Preventieve interventie
Gericht op dwaalgedrag bij cliënten met dementie
,Voorwoord
Mijn naam is - en ik ben als verpleegkundige werkzaam in verpleeghuis het - op
psychogeriatrische afdeling -.
Naast dat ik werkzaam ben als niveau 4 verpleegkundige volg ik de deeltijd opleiding tot
niveau 6 verpleegkundige bij Hogeschool Windesheim. De module waar ik de afgelopen
maanden mee bezig ben geweest is Signaleren en preventief werken binnen de
verpleegkundige context. De module is opgebouwd uit twee onderdelen. Onderdeel 1, EVL
(Eenheid Van Leeruitkomst) 3.1, is gericht op het signaleren en analyseren van een complex
gezondheidsprobleem op groepsniveau. Onderdeel 2, EVL 3.2, is gericht op het ontwikkelen
en inzetten van een preventieve interventie.
Voor u ligt de uitwerking van onderdeel twee: de preventieve interventie.
2
,Inhoudsopgave
Inhoud
Preventieve interventie ........................................................................................................................... 1
Voorwoord .............................................................................................................................................. 2
Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 3
1. Inleiding ............................................................................................................................................... 5
2. Samenvatting van de analyse .............................................................................................................. 6
De afdeling en doelgroep .................................................................................................................... 6
Het gesignaleerde probleem ............................................................................................................... 6
De gezondheidsrisico’ s ....................................................................................................................... 6
Tendens in het dwaalgedrag ............................................................................................................... 6
Dwaalgedrag en de kwaliteit van leven .............................................................................................. 7
Gedrags- en omgevingsfactoren ......................................................................................................... 8
Demografische determinanten ....................................................................................................... 8
Psychobiologische kwetsbaarheid................................................................................................... 9
Sociale en fysieke kwetsbaarheid........................................................................................................ 9
Ingrijpende gebeurtenissen............................................................................................................... 10
Betekenisverlening en coping ........................................................................................................... 10
3. Richting voor de preventieve interventie.......................................................................................... 11
Determinanten .................................................................................................................................. 11
Gekozen richting voor de interventie................................................................................................ 11
4. Eisen preventieve interventie ........................................................................................................... 12
5. Doelstelling ........................................................................................................................................ 13
Doelstelling ........................................................................................................................................ 13
Hoofddoel ...................................................................................................................................... 13
6. De beweegredenen ........................................................................................................................... 15
Stage of Change model...................................................................................................................... 15
E-health in de zorg............................................................................................................................. 16
E-health in de interventie .................................................................................................................. 16
Bewegingsgerichte zorg binnen de organisatie ................................................................................ 17
Bewegingsgerichte zorg vanuit het perspectief van de cliënt .......................................................... 17
Bewegingsgerichte zorg op de afdeling ............................................................................................ 17
Gekozen interventie .......................................................................................................................... 17
Belang van implementatie van e-health ........................................................................................... 18
3
, Keuze voor website ........................................................................................................................... 18
Visie van de medewerkers op de interventie.................................................................................... 18
Visie van de verpleegkundige op de interventie ............................................................................... 18
7. Uitvoering .......................................................................................................................................... 19
Samenwerking met diverse stakeholders ......................................................................................... 22
Effectief, doelmatig en persoonlijk ............................................................................................... 22
De ontworpen interventie ................................................................................................................. 23
Implementatie ................................................................................................................................... 23
8. Evaluatie op product en proces......................................................................................................... 24
Evaluatie van de subdoelen, gericht op de korte termijn ................................................................. 24
Evaluatie van de subdoelen, gericht op de lange termijn ................................................................. 24
Hoofdoel ............................................................................................................................................ 25
Het ontwerpproces van de interventie ......................................................................................... 25
Het implementatieproces van de interventie ............................................................................... 26
De kwaliteit van de interventie ..................................................................................................... 26
De kwaliteit van de samenwerking ............................................................................................... 26
9. Nawoord ............................................................................................................................................ 27
Bijlage 1 ................................................................................................................................................. 28
Bijlage 2 .....................................................................................................................................................
