiek, Italië bestond uit allemaal stadstaten en/of hertogdommen met
onderlinge competitie, er waren zelfs koninkrijken. Vanaf 1295 werd er in Florence opeens enorm veel
gebouwd, het is namelijk het einde van de strijd tussen twee politieke groepen genaamd de Welven en
Ghibelijnen. De Welven steunde de paus in Rome en de Ghibelijnen de keizer in Duitsland. De Welven
wonnen en stuurde de tegenstrijdige groep het land uit. In Pisa is dit bijvoorbeeld andersom uitgelopen.
Het Palazzo was een van de eerste projecten, de signoria van de Florentijnse republiek. Hierin bevond zich het
stadsbestuur. Het gebouw doet denken aan een krachtige burcht. De toren stond er al en daar woonde de
Welven en er zaten cellen in. Pietraforte is het steen van dit gebouw. De façade bevat Florentijnse Lely’s en de
stenen zijn met opzet Rustica (rustiek) gehakt. Dit gebouw heeft een trend gevormd in de bouwkunst van
Toscane. Ookal zijn de andere gebouwen eerder gebouwd, zijn de torens en kapitelen later pas toegevoegd
naar voorbeelden vanuit Florence. In Florence op dat moment wordt de stad het centrum van textiel. Dit had
enorme invloed op wat er werd gebouwd in de stad. De wol en zij gilden verdienden veel geld en gaven terug
aan de stad door opdrachten te financieren.
Vroege renaissance architectuur in de 14e eeuw 15e eeuw
Wat een nieuw concept was, was dat architecten heel schematisch naar oude gebouwen keken, en hierbij
voorbeeld namen aan ruïnes. We weten dit onderhand doordat er veel tekeningen naar boven zijn gekomen
uit de tijd van de renaissance met als onderwerp deze klassieke en oude gebouwen (tempels, zuilen,
kapitelen). Michelangelo keek nooit naar dingen vanuit het leven, maar tekende het na vanuit de tekeningen
van andere architecten. De tweede reden van de wedergeboorte is de herontdekking van de boeken van
Vitriuvius. Hij schreef in totaal tien boeken over architectuur over de regels achter de klassieke architectuur.
Dit waren de eerste boeken over deze regels. Men ging in de renaissance deze tekst dus interpreteren want
niet alles was heel duidelijk. Latijns was bovendien een verloren taal, dus heel lang was de tekst niet te
gebruiken. Vitruvius spreekt van geometrie, symmetrie en proportie waarbij de vierkant en cirkel perfecte
vormen zijn. Achter alles zit een maat. Men gaat in deze tijd dus voor het eerst ook schrijven over de
architectuur en erover nadenken. Leon Battista Alberti schrijft ook nieuwe boeken over architectuur. Hij zegt
dat schoonheid in Ratio bevindt, niet wat je voelt maar iets wat je herkent of ziet. En alles wat je weghaalt of
zou verwijderen moet je meteen opmerken. Schoonheid is een rationeel concept.
De kenmerken van de vroege renaissance zijn :
o Hergebruik klassieke vormentaal
o Gebaseerd op theorieën en ideeën over bouwkunst in de klassieke oudheid
o Nadruk op symmetrie, geometrie en harmonie.
Filippo Brunelleschi 1377-1446
Hij werd geboren in de gotische wereld, met een rijke familie en werd opgeleid tot
goudsmid. Hij wilde bij de zijdegilde horen waar de toelating 6 jaar heeft geduurd
(goudsmeden horen bij zijdegilde). Hij word ook wel de eerste architect genoemd omdat hij
een scheiding maakte tussen ontwerp en uitvoering. Hij was ook niet betrokken bij het
bouwen van zijn gebouwen, een nieuw concept.
Een ontwerp van hem is het weeshuis in Florence gebouwd in 1421
gesponsord door de zijdegilde. We noemen dit vaak het eerste renaissance
gebouw. Het was toen een modern gebouw in zijn minimalisme, het oogt
namelijk simpel. Het gebouw was verhoogd zoals Romeinse tempels. Het was
gepleisterd met Stucco. Er is een Loggia, galerij gedragen door zuilen die bevat
de perfecte halfronde bogen (perfecte cirkels). De zuilen zijn simpel en
Korintisch, het is enorm symmetrisch en bevat perfecte geometrie. Zo is de
hoogte van de zuilen net zo breed als de ruimte tussen de zuilen (perfecte cirkel en vierkant). Hij maakte
gebruik van een module, een verhouding tussen afmetingen ( je werkt met letters en gaat als volgt : 2a of ½
a). zelfs aan de binnenkant van de loggia zien we perfecte halfronde bogen met dezelfde afstand naar binnen
als tussen de zuilen. Ze nemen dus vormentaal over van de klassieke oudheid maar het is geen directe kopie,
dit is omdat het gebouw een andere functie heeft want weeshuizen bestonden niet.
