De mens – Voedingsleer
Koolhydraten
De DIO kan uitleggen wat koolhydraten en vezels zijn, waar ze in voorkomen en waar ze
voor dienen.
Koolhydraten
De belangrijkste functie is energieleverancier.
Wanneer er geen voldoende koolhydraten in het lichaam aanwezig zijn, worden
lichaamseigen eiwitten afgebroken.
Rode bloedlichaampjes, niermergcellen, centraal zenuwstelsel, foetaal weefsel, melkklieren
(en hersencellen) zijn afhankelijk van glucose.
Hersencellen kunnen terugvallen op ketonlichamen.
Koolhydraten komen voor in producten zoals; brood, aardappelen, rijst en pasta.
Vezels
Voedingsvezel is de verzamelnaam voor die delen van plantaardig voedsel die in de dunne
darm van de mens niet worden verteerd of opgenomen.
In het algemeen hebben de type voedingsvezels 1 of meer van de volgende functies, of ze:
- Versnellen de passage van het voedsel door het maagdarmkanaal.
- Vergroten de hoeveelheid ontlasting.
- Beinvloeden de fermentatie in de dikke darm.
- Verlagen de concentratie van LDL-cholesterol in het bloed.
- Hebben een gunstig effect op de glucose- en insulineconcentraties in het bloed.
De vezelinname (uit cohortonderzoeken) betreft vooral vezels uit natuurlijk bronnen, zoals
volkorenproducten, groente en fruit, en peulvruchten.
De DIO kan vertellen (globaal) wat de voedselconsumptiecijfers van de koolhydraten en
vezels voor de volwassenen van 19-50 jaar zijn.
Volwassenen eten gemiddeld 45,2 en% en% koolhydraten en 256 gram/dag.
Volwassenen eten gemiddeld 20,7 gram vezels per dag, wat gelijk staan aan 2,25 g/MJ/dag
aan vezels.
De DIO kan beschrijven wat de voedingsnorm (g/kg en en%) voor koolhydraten is en hoe
deze tot stand zijn gekomen.
4,1 g/kg
40 en%
Vezels: 3,4 gram per MJ
,De DIO kan de vijf grootste bronnen benoemen van koolhydraten en vezels voor
volwassenen van 19-50 jaar.
Koolhydraten:
- Ontbijtgranen
- Non-alcoholische dranken
- Zuivel
- Snoep
- Aardappels en andere knollen
Vezels:
- Ontbijtgranen
- Groenten
- Fruit, noten en zaden, olijven
- Aardappels en andere knollen
- Zoute snacks
De DIO kan vanuit grammen koolhydraten per dag de energieprocenten koolhydraten in
de dagelijkse voeding en grammen voedingsvezels per MJ berekenen en andersom.
Van grammen naar Energieprocenten:
1 gram koolhydraten = 4 kcal (4 X 4,2 = 17 KJ)
1 gram eiwitten = 4 kcal (17 KJ)
1 gram vet = 9 kcal (38 KJ)
1 gram alcohol = 7 kcal (29 KJ)
1 gram vezels = 2 kcal (8 KJ)
Om de en% koolhydraten uit te rekenen, heb je eerst de totale hoeveelheid energie nodig.
Totale hoeveelheid energie = (aantal gram koolhydraten X 4) + (aantal gram eiwitten X 4) +
(aantal gram vetten X 9)
En% koolhydraten = X 100%
Omrekenen naar MJ
1 kcal 1.000 cal
1 MJ 1.000 KJ 1.000.000 J
Van kcal naar KJ = X 4,2
Van KJ naar kcal = 4,2
De DIO kan uitleggen welke lichaamsprocessen plaatsvinden betreffende een te hoge- en
een te lage koolhydraatinname.
Bij een te hoge koolhydraatinname:
De koolhydraten die het lichaam binnenkomen, worden afgebroken tot glucose. Glucose
wordt opgeslagen in de lever en de spieren als glycogeen (de hoeveelheid glycogeen die
opgeslagen kan worden is begrenst). De rest wordt opgeslagen als vet (deze hoeveelheid is
niet begrenst).