Literatuurlijst ......................................................................................................................................... 29
4
,1. Inleiding
Voor de preventieve interventie van EVL.3.2 neem ik de analyse vanuit EVL 3.1 als
uitgangspunt. De analyse van EVL 3.1. is een product wat is voortgekomen vanuit het
signaleren en analyseren van een gezondheidsprobleem. De analyse is uitgevoerd op
psychogeriatrische afdeling --- en betrof het dwaalgedrag bij cliënten met dementie.
In de analyse is het dwaalgedrag bekeken aan de hand van het dynamische stress-
kwetsbaarheidsmodel (DSK-model). Hierbij zijn de determinanten weergeven welke een rol
spelen op het ontstaan en het in stand houden van dwaalgedrag.
Als vervolg op deze analyse heb ik een interventie ontwikkeld welke zal inspelen op dit
dwaalgedrag. De interventie betreft het ontwerp en implementatie van een website
genaamd ‘Breng betekenis in mijn dag’. De interventie heeft een preventieve factor,
namelijk het voorkomen van gezondheidsrisico’s waaraan het dwaalgedrag ten grondslag
ligt.
Sassen beschrijft een preventieve interventie als belangrijk onderdeel van het takenpakket
van de verpleegkundige, waarmee gezondheidsproblemen en ongunstige factoren beperkt
kunnen worden en zo de gezondheid van de cliënt bevorderd kan worden (2019).
Bij EVL 3.2 staat de rol als gezondheidsbevorderaar centraal, zoals deze omschreven wordt in
de zeven CanMEDS (Canadian Medical Education Directions for Specialists) (Lambregts et al.,
2016).
Veltens (2017) benoemt het volgende over de rol als gezondheidsbevorderaar:
‘’In de maatschappij verschuift de aandacht van ‘zorg en ziekte’ naar ‘gedrag en gezondheid.
Je bent daarom als verpleegkundige meer en meer bezig met het bevorderen van de
gezondheid van mensen waarbij de wens van de zorgvrager voorop staat. Je beïnvloedt de
leefstijl en het gezond gedrag van burgers en zorgvragers’’.
Het ontwerpen, inzetten en evalueren van een preventieve interventie gericht op het
verminderen van dwaalgedrag, biedt de mogelijkheid het gedrag en hiermee ook de
gezondheid van de cliënt positief te beïnvloeden. Hiermee krijg ik mogelijkheid om mij te
ontwikkelen in de rol als gezondheidsbevorderaar.
In dit verslag zal allereerst een samenvatting geven worden van de analyse. Hierop volgt de
richting, het ontwerp en de verantwoording van de interventie, welke gevolgd wordt door
de uitvoering en de evaluatie van de interventie.
Ik hoop dat u dit verslag met veel plezier zult lezen.
5
, 2. Samenvatting van de analyse
De analyse welke ik voor EVL 3.1 heb uitgevoerd betreft als onderwerp het dwaalgedrag van
cliënten met dementie op psychogeriatrische afdeling ---. In dit hoofdstuk wordt een
samenvatting gegeven van de analyse waar de preventieve interventie op voortborduurt.
Kanttekening: Om de tekst prettig leesbaar te houden wordt in de tekst doormiddel van het
woord ‘analyse’ gerefereerd naar de analyse van EVL.3.1.
De afdeling en doelgroep
De analyse is uitgevoerd op psychogeriatrische afdeling ---. Hier verblijven cliënten met een
leeftijd van 70 jaar en hoger welke zijn gediagnostiseerd met dementie. Afdeling --- is een
open afdeling, wat inhoudt dat cliënten de mogelijkheid hebben om de afdeling en de
instelling te verlaten.
Op de afdeling verblijven cliënten met verschillende vormen (vasculaire dementie,
parkinson-dementie en alzheimer) en stadia van dementie. Binnen de organisatie is er veel
aandacht voor het item ‘veilige vrijheid’ (Zorgspectrum --- 2021) en de eigenzeggenschap en
wensen van de cliënt en zijn familieleden. Mede hierdoor verblijven er ook cliënten met
gevorderde dementie op de afdeling en wordt er in dit stadia niet standaard gekozen voor
de gesloten afdeling.