Zijn andere ontwerp is de koepel van de nieuwe kathedraal in Florence. Het transept van deze koepel is
hoekig en niet recht, het schip doet nog denken aan het gotisch verleden. Arnolfo di Cambio was begonnen
Lisa Timmerman
Lisa Timmerman
, Lisa Timmerman
INLEIDING IN DE WESTERSE KUNSTGESCHIEDENIS TWEE
College 1 : Giotto en de wedergeboorte van de kunsten
4-11-2024
De wedergeboorte van de kunst is een nieuwe stijl en ontwikkeling binnen de kunst. De iconografie en de
boodschap van 14 -eeuwse kunst in Italië verandert. Er komt aandacht voor de natuur en een prominent
aspect hiervan zijn Bedeloorden. Bedeloorden zijn dicht bij de stad gebouwd. Hun leven via de giften van
andere mensen, hierdoor staan ze dichter bij god. Franciscus van Assisi was hier een voorbeeld van, een
man die zo mooi prak dat de dieren kwamen luisteren. In 1228 is hij heilig verklaard en kreeg hij gelijk een
kerk in Assisi. Het altaar staat boven zijn lichaam, hij was zo heilig dat men bang was dat ze stukjes gingen
weghalen dus verborgen hem goed. Ze gebruikten voor hem dus objecten die gebruikt waren door hem
zoals een plank van zijn bed. De bovenkerk is waar Giotto een enorm schilderwerk heeft geplaatst (waar het
bekende werk staat). Hier is plotseling het schematische achtergelaten, de vogels zijn naturalistisch en
Franciscus is actief bezig. De kerk hoort bij de Romaanse stijl.
Bedeloorden had ook te maken met geografisch bewust zijn. Giotto deed dit ook, hij keek veel naar
objecten uit andere landen als inspiratie. Er kwam ook een historisch bewustzijn, kijken naar de
voorgangers. Cimabue en Giotto werken bijvoorbeeld op dezelfde plekken maar hebben beide hele
andere stijlen kunst. Cimabue kent wel emotie en overdaad. Giotto is meer natuurgetrouw. Cimabue
keek naar byzantijnse kunst voornamelijk. Dit betekent een overdracht aan kennis en contact.
Cimabue zijn Madonna zit op een troon met profeten eronder, er is dus meer dieptewerking en
contact met gevoeligheid tussen figuren (Cimabue VS byzantijns). De Madonna va Giotto is vervolgens
meer natuurgetrouw.
Tentamen : bij deze drie plaatjes welke ontwikkelingen zien we?
In de wedergeboorte was men dus bewust (historisch bewustzijn) van wat voorheen was geweest.
Giotto heeft bekende werken in de arenakapel in Padua. Hier zien we het leven van Christus. Pisano
keek naar sarcofagen, en Giotto keek naar Pisano. Giotto heeft ook sarcofagen bekeken.
Beeldhouwkunst wordt dus enorm interessant, voornamelijk die uit de oudheid. Pisano breekt de
oudheid erin in zijn beeldhouwkunsten die Giotto dan overneemt.
Arenakapel Padua gebruikt ultramarijn blauw als teken van rijkdom. Er zijn hier stroken aan kunst met
de deugden en de ondeugden. De inspiratie is afkomstig vanuit sculpturen, er is ook samengewerkt
met Giovanni Pisano (zoon Nicola Pisano). Naaktheid mag ook ineens weer en het doet denken aan de
Etruskische oudheid
Tentamen : iets over die muur. Rustiek. Keizer Augustus Forum (niet paleis). Steen, burcht, Florence
Iconografie van de wedergeboorte
De doopkapel is gewijd aan Johannes de doper. De deuren van brons staan aan de zuid zijde. Weer
een element van de oudheid, met scénes van Johannes de doper en scénes met de deugden. Zo zien
we in de deuren ook een vierpas wat Frans is. De figuren zijn verguld.
