Aantekeningen colleges Inleiding Onderwijswetenschappen (PWB1050)

College 1

Onderwijs en opvoeding in tijden van Corona
- Leraren zijn steeds meer opvoeders geworden maar nu zijn ouders ook een beetje leraar
o Kunnen ze dat eigenlijk wel?
- Hoe voorkom je leerachterstanden?
o De hele dag achter de computer lukt echt niet
o En de meeste ouders moeten ook gewoon werken
- Hoe ga je kansenongelijkheid tegen?
- Hoe zorg je voor voldoende sociale ontwikkeling?
- Hoe geef je eigenlijk goed online onderwijs?
- Hoe kun je de resultaten van dat onderwijs online toetsen?

Indeling op 3 niveaus  onderwijs en opvoeding zijn




nauw verwant

Onderwerpen op micro, meso en macroniveau
- Micro niveau
o Leren en instructie
o Toetsing
o Individuele verschillen
- Meso niveau
o Leraar en lerarenopleiding
o Functies van het onderwijs, curriculum en onderwijsinhoud
- Macroniveau
o Onderwijsvrijheid, segregatie en emancipatie
o Selectie en differentiatie in het onderwijssysteem

Wat is leren?
- Leren is een proces dat leidt tot een blijvende verandering van kennis, vaardigheid of
houding
- Leren kan intentioneel of incidenteel zijn
o Intentioneel: er worden activiteiten uitgevoerd met het doel om iets te leren
o Incidenteel: er worden activiteiten uitgevoerd die een ander doel dienen, leren is
een bijproduct van die activiteiten

, o Leren is niet gebonden aan plaats of leeftijd
o Leren gebeurt niet ‘automatisch’: het vereist inzet en aandacht

Wat is instructie?
- Instructie is elke vorm van pedagogisch-didactische ondersteuning die het leren faciliteert
- Instructie is altijd intentioneel
- Instructie is niet gebonden aan plaats of leeftijd
- Instructie hoeft niet door een bevoegde leraar gegeven te worden
- Instructie omvat meer dan lesgeven alleen

Wat is onderwijs?
- Onderwijs is een geïnstitutionaliseerde en geprofessionaliseerde vorm van (leren en)
instructie
- Onderwijs is gebonden aan plaats (school) en leeftijd
- Onderwijs wordt gegeven door een gediplomeerd leraar
- Onderwijs heeft een langere looptijd dan instructie (meer leerdoelen/eindtermen die bereikt
moeten worden)

Onderwijswetenschappen
- Een vakgebied dat het onderwijs bestudeert en probeert te verbeteren
- Hierbij wordt gebruik gemaakt van inzichten uit o.a. de psychologie, pedagogiek en
sociologie

De rol van onderwijsonderzoek
- De onderwijswetenschapper is een scientist-practitioner
- Wisselwerking tussen theorie/empirie en praktijk
- Een onderwijswetenschapper
o Baseert zijn/haar beroepsmatig handelen op wetenschappelijke inzichten
o Toetst de resultaten van dat beroepsmatig handelen aan diezelfde
wetenschappelijke inzichten




De rol van de onderwijswetenschapper
- Ontwerper
o Gebruiken onderzoek om effectieve vernieuwingen te ontwikkelen
o Testen en evalueren hun producten
- Adviseur
o Gebruiken onderzoek om goed onderbouwde adviezen te geven
- Onderzoeker
- Beleidsmaker
o Monitoren en evalueren hun beleid
o Doen beleidsvoorbereidend onderzoek
- Leraren(opleiding)

, o Gebruiken onderzoek (o.a. uit vakbladen) om lessen te verbeteren en hun visie op
onderwijs te onderbouwen
o Doen onderzoek in hun eigen klas om de effecten hiervan te bepalen

Soorten onderwijsonderzoek
1. Fundamenteel-wetenschappelijk
- Vragen vanuit nieuwsgierigheid van de onderzoeker
- Kennis om de kennis
- Niet primair gericht op de toepasbaarheid in het onderwijs
2. Praktijkgericht
- Vragen vanuit de school
- Toepassingsgericht (‘onderwijs willen verbeteren’)
- Resultaten direct toepasbaar in de eigen school/klas
3. Beleidsgericht
- Vragen vanuit schoolbesturen of de overheid
- Toepassingsgericht (‘beleid willen maken of evalueren’)
- Resultaten onderbouwen beleid – of niet

,College 2: Behavioristische opvattingen over leren en instructie  microniveau

Drie leertheorieën
- Behaviorisme
o Leren is het veranderen van observeerbaar gedrag
o Dus niet geïnteresseerd in wat zich tijdens het leren afspeelt in de hersenen
- Cognitivisme
o Leren is het vormen van cognitieve structuren in de hersenen
- Sociaal-constructivisme
o Leren is het (samen) construeren van kennis (ook deels hersenen)

Korte geschiedenis
- Griekse oudheid
o Empirisme vs. nativisme (nature vs. nurture)
o Filosofische discussie, geen psychologie
- Duitsland
o Introspectie (1879)  het beschrijven van je gedachten
o Nadeel: niet alle cognitie is bewust
- V.S.
o Tegenbeweging: behaviorisme (1920)
o Cognitieve revolutie (1950-1970)
o Sociaal-constructivisme (1990-heden)

Toepassingen in het onderwijs

, Behaviorisme
- Een stroming in de psychologie waarin leren wordt beschouwd als een proces van
conditioneren
- Conditioneren
o Het aanbieden van ‘prikkels’ (stimuli of reinforcement) om de kans op een bepaald
soort gedrag te vergroten. Als dit gedrag wordt vertoond volgt er een bepaald soort
bekrachtiging.
- Twee vormen
o Klassiek conditioneren (Pavlov, Watson)
 Gaat om aangeboren fysiologische reacties
 Als er sprake is van klassiek conditioneren, dan zal de hond bij eenzelfde
soort geluid ook gaan kwijlen (generalisatie), maar bij een heel ander geluid
niet (discriminatie)




Werkt klassiek conditioneren ook bij mensen?
 Little Albert experiment
 Kind ging muisje aaien  elke keer als hij muis aaide klonk er een
hard geluid (zijn baby’s bang voor)  kind werd bang voor het
muisje
o Operant conditioneren (Thorndike, Skinner)
 Vrijwillig gecontroleerd gedrag (als tegenhanger van automatische
fysiologische reacties  vrijwillige keuze, niet automatisch)
 Positieve en negatieve reinforcement (bekrachtiging):
 Positieve reinforcement
o Gewenst gedrag  geeft prettige stimulus
 Negatieve reinforcement
o Gewenst gedrag  verwijdert onprettige stimulus die
normaal altijd aanwezig is (bijv. niet tafel afruimen)
 In beide gevallen een beloning: straffen is ineffectief
 Reinforcement schema’s
 Variabele ratio schema (de ene keer krijg je iets wel, de andere keer
niet) werkt het best