In analyse zijn twaalf cliënten meegenomen, waarvan twee cliënten enkel overdag op de
afdeling verblijven voor dagbesteding. Immobiele cliënten zijn buiten de analyse gelaten
vanwege onvermogen om fysiek te kunnen dwalen.
Het gesignaleerde probleem
Op de afdeling worden regelmatig cliënten gesignaleerd met dwaalgedrag. Vanuit
gesprekken met stakeholders (cliënten, familieleden, de zorgverleners, de medewerkers
sfeer en beheer en de arts), eigen observaties en observaties vanuit stakeholders zijn
gevaarlijke aspecten op fysiek gebied naar voren gekomen en hiernaast bleek het
dwaalgedrag veel invloed te hebben op de (on)rust op de afdeling. Stakeholders hebben
uitgesproken graag te willen zien dat het dwaalgedrag, en de onrust welke hierbij ontstaat
op de afdeling, verminderd, maar dat dit niet ten koste gaat van de vrijheid van de cliënt.
De gezondheidsrisico’ s
In de gedragsanalyse worden gezondheidsrisico’s omschreven waarbij ten grondslag het
dwaalgedrag ligt. Hierbij kan gedacht worden aan zaken zoals valgevaar, verminderde
nachtrust, onderkoeling, verdrinking en het veroorzaken van een verkeersongeval. Maar,
zoals al eerdergenoemd, bleek de onrust welke ontstaat vanwege het dwaalgedrag ook
zeker een punt van aandacht.
Tendens in het dwaalgedrag
In samenwerking met mijn collega’s heb ik de tendens in het dwaalgedrag onderzocht.
Gedurende drie weken is aan de hand van een dwaal-observatielijst (bijlage 1) bijgehouden
hoeveel cliënten dwaalgedrag lieten zien, wanneer dit dwaalgedrag voor kwam en in welke
6
Gericht op dwaalgedrag bij cliënten met dementie
,Voorwoord
Mijn naam is - en ik ben als verpleegkundige werkzaam in verpleeghuis het - op
psychogeriatrische afdeling -.
Naast dat ik werkzaam ben als niveau 4 verpleegkundige volg ik de deeltijd opleiding tot
niveau 6 verpleegkundige bij Hogeschool Windesheim. De module waar ik de afgelopen
maanden mee bezig ben geweest is Signaleren en preventief werken binnen de
verpleegkundige context. De module is opgebouwd uit twee onderdelen. Onderdeel 1, EVL
(Eenheid Van Leeruitkomst) 3.1, is gericht op het signaleren en analyseren van een complex
gezondheidsprobleem op groepsniveau. Onderdeel 2, EVL 3.2, is gericht op het ontwikkelen
en inzetten van een preventieve interventie.
Voor u ligt de uitwerking van onderdeel twee: de preventieve interventie.