Duccio is de Giotto van Siena. Zijn annunciatie heeft een palmtak in plaats van een lelie voor haar
dood. Het is een hele duidelijk beeldtaal. De Aureolen spelen een rol, de figuren zijn ook duidelijk een
engel en Maria in het blauw. De architectuur geeft diepte en perspectief. De deur gaat open en de
ruimte is verdeelt in tweeën.
Siena werd bestuurt door de heren 9, daarom 9 panelen in het plein. Het stadshuis ligt aan dit plein.
De tronende Maria is een symbool van de stad zelf. Maria heeft een boodschap onder haar over de
regering die de stad heeft. In een rol op het schilderij is een echt stukje schrift met weer een
boodschap over de regering.
Ambrogio Lorenzetti
o Allorgie van het goede bewind, effecten van het goede bewind in de stad (waaronder de regering zit). Ook de effecten op het goede
bewind. De tegenovergestelde wand heeft de effecten en de allorgie van slecht bewind. Dexter en sinister.
o Gebruik van heraldisch links en rechts
o De zeven deugden
o Nieuwe beeldtaal
o Nieuwe begrippen
o Levendige dieren
o Slechte staat in teken van Mars (goede Venus). Eromheen staan de ondeugden. De 7 hoofdzonden.
, Lisa Timmerman
De Palazzo della signoria is typische renaissance architectuur, het doet denken aan een burcht omdat :
o Weinig ramen
o Veel muur
o Steen, natuursteen, rustiek
De muur die om het forum van keizer Augustus heen zat had ook dit rustieke uiterlijk. Ze hebben dit
overgenomen denkend dat het een paleiswand was, maar het was een forum wand.
Ambrogio Lorenzetti, Allegorie van het Goede Bewind
o Commutatieve rechtvaardigheid
o Korenmaat → handelsrecht
o Wijsheid
o Concordia
o Schaaf → oneffent de ongelijkheden
o Touw tussen Wijsheid en Rechtvaardigheid → vormen de bevolking
Theologische deugden (boven)
o Geloof
o Hoop
o Liefde
Wereldlijke/ kardinale deugden
o Rechtvaardigheid
o Voorzichtigheid
o Gematigdheid
o Kracht
o Vrede (helemaal links op de bank)
Lorenzetti, Allegorie van het slechte bewind en de effecten daarvan
o In het teken van Mars (god van de oorlog)
o Ondeugden zitten om de tirannie
Ondeugden
o Hoogmoed
o Hebzucht
o Wellust
Hoofdzonden
o Afgunst
o Onmatigheid
o Woede
o Gemakzucht
De goede/belangrijkste kan (links voor de toeschouwer) noem je heraldisch rechts (dat komt uit de leer van wapenschilden). De
slechte/minder belangrijke kant (rechts voor de toeschouwer) noem je heraldisch links Giotto haalt veel inspiratie uit beeldhouwkunst, in
Rome, gekeken naar Nicola Pisano. Pisano gekeken naar sarcofagen.
, Lisa Timmerman
INLEIDING IN DE WESTERSE KUNSTGESCHIEDENIS TWEE
College 2 : Brunelleschi en Alberti : bouwkunst van de vroege renaissance
7-11-2024
Florence in de 13e en 14e eeuw
In de middeleeuwen waren vaak architecten en namen onbekend, dat gaat hier veranderen in deze tijd. In
1115 werd Florence een republiek, Italië bestond uit allemaal stadstaten en/of hertogdommen met
onderlinge competitie, er waren zelfs koninkrijken. Vanaf 1295 werd er in Florence opeens enorm veel
gebouwd, het is namelijk het einde van de strijd tussen twee politieke groepen genaamd de Welven en
Ghibelijnen. De Welven steunde de paus in Rome en de Ghibelijnen de keizer in Duitsland. De Welven
wonnen en stuurde de tegenstrijdige groep het land uit. In Pisa is dit bijvoorbeeld andersom uitgelopen.