, Bij een te lage koolhydraatinname:
Wanneer er langer dan 2-3 uur niet is gegeten, gaat het lichaam de opgeslagen glycogeen
weer omzetten naar glucose. Deze glucose wordt gebruikt als energie voor de verschillende
cellen in het lichaam.
Wanneer er nog langer niet gegeten wordt (na ongeveer 24 uur), begint het lichaam
lichaamseigen eiwitten afbreken om van de aminozuren iets te maken wat lijkt op glucose
(gluconeogenese). De lever zet ook vet om in ketonlichamen wat als energiebron voor de
hersenen fungeert en daarmee de afbraak van lichaamseigen eiwitten uitstelt. Daardoor
komen er meer vrije vetzuren in het lichaam.
Overige informatie vanuit de PowerPoint:
Koolhydraten zijn opgebouwd uit suikers. Suikers zijn de mono- en disachariden.
Monosachariden:
- Glucose (6-ring)
- Galactose (6-ring)
- Fructose (5-ring)
Fructose kan als brandstof worden gebruikt of net zoals galactose worden omgezet in
glucose.
Ze hebben dezelfde molecuulformule (C6H12O6), maar een andere structuurformule.
Twee monosachariden samen vormen een disachariden (C 12H22O11) :
- Glucose + glucose Maltose (moutsuiker)
- Glucose + galactose Lactose (melksuiker)
- Glucose + fructose Sacharose (sucrose)
Disachariden worden gevormd door de condensatiereactie, waarbij water vrijkomt ( -1 H 2O).
En afgebroken door te hydroliseren, waarbij water nodig is.
Oligosachariden zijn 3 tot 9 aan elkaar gekoppelde suikermoleculen.
Polysachariden zijn >10 aan elkaar gekoppelde suikermoleculen:
- Zetmeel
o Koolhydraat voorraad in planten
- Glycogeen
o Koolhydraat voorraad in het menselijk lichaam
o Opslag in de lever en de spieren.
- Cellulose
o In de voeding
Koolhydraten
De DIO kan uitleggen wat koolhydraten en vezels zijn, waar ze in voorkomen en waar ze
voor dienen.
Koolhydraten
De belangrijkste functie is energieleverancier.
Wanneer er geen voldoende koolhydraten in het lichaam aanwezig zijn, worden
lichaamseigen eiwitten afgebroken.
Rode bloedlichaampjes, niermergcellen, centraal zenuwstelsel, foetaal weefsel, melkklieren
(en hersencellen) zijn afhankelijk van glucose.
Hersencellen kunnen terugvallen op ketonlichamen.
Koolhydraten komen voor in producten zoals; brood, aardappelen, rijst en pasta.
Vezels
Voedingsvezel is de verzamelnaam voor die delen van plantaardig voedsel die in de dunne
darm van de mens niet worden verteerd of opgenomen.
In het algemeen hebben de type voedingsvezels 1 of meer van de volgende functies, of ze:
- Versnellen de passage van het voedsel door het maagdarmkanaal.
- Vergroten de hoeveelheid ontlasting.
- Beinvloeden de fermentatie in de dikke darm.
- Verlagen de concentratie van LDL-cholesterol in het bloed.
- Hebben een gunstig effect op de glucose- en insulineconcentraties in het bloed.
De vezelinname (uit cohortonderzoeken) betreft vooral vezels uit natuurlijk bronnen, zoals
volkorenproducten, groente en fruit, en peulvruchten.
De DIO kan vertellen (globaal) wat de voedselconsumptiecijfers van de koolhydraten en
vezels voor de volwassenen van 19-50 jaar zijn.
Volwassenen eten gemiddeld 45,2 en% en% koolhydraten en 256 gram/dag.
Volwassenen eten gemiddeld 20,7 gram vezels per dag, wat gelijk staan aan 2,25 g/MJ/dag
aan vezels.
De DIO kan beschrijven wat de voedingsnorm (g/kg en en%) voor koolhydraten is en hoe
deze tot stand zijn gekomen.
