Samenvatting orthopedagogische methoden en interventies- OMI

Orthopedagogische methoden en
interventies
Omgaan met agressie

Speelse methodieken

Preventie

TEO

Psychodynamisch
ontwikkelingsmodel van Dosen

Emotionele ontwikkeling in
verbinding

Gentle teaching

LSCI

Inclusie

Arbeid en arbeidszorg




1

,HF: OMGAAN MET AGRESSIE
Wat is agressie?
Definitie
= iedere vorm van dreigend en/of destructief gedrag dat leidt tot schade (psychisch/ fysisch/ materieel)
aan de ander of zichzelf
 Sommige handboeken:
o Onderscheid tussen agressie en geweld
o Geweld
= opzettelijk en doelbewust aanwenden van agressief gedrag
 Agressie is een subjectief en normatief begrip

Theoretische kaders en hun kijk op agressie
 Psychoanalyse
o Agressie= acting-out gedrag vanuit emotioneel/ psychisch beladen inhouden
 Systeemtheorie
o Agressief gedrag als symptoom van dysfunctie ih systeem
o IP
 Contextuele theorie
o Agressief gedrag bekijken binnen de dimensie vd feiten, psychologie, interactie en de
relationele ethiek
o Destructief recht!
 Agressie-frustratie theorie
o Agressie komt steeds voort uit frustratie
 Nativisme
o Agressie= aangeboren eigenschap
 Behaviorisme
o Agressie= aangeleerde eigenschap
 Sociale leertheorie, Bandura
o Aangeleerd gedrag door observatie/ imitatie
o Bandura: Bobo doll experiment
 Sociale leertheorie, Patterson
o Gedrag dat inslijpt in interactiepatronen tussen ouder/ opvoeder en kind
 Nature- nurture debat

Cliënt gedraagt zich agressief
-> niet IS agressief
 Agressie steeds in interactie en context-gerelateerd zien
 Veranderingsgericht- oplossingsgericht

Soorten agressie
Instrumentele agressie

 Doelgericht: agressief gedrag als hulpmiddel om je doel te bereiken
 Weloverwogen
 Herkenbaar patroon: weloverwogen opbouw van hoeveelheid agressie
 Vertrekt niet vanuit emotie, wel gericht op beïnvloeden van de emoties van de anderen

Frustrati e- agressie

2

,  Frustraties stapelen zich op: innerlijke beleving= zeer emotioneel geladen: kwaadheid/ verdriet/ angst
-> minder controle over gedrag: onvoorspelbaarheid v uitbarsten agressie (trigger)
 In de praktijk vaak een complexer verhaal
o Soorten lopen door elkaar: bv. instrumentele agressie kan omslaan in frustatie-agressie
o Verschillende oorzaken uit verschillende theoretische verklaringsmodellen zijn van toepassing
 Dus om als een professionele HV in team agressief gedrag te begrijpen i.k.v. een adequate aanpak:
o Belang van doorlopende discussie, reflectie, intervisie, briefing, debriefing , …

Agressie
 heel vaak defensief gedrag vanuit onveiligheid/onzekerheid/angst/laag zelfbeeld/weinig
zelfvertrouwen en heel vaak reactie op ONMACHT en dus frustratie
 Soms een manier om de relatie te testen : wanneer zal de begeleider afhaken en genoeg hebben
van mij?
 Vertaalt zich vaak in ambivalent interactiepatroon
 Vaak correlatie tussen agressie aan de buitenkant en angst aan de binnenkant

Gedragsbeeld van kinderen/ jongeren die vaak agressief gedrag vertonen
 Verhoogde impulsiviteit, beperkte uitstelcapaciteit
 Geringe frustratietolerantie
 Geringe weerstand tegen verleiding
 Vlug geviseerd voelen
 Drang om te manifesteren
 Uitdagend/stoer gedrag
 Gebrekkige realiteitszin
 Ambivalent interactiepatroon
 Overdreven reacties op mislukkingen/succes/fouten
 Moeilijk om eigen aandeel te zien
 Weinig innerlijke controle
 Weigerachtig tegenover verandering
= heel vaak defensief gedrag vanuit onveiligheid/ onzekerheid/ angst/…

CAVE
 Gouden vuistregel met betrekking tot de percipiëring van agressie en leidraad voor discussie met
anderen
 Begrip  goedkeuring
 Twee volledig van elkaar gescheiden dialogen

Preventie van agressie
Begeleider
 Zelfkennis op vlak van
o Angst/ agressie
o Zelfvertrouwen
o Voorkeursstrategieën mbt conflicthantering
o Zelfbeheersing
 Degelijke visie op agressie= noodzakelijk
o Kwaadheid op zich= ok
o Agressie is vaak gerelateerd aan angst/ verdriet
o Agressie moet begrensd worden, maar dit mag nooit het eindpunt of enige doel zijn ve
interventie

3

, o Enkel repressief handelen gaat voorbij ad kwaadheid die ad basis ligt vh agressief gedrag,
dus lost op LT niets op
o Agressie= communicatie
 Kwaadheid (angst/ verdriet) moet in communicatie gebracht worden en niet verder
onderdrukt
 Optimale beeldvorming cliënt= noodzakelijk
o Zo optimaal mogelijke beeldvorming vd cliënt binnen de contexten waarin hij leeft
= absolute voorwaarde om agressief gedrag te kunnen plaatsen/ begrijpen & ermee om te
gaan

Relatie begeleider-cliënt
 Professionele nabijheid
 Oprechte affiniteit
 Hechting en vertrouwen als basis om te kunnen aansturen

Handelingskader voor de begeleider




 Open handelen
o Naast de cliënt staan (letterlijk en figuurlijk)
o Beste manier om een band op te bouwen
 Bedekt handelen
o Op een open manier leidend handelen
o Sturen op een subtiele manier
 Leidend handelen
o Vanuit de gezagspositie te handelen
o Wanneer een conflict zich voordoet, ga jij ingrijpen vanuit je positie als begeleider

 Structurerend
o
o
 Positief
o
o

4