2
,Inhoudsopgave
Inhoud
Preventieve interventie ........................................................................................................................... 1
Voorwoord .............................................................................................................................................. 2
Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 3
1. Inleiding ............................................................................................................................................... 5
2. Samenvatting van de analyse .............................................................................................................. 6
De afdeling en doelgroep .................................................................................................................... 6
Het gesignaleerde probleem ............................................................................................................... 6
De gezondheidsrisico’ s ....................................................................................................................... 6
Tendens in het dwaalgedrag ............................................................................................................... 6
Dwaalgedrag en de kwaliteit van leven .............................................................................................. 7
Gedrags- en omgevingsfactoren ......................................................................................................... 8
Demografische determinanten ....................................................................................................... 8
Psychobiologische kwetsbaarheid................................................................................................... 9
Sociale en fysieke kwetsbaarheid........................................................................................................ 9
Ingrijpende gebeurtenissen............................................................................................................... 10
Betekenisverlening en coping ........................................................................................................... 10
3. Richting voor de preventieve interventie.......................................................................................... 11
Determinanten .................................................................................................................................. 11
Gekozen richting voor de interventie................................................................................................ 11
4. Eisen preventieve interventie ........................................................................................................... 12
5. Doelstelling ........................................................................................................................................ 13
Doelstelling ........................................................................................................................................ 13
Hoofddoel ...................................................................................................................................... 13
6. De beweegredenen ........................................................................................................................... 15
Stage of Change model...................................................................................................................... 15
E-health in de zorg............................................................................................................................. 16
E-health in de interventie .................................................................................................................. 16
Bewegingsgerichte zorg binnen de organisatie ................................................................................ 17
Bewegingsgerichte zorg vanuit het perspectief van de cliënt .......................................................... 17
Bewegingsgerichte zorg op de afdeling ............................................................................................ 17
Gekozen interventie .......................................................................................................................... 17
Belang van implementatie van e-health ........................................................................................... 18
3
, Keuze voor website ........................................................................................................................... 18
Visie van de medewerkers op de interventie.................................................................................... 18
Visie van de verpleegkundige op de interventie ............................................................................... 18
7. Uitvoering .......................................................................................................................................... 19
Samenwerking met diverse stakeholders ......................................................................................... 22
Effectief, doelmatig en persoonlijk ............................................................................................... 22
De ontworpen interventie ................................................................................................................. 23
Implementatie ................................................................................................................................... 23
8. Evaluatie op product en proces......................................................................................................... 24
Evaluatie van de subdoelen, gericht op de korte termijn ................................................................. 24
Evaluatie van de subdoelen, gericht op de lange termijn ................................................................. 24
Hoofdoel ............................................................................................................................................ 25
Het ontwerpproces van de interventie ......................................................................................... 25
Het implementatieproces van de interventie ............................................................................... 26
De kwaliteit van de interventie ..................................................................................................... 26
De kwaliteit van de samenwerking ............................................................................................... 26
9. Nawoord ............................................................................................................................................ 27
Bijlage 1 ................................................................................................................................................. 28
Bijlage 2 .....................................................................................................................................................
Literatuurlijst ......................................................................................................................................... 29
4
,1. Inleiding
Voor de preventieve interventie van EVL.3.2 neem ik de analyse vanuit EVL 3.1 als
uitgangspunt. De analyse van EVL 3.1. is een product wat is voortgekomen vanuit het
signaleren en analyseren van een gezondheidsprobleem. De analyse is uitgevoerd op
psychogeriatrische afdeling --- en betrof het dwaalgedrag bij cliënten met dementie.
In de analyse is het dwaalgedrag bekeken aan de hand van het dynamische stress-
kwetsbaarheidsmodel (DSK-model). Hierbij zijn de determinanten weergeven welke een rol
spelen op het ontstaan en het in stand houden van dwaalgedrag.
Als vervolg op deze analyse heb ik een interventie ontwikkeld welke zal inspelen op dit
dwaalgedrag. De interventie betreft het ontwerp en implementatie van een website
genaamd ‘Breng betekenis in mijn dag’. De interventie heeft een preventieve factor,
namelijk het voorkomen van gezondheidsrisico’s waaraan het dwaalgedrag ten grondslag
ligt.
Sassen beschrijft een preventieve interventie als belangrijk onderdeel van het takenpakket
van de verpleegkundige, waarmee gezondheidsproblemen en ongunstige factoren beperkt
kunnen worden en zo de gezondheid van de cliënt bevorderd kan worden (2019).
Bij EVL 3.2 staat de rol als gezondheidsbevorderaar centraal, zoals deze omschreven wordt in
de zeven CanMEDS (Canadian Medical Education Directions for Specialists) (Lambregts et al.,
2016).
Veltens (2017) benoemt het volgende over de rol als gezondheidsbevorderaar:
‘’In de maatschappij verschuift de aandacht van ‘zorg en ziekte’ naar ‘gedrag en gezondheid.
Je bent daarom als verpleegkundige meer en meer bezig met het bevorderen van de
gezondheid van mensen waarbij de wens van de zorgvrager voorop staat. Je beïnvloedt de
leefstijl en het gezond gedrag van burgers en zorgvragers’’.