4,1 g/kg
40 en%
Vezels: 3,4 gram per MJ
,De DIO kan de vijf grootste bronnen benoemen van koolhydraten en vezels voor
volwassenen van 19-50 jaar.
Koolhydraten:
- Ontbijtgranen
- Non-alcoholische dranken
- Zuivel
- Snoep
- Aardappels en andere knollen
Vezels:
- Ontbijtgranen
- Groenten
- Fruit, noten en zaden, olijven
- Aardappels en andere knollen
- Zoute snacks
De DIO kan vanuit grammen koolhydraten per dag de energieprocenten koolhydraten in
de dagelijkse voeding en grammen voedingsvezels per MJ berekenen en andersom.
Van grammen naar Energieprocenten:
1 gram koolhydraten = 4 kcal (4 X 4,2 = 17 KJ)
1 gram eiwitten = 4 kcal (17 KJ)
1 gram vet = 9 kcal (38 KJ)
1 gram alcohol = 7 kcal (29 KJ)
1 gram vezels = 2 kcal (8 KJ)
Om de en% koolhydraten uit te rekenen, heb je eerst de totale hoeveelheid energie nodig.
Totale hoeveelheid energie = (aantal gram koolhydraten X 4) + (aantal gram eiwitten X 4) +
(aantal gram vetten X 9)
En% koolhydraten = X 100%
Omrekenen naar MJ
1 kcal 1.000 cal
1 MJ 1.000 KJ 1.000.000 J
Van kcal naar KJ = X 4,2
Van KJ naar kcal = 4,2
De DIO kan uitleggen welke lichaamsprocessen plaatsvinden betreffende een te hoge- en
een te lage koolhydraatinname.
Bij een te hoge koolhydraatinname:
De koolhydraten die het lichaam binnenkomen, worden afgebroken tot glucose. Glucose
wordt opgeslagen in de lever en de spieren als glycogeen (de hoeveelheid glycogeen die
opgeslagen kan worden is begrenst). De rest wordt opgeslagen als vet (deze hoeveelheid is
niet begrenst).
, Bij een te lage koolhydraatinname:
Wanneer er langer dan 2-3 uur niet is gegeten, gaat het lichaam de opgeslagen glycogeen
weer omzetten naar glucose. Deze glucose wordt gebruikt als energie voor de verschillende
cellen in het lichaam.
Wanneer er nog langer niet gegeten wordt (na ongeveer 24 uur), begint het lichaam
lichaamseigen eiwitten afbreken om van de aminozuren iets te maken wat lijkt op glucose
(gluconeogenese). De lever zet ook vet om in ketonlichamen wat als energiebron voor de
hersenen fungeert en daarmee de afbraak van lichaamseigen eiwitten uitstelt. Daardoor
komen er meer vrije vetzuren in het lichaam.
Overige informatie vanuit de PowerPoint:
Koolhydraten zijn opgebouwd uit suikers. Suikers zijn de mono- en disachariden.
Monosachariden:
- Glucose (6-ring)
- Galactose (6-ring)
- Fructose (5-ring)
Fructose kan als brandstof worden gebruikt of net zoals galactose worden omgezet in
glucose.
Ze hebben dezelfde molecuulformule (C6H12O6), maar een andere structuurformule.
Twee monosachariden samen vormen een disachariden (C 12H22O11) :
- Glucose + glucose Maltose (moutsuiker)
- Glucose + galactose Lactose (melksuiker)
- Glucose + fructose Sacharose (sucrose)
Disachariden worden gevormd door de condensatiereactie, waarbij water vrijkomt ( -1 H 2O).
En afgebroken door te hydroliseren, waarbij water nodig is.
Oligosachariden zijn 3 tot 9 aan elkaar gekoppelde suikermoleculen.
Polysachariden zijn >10 aan elkaar gekoppelde suikermoleculen:
- Zetmeel
o Koolhydraat voorraad in planten
- Glycogeen
o Koolhydraat voorraad in het menselijk lichaam
o Opslag in de lever en de spieren.
- Cellulose
o In de voeding