Het Palazzo was een van de eerste projecten, de signoria van de Florentijnse republiek. Hierin bevond zich het
stadsbestuur. Het gebouw doet denken aan een krachtige burcht. De toren stond er al en daar woonde de
Welven en er zaten cellen in. Pietraforte is het steen van dit gebouw. De façade bevat Florentijnse Lely’s en de
stenen zijn met opzet Rustica (rustiek) gehakt. Dit gebouw heeft een trend gevormd in de bouwkunst van
Toscane. Ookal zijn de andere gebouwen eerder gebouwd, zijn de torens en kapitelen later pas toegevoegd
naar voorbeelden vanuit Florence. In Florence op dat moment wordt de stad het centrum van textiel. Dit had
enorme invloed op wat er werd gebouwd in de stad. De wol en zij gilden verdienden veel geld en gaven terug
aan de stad door opdrachten te financieren.
Vroege renaissance architectuur in de 14e eeuw 15e eeuw
Wat een nieuw concept was, was dat architecten heel schematisch naar oude gebouwen keken, en hierbij
voorbeeld namen aan ruïnes. We weten dit onderhand doordat er veel tekeningen naar boven zijn gekomen
uit de tijd van de renaissance met als onderwerp deze klassieke en oude gebouwen (tempels, zuilen,
kapitelen). Michelangelo keek nooit naar dingen vanuit het leven, maar tekende het na vanuit de tekeningen
van andere architecten. De tweede reden van de wedergeboorte is de herontdekking van de boeken van
Vitriuvius. Hij schreef in totaal tien boeken over architectuur over de regels achter de klassieke architectuur.
Dit waren de eerste boeken over deze regels. Men ging in de renaissance deze tekst dus interpreteren want
niet alles was heel duidelijk. Latijns was bovendien een verloren taal, dus heel lang was de tekst niet te
gebruiken. Vitruvius spreekt van geometrie, symmetrie en proportie waarbij de vierkant en cirkel perfecte
vormen zijn. Achter alles zit een maat. Men gaat in deze tijd dus voor het eerst ook schrijven over de
architectuur en erover nadenken. Leon Battista Alberti schrijft ook nieuwe boeken over architectuur. Hij zegt
dat schoonheid in Ratio bevindt, niet wat je voelt maar iets wat je herkent of ziet. En alles wat je weghaalt of
zou verwijderen moet je meteen opmerken. Schoonheid is een rationeel concept.
De kenmerken van de vroege renaissance zijn :
o Hergebruik klassieke vormentaal
o Gebaseerd op theorieën en ideeën over bouwkunst in de klassieke oudheid
o Nadruk op symmetrie, geometrie en harmonie.
Filippo Brunelleschi 1377-1446
Hij werd geboren in de gotische wereld, met een rijke familie en werd opgeleid tot
goudsmid. Hij wilde bij de zijdegilde horen waar de toelating 6 jaar heeft geduurd
(goudsmeden horen bij zijdegilde). Hij word ook wel de eerste architect genoemd omdat hij
een scheiding maakte tussen ontwerp en uitvoering. Hij was ook niet betrokken bij het
bouwen van zijn gebouwen, een nieuw concept.
Een ontwerp van hem is het weeshuis in Florence gebouwd in 1421
gesponsord door de zijdegilde. We noemen dit vaak het eerste renaissance
gebouw. Het was toen een modern gebouw in zijn minimalisme, het oogt
namelijk simpel. Het gebouw was verhoogd zoals Romeinse tempels. Het was
gepleisterd met Stucco. Er is een Loggia, galerij gedragen door zuilen die bevat
de perfecte halfronde bogen (perfecte cirkels). De zuilen zijn simpel en
Korintisch, het is enorm symmetrisch en bevat perfecte geometrie. Zo is de
hoogte van de zuilen net zo breed als de ruimte tussen de zuilen (perfecte cirkel en vierkant). Hij maakte
gebruik van een module, een verhouding tussen afmetingen ( je werkt met letters en gaat als volgt : 2a of ½
a). zelfs aan de binnenkant van de loggia zien we perfecte halfronde bogen met dezelfde afstand naar binnen
als tussen de zuilen. Ze nemen dus vormentaal over van de klassieke oudheid maar het is geen directe kopie,
dit is omdat het gebouw een andere functie heeft want weeshuizen bestonden niet.
Zijn andere ontwerp is de koepel van de nieuwe kathedraal in Florence. Het transept van deze koepel is
hoekig en niet recht, het schip doet nog denken aan het gotisch verleden. Arnolfo di Cambio was begonnen