Het ontwerpen, inzetten en evalueren van een preventieve interventie gericht op het
verminderen van dwaalgedrag, biedt de mogelijkheid het gedrag en hiermee ook de
gezondheid van de cliënt positief te beïnvloeden. Hiermee krijg ik mogelijkheid om mij te
ontwikkelen in de rol als gezondheidsbevorderaar.
In dit verslag zal allereerst een samenvatting geven worden van de analyse. Hierop volgt de
richting, het ontwerp en de verantwoording van de interventie, welke gevolgd wordt door
de uitvoering en de evaluatie van de interventie.
Ik hoop dat u dit verslag met veel plezier zult lezen.
5
, 2. Samenvatting van de analyse
De analyse welke ik voor EVL 3.1 heb uitgevoerd betreft als onderwerp het dwaalgedrag van
cliënten met dementie op psychogeriatrische afdeling ---. In dit hoofdstuk wordt een
samenvatting gegeven van de analyse waar de preventieve interventie op voortborduurt.
Kanttekening: Om de tekst prettig leesbaar te houden wordt in de tekst doormiddel van het
woord ‘analyse’ gerefereerd naar de analyse van EVL.3.1.
De afdeling en doelgroep
De analyse is uitgevoerd op psychogeriatrische afdeling ---. Hier verblijven cliënten met een
leeftijd van 70 jaar en hoger welke zijn gediagnostiseerd met dementie. Afdeling --- is een
open afdeling, wat inhoudt dat cliënten de mogelijkheid hebben om de afdeling en de
instelling te verlaten.
Op de afdeling verblijven cliënten met verschillende vormen (vasculaire dementie,
parkinson-dementie en alzheimer) en stadia van dementie. Binnen de organisatie is er veel
aandacht voor het item ‘veilige vrijheid’ (Zorgspectrum --- 2021) en de eigenzeggenschap en
wensen van de cliënt en zijn familieleden. Mede hierdoor verblijven er ook cliënten met
gevorderde dementie op de afdeling en wordt er in dit stadia niet standaard gekozen voor
de gesloten afdeling.
In analyse zijn twaalf cliënten meegenomen, waarvan twee cliënten enkel overdag op de
afdeling verblijven voor dagbesteding. Immobiele cliënten zijn buiten de analyse gelaten
vanwege onvermogen om fysiek te kunnen dwalen.
Het gesignaleerde probleem
Op de afdeling worden regelmatig cliënten gesignaleerd met dwaalgedrag. Vanuit
gesprekken met stakeholders (cliënten, familieleden, de zorgverleners, de medewerkers
sfeer en beheer en de arts), eigen observaties en observaties vanuit stakeholders zijn
gevaarlijke aspecten op fysiek gebied naar voren gekomen en hiernaast bleek het
dwaalgedrag veel invloed te hebben op de (on)rust op de afdeling. Stakeholders hebben
uitgesproken graag te willen zien dat het dwaalgedrag, en de onrust welke hierbij ontstaat
op de afdeling, verminderd, maar dat dit niet ten koste gaat van de vrijheid van de cliënt.
De gezondheidsrisico’ s
In de gedragsanalyse worden gezondheidsrisico’s omschreven waarbij ten grondslag het
dwaalgedrag ligt. Hierbij kan gedacht worden aan zaken zoals valgevaar, verminderde
nachtrust, onderkoeling, verdrinking en het veroorzaken van een verkeersongeval. Maar,
zoals al eerdergenoemd, bleek de onrust welke ontstaat vanwege het dwaalgedrag ook
zeker een punt van aandacht.
Tendens in het dwaalgedrag
In samenwerking met mijn collega’s heb ik de tendens in het dwaalgedrag onderzocht.
Gedurende drie weken is aan de hand van een dwaal-observatielijst (bijlage 1) bijgehouden
hoeveel cliënten dwaalgedrag lieten zien, wanneer dit dwaalgedrag voor kwam en in welke
